Архитектура Москвы

Москва строится уже больше восьми веков, и почти каждая эпоха оставила в городе свои здания. Город не раз горел, его перестраивали и снова застраивали, а архитектура менялась вместе со страной.

Moskwa rozbudowuje się od ponad ośmiu stuleci i niemal każda epoka zostawiła w niej swoje budowle. Miasto wielokrotnie płonęło, było przebudowywane i zabudowywane od nowa, a jego architektura zmieniała się razem z krajem.

На одной улице здесь можно увидеть белокаменную церковь XVII века, особняк в стиле модерн и сталинскую высотку. А на горизонте блестят стеклянные башни Москва-Сити.

Przy jednej ulicy można tu zobaczyć siedemnastowieczną cerkiew z białego kamienia, secesyjną rezydencję i stalinowski wieżowiec. A na horyzoncie lśnią szklane wieże Moskwa-City.

Первый деревянный Кремль появился на Боровицком холме в 1156 году, при князе Юрии Долгоруком. Каменное строительство началось позже, в 1320-х годах, при Иване Калите. Из камня тогда строили прежде всего крепостные стены и храмы.

Pierwszy, drewniany Kreml stanął na Wzgórzu Borowickim w 1156 roku, za księcia Jurija Dołgorukiego. Murowane budownictwo zaczęło się później, w latach 20. XIV wieku, za Iwana Kality. Z kamienia wznoszono wtedy przede wszystkim mury obronne i świątynie.

Московские мастера опирались на традиции Владимира и Византии, но охотно учились и у приглашённых итальянцев. Внутри храмы расписывали фресками, а иконы для Благовещенского собора писали Феофан Грек и Андрей Рублёв.

Moskiewscy budowniczowie czerpali z tradycji Włodzimierza i Bizancjum, ale chętnie uczyli się też od sprowadzonych Włochów. Wnętrza świątyń pokrywano freskami, a ikony do soboru Zwiastowania malowali Teofan Grek i Andriej Rublow.

В XVI-XVII веках московская архитектура стала ярче и смелее. Строили из красного кирпича с белокаменными деталями, а у храмов появились высокие шатровые крыши. Первым каменным шатровым храмом стала церковь Вознесения в Коломенском (1532).

W XVI i XVII wieku moskiewska architektura stała się barwniejsza i śmielsza. Budowano z czerwonej cegły z detalami z białego kamienia, a cerkwie zyskały wysokie, namiotowe dachy. Pierwszą murowaną cerkwią z namiotowym zwieńczeniem była cerkiew Wniebowstąpienia w Kołomienskoje (1532).

Мастера той эпохи не жалели украшений: фасады покрывали узорами из кирпича и цветных изразцов, окна обрамляли резными наличниками. Этот нарядный стиль позже назвали «русским узорочьем». Хороший пример: церковь Троицы в Никитниках.

Ówcześni mistrzowie nie szczędzili ozdób: fasady pokrywali wzorami z cegły i barwnych kafli, a okna oprawiali w rzeźbione obramienia. Ten strojny styl nazwano później „ruskim uzoroczjem”. Dobrym przykładem jest cerkiew Trójcy w Nikitnikach.

При Петре I в Москву пришла европейская архитектура, хотя в 1712 году столицей стал Петербург. В XVIII веке в городе строили сначала в стиле барокко, а затем в стиле классицизма с его строгими колоннами и портиками.

Za Piotra I do Moskwy dotarła architektura europejska, choć w 1712 roku stolicą został Petersburg. W XVIII wieku budowano tu najpierw w stylu barokowym, a potem klasycystycznym, z jego surowymi kolumnami i portykami.

Двор переехал в Петербург, но Москва осталась любимым городом дворянства. Знать строила здесь просторные городские усадьбы с садами, а Матвей Казаков возвёл в Кремле здание Сената. Европейские колонны соседствовали со старыми церквями, и у Москвы сложился свой, более уютный облик.

Dwór przeniósł się do Petersburga, ale Moskwa pozostała ulubionym miastem szlachty. Arystokracja budowała tu przestronne miejskie rezydencje z ogrodami, a Matwiej Kazakow wzniósł na Kremlu gmach Senatu. Europejskie kolumny sąsiadowały ze starymi cerkwiami i Moskwa nabrała własnego, bardziej przytulnego charakteru.

После пожара 1812 года, когда сгорела большая часть Москвы, город пришлось отстраивать заново. Во второй половине века сюда пришли железные дороги, заводы и банки, и Москва стала крупным торговым и промышленным центром.

Po pożarze 1812 roku, który strawił większą część Moskwy, miasto trzeba było odbudować niemal od podstaw. W drugiej połowie stulecia pojawiły się tu koleje, fabryki i banki, a Moskwa stała się ważnym ośrodkiem handlu i przemysłu.

Архитекторы того времени охотно смешивали исторические стили и при этом пользовались новыми материалами: сталью, стеклом, а позже и железобетоном. Над Верхними торговыми рядами на Красной площади, нынешним ГУМом, инженер Владимир Шухов сделал лёгкую стеклянную крышу.

Ówcześni architekci chętnie łączyli style historyczne, sięgając przy tym po nowe materiały: stal, szkło, a później także żelbet. Nad Górnymi Pasażami Handlowymi przy placu Czerwonym, czyli dzisiejszym GUM-em, inżynier Władimir Szuchow rozpiął lekki szklany dach.

После революции 1917 года Москва в 1918-м снова стала столицей. Новое государство хотело новой архитектуры: простой, полезной и совсем не похожей на дворцы прошлого.

Po rewolucji 1917 roku Moskwa w 1918 roku znów została stolicą. Nowe państwo chciało nowej architektury: prostej, użytecznej i zupełnie niepodobnej do pałaców z przeszłości.

С конца 1950-х годов город начал быстро застраиваться типовыми пятиэтажками, «хрущёвками». Они были скромными и тесными, зато дали отдельные квартиры семьям, которые раньше жили в коммуналках и бараках.

Od końca lat 50. miasto szybko zabudowywano typowymi pięciopiętrowymi blokami, tak zwanymi chruszczowkami. Były skromne i ciasne, ale dały własne mieszkania rodzinom, które wcześniej gnieździły się w komunałkach i barakach.

Сегодня в Москве старинная церковь и стеклянный офисный центр нередко стоят на одной улице. Город продолжает расти, и новые стройки часто вызывают споры.

Dziś w Moskwie dawna cerkiew i przeszklony biurowiec często stoją przy tej samej ulicy. Miasto wciąż rośnie, a nowe inwestycje nierzadko budzą spory.

Современные архитекторы работают со стеклом, металлом и бетоном. Многие старые заводы и фабрики не снесли, а превратили в выставочные залы, офисы и жилые дома.

Współcześni architekci pracują ze szkłem, metalem i betonem. Wielu starych zakładów i fabryk nie wyburzono, lecz zamieniono je w sale wystawowe, biura i budynki mieszkalne.

Архитектура Москвы состоит не только из домов. Это ещё и улицы, набережные и парки:

Na architekturę Moskwy składają się nie tylko budynki. To także ulice, nabrzeża i parki:

Такие места нужны и москвичам, и туристам. Здесь гуляют, катаются на велосипедах и самокатах, а летом сидят на траве и смотрят на город.

Takich miejsc potrzebują zarówno moskwianie, jak i turyści. Ludzie spacerują tu, jeżdżą na rowerach i hulajnogach, a latem siedzą na trawie i patrzą na miasto.

Прогулка по Москве похожа на урок истории. Древние храмы, дворянские усадьбы, сталинские высотки и стеклянные башни стоят в одном городе, а иногда и на соседних улицах.

Spacer po Moskwie przypomina lekcję historii. Dawne świątynie, szlacheckie rezydencje, stalinowskie wieżowce i szklane wieże stoją w jednym mieście, a czasem nawet przy sąsiednich ulicach.

По зданиям видно, как менялась страна: что строили при царях, как жили в XIX веке, о чём мечтали в 1920-е и в сталинские годы. Москва строится и сейчас, так что её облик ещё не раз изменится.

Budynki pokazują, jak zmieniał się kraj: co wznoszono za carów, jak żyło się w XIX wieku, o czym marzono w latach 20. i w czasach stalinowskich. Moskwa buduje się także dziś, więc jej oblicze jeszcze nieraz się zmieni.