Los paisajes de España

Mucha gente asocia España con playas de arena dorada y sol mediterráneo. Pero basta alejarse de la costa para descubrir otro país: buena parte del territorio es montañosa, y Madrid, a unos 650 metros de altitud, es una de las capitales más altas de Europa.

Wiele osób kojarzy Hiszpanię z plażami złotego piasku i śródziemnomorskim słońcem. Wystarczy jednak oddalić się od wybrzeża, by odkryć zupełnie inny kraj: duża część terytorium jest górzysta, a Madryt, położony na wysokości około 650 metrów, to jedna z najwyżej położonych stolic Europy.

Entre los picos nevados del norte y las tierras áridas de Almería hay paisajes que no se parecen en nada. Cada uno ha dejado su huella en la manera de vivir, de cocinar y de construir de sus habitantes.

Między ośnieżonymi szczytami północy a suchymi ziemiami Almeríi rozciągają się krajobrazy, które zupełnie się od siebie różnią. Każdy z nich odcisnął piętno na tym, jak mieszkańcy żyją, gotują i budują.

En Galicia, Asturias, Cantabria y el País Vasco, el mar baña unas tierras tan verdes que recuerdan más a Irlanda que a la España de las postales. Llueve a menudo, los inviernos son suaves y los veranos, frescos.

W Galicji, Asturii, Kantabrii i Kraju Basków morze obmywa ziemie tak zielone, że bardziej przypominają Irlandię niż Hiszpanię z pocztówek. Często pada, zimy są łagodne, a lata chłodne.

Los Picos de Europa levantan sus paredes de caliza a pocos kilómetros de la costa y esconden lagos de origen glaciar, como los de Covadonga. En Galicia, el mar entra tierra adentro por las rías, antiguos valles de río que el océano inundó.

Picos de Europa wznoszą swoje wapienne ściany zaledwie kilka kilometrów od wybrzeża i kryją jeziora polodowcowe, takie jak jeziora Covadonga. W Galicji morze wdziera się w głąb lądu przez rías, dawne doliny rzeczne zalane przez ocean.

El centro de la península lo ocupa la Meseta Central, una gran llanura elevada, de entre 600 y 800 metros de altitud, rodeada de montañas. Es la tierra de los campos de cereal hasta el horizonte y de La Mancha, donde Cervantes situó las aventuras de don Quijote.

Środek półwyspu zajmuje Meseta Centralna, rozległa wyżyna położona na wysokości od 600 do 800 metrów i otoczona górami. To kraina pól zbóż ciągnących się po horyzont i La Manchy, w której Cervantes umieścił przygody Don Kichota.

El clima es duro: «nueve meses de invierno y tres de infierno», dice el refrán. Al atardecer, la luz tiñe de ocre y rojo la piedra de los castillos que dieron nombre a Castilla.

Klimat jest surowy: „dziewięć miesięcy zimy i trzy miesiące piekła”, jak mówi przysłowie. O zachodzie słońca światło barwi na ochrę i czerwień kamień zamków, od których Kastylia wzięła swoją nazwę.

Al norte, los Pirineos separan España de Francia a lo largo de unos 430 kilómetros, del Cantábrico al Mediterráneo. Varias cumbres pasan de los 3.000 metros, y la más alta es el Aneto, con 3.404. En invierno se llenan de esquiadores y, en verano, de excursionistas.

Na północy Pireneje oddzielają Hiszpanię od Francji na odcinku około 430 kilometrów, od Zatoki Biskajskiej po Morze Śródziemne. Kilka szczytów przekracza 3000 metrów, a najwyższy z nich to Aneto, mierzący 3404 metry. Zimą przyjeżdżają tu narciarze, a latem turyści piesi.

En sus valles hay pueblos de piedra y pizarra rodeados de hayedos y abetales. En el Vall de Boí, en Lleida, nueve iglesias románicas de los siglos XI y XII son Patrimonio de la Humanidad desde el año 2000.

W dolinach leżą wioski z kamienia i łupku, otoczone lasami bukowymi i jodłowymi. W dolinie Vall de Boí, w prowincji Lleida, dziewięć romańskich kościołów z XI i XII wieku od 2000 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa.

En el sureste de la península, a unos 30 kilómetros de la ciudad de Almería, se extiende el desierto de Tabernas. Se le suele llamar el único desierto de la Europa continental, aunque muchos geógrafos prefieren hablar de una zona semiárida. Sus barrancos y colinas peladas, esculpidos por la erosión, parecen de otro planeta.

Na południowym wschodzie półwyspu, około 30 kilometrów od miasta Almería, rozciąga się pustynia Tabernas. Często nazywa się ją jedyną pustynią Europy kontynentalnej, choć wielu geografów woli mówić o obszarze półsuchym. Jej wąwozy i nagie wzgórza, wyrzeźbione przez erozję, wyglądają jak z innej planety.

En los años sesenta y setenta, este paisaje hizo de Lejano Oeste en decenas de westerns, entre ellos varios de Sergio Leone. Todavía hoy se pueden visitar algunos de los decorados que se construyeron para aquellos rodajes.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ten krajobraz grał Dziki Zachód w dziesiątkach westernów, w tym w kilku filmach Sergia Leonego. Niektóre dekoracje zbudowane na potrzeby tych zdjęć można zwiedzać do dziś.

Una red de parques nacionales protege algunos de los ecosistemas más valiosos del país:

Sieć parków narodowych chroni niektóre z najcenniejszych ekosystemów kraju:

Los dos archipiélagos españoles no se parecen en nada. Las Baleares, en el Mediterráneo, son conocidas por sus calas de agua turquesa y por los pinares que llegan casi hasta la arena.

Dwa hiszpańskie archipelagi nie mogłyby się bardziej różnić. Baleary na Morzu Śródziemnym słyną z zatoczek z turkusową wodą i lasów sosnowych, które sięgają niemal do piasku.

Las Canarias, en el Atlántico, son de origen volcánico. Tienen un relieve abrupto, malpaíses (campos de lava solidificada), grandes dunas como las de Maspalomas y muchas plantas endémicas, que no crecen en ningún otro lugar del mundo.

Wyspy Kanaryjskie na Atlantyku są pochodzenia wulkanicznego. Mają urozmaiconą, stromą rzeźbę terenu, malpaíses (pola zastygłej lawy), wielkie wydmy, takie jak w Maspalomas, oraz wiele roślin endemicznych, które nie rosną nigdzie indziej na świecie.

En el oeste, sobre todo en Extremadura, el campo se cubre de dehesas: bosques abiertos de encinas y alcornoques con hierba para el ganado entre los árboles. Es un paisaje creado por el ser humano a lo largo de siglos, del que se aprovechan el pasto, la leña y el corcho.

Na zachodzie, zwłaszcza w Estremadurze, wieś pokrywają dehesy: rzadkie lasy dębów ostrolistnych i korkowych, między którymi rośnie trawa dla bydła. To krajobraz kształtowany przez człowieka przez stulecia, który daje pastwiska, drewno na opał i korek.

Aquí se cría en libertad el cerdo ibérico, que en otoño e invierno engorda comiendo bellotas. Sus colinas suaves, salpicadas de árboles, son la imagen del campo español más tradicional.

Tu na wolności hoduje się świnie iberyjskie, które jesienią i zimą tuczą się żołędziami. Łagodne wzgórza usiane drzewami to obraz najbardziej tradycyjnej hiszpańskiej wsi.

Bajando por la costa este, el clima se vuelve más cálido y seco. En Elche, en la provincia de Alicante, está el Palmeral, el mayor de Europa, con más de 200.000 palmeras datileras.

Im dalej na południe wzdłuż wschodniego wybrzeża, tym klimat staje się cieplejszy i suchszy. W Elche, w prowincji Alicante, znajduje się Palmeral, największy gaj palmowy w Europie, z ponad 200 000 palm daktylowych.

Su red de acequias se remonta a la época andalusí y permitió cultivar en una tierra con muy poca lluvia. Desde el año 2000 es Patrimonio de la Humanidad.

Jego sieć kanałów nawadniających pochodzi z czasów Al-Andalus i pozwoliła uprawiać ziemię, na którą spada bardzo mało deszczu. Od 2000 roku jest wpisany na listę światowego dziedzictwa.

En un país con tantas zonas secas, los ríos han marcado dónde nacían las ciudades. El Tajo, de algo más de 1.000 kilómetros, es el más largo de la península y desemboca en Lisboa; el Guadalquivir pasa por Córdoba y Sevilla, y el Ebro cruza el noreste hasta su delta. En sus valles se cultiva buena parte de la fruta y la verdura del país.

W kraju, w którym jest tak wiele suchych obszarów, to rzeki zdecydowały, gdzie powstawały miasta. Tag, liczący nieco ponad 1000 kilometrów, jest najdłuższą rzeką półwyspu i uchodzi do oceanu w Lizbonie; Gwadalkiwir płynie przez Kordobę i Sewillę, a Ebro przecina północny wschód aż do swojej delty. W ich dolinach uprawia się dużą część owoców i warzyw w kraju.

Los embalses y las lagunas completan el mapa. La Albufera de Valencia, rodeada de arrozales, da refugio a miles de aves, y el arroz de sus campos acaba en muchas paellas.

Mapę uzupełniają zbiorniki zaporowe i laguny. Albufera w Walencji, otoczona polami ryżowymi, daje schronienie tysiącom ptaków, a ryż z tych pól trafia do wielu paelli.

En pocas horas de coche se pasa de los prados de Asturias a los campos de cereal de Castilla y, más al sur, a las colinas secas de Almería.

W kilka godzin samochodem można przenieść się z łąk Asturii na pola zbóż Kastylii, a dalej na południe na suche wzgórza Almeríi.

Con el paisaje cambian también los acentos, la cocina y las costumbres: el pote asturiano, el cocido castellano y el gazpacho andaluz nacieron en tierras muy distintas.

Wraz z krajobrazem zmieniają się też akcenty, kuchnia i zwyczaje: asturyjskie pote, kastylijskie cocido i andaluzyjskie gazpacho powstały w zupełnie różnych krainach.