Золотое кольцо России

Золотым кольцом называют туристический маршрут по старинным городам к северо-востоку от Москвы. Ближайший из них, Сергиев Посад, находится всего в семидесяти километрах от столицы. В этих городах сохранились кремли, монастыри и белокаменные соборы, некоторым из которых больше восьмисот лет. Рядом с ними стоят деревянные избы, торговые ряды и дома богатых купцов.

Złotym Pierścieniem nazywa się szlak turystyczny przez dawne miasta na północny wschód od Moskwy. Najbliższe z nich, Siergijew Posad, leży zaledwie siedemdziesiąt kilometrów od stolicy. W miastach tych zachowały się kremle, monastery i sobory z białego kamienia, niektóre liczące ponad osiemset lat. Obok stoją drewniane izby, pasaże handlowe i domy zamożnych kupców.

Название придумал журналист Юрий Бычков. В 1967 году он проехал на машине по древним городам вокруг Москвы и написал о них цикл очерков для газеты «Советская культура». Цикл назывался «Золотое кольцо России», и выражение быстро прижилось. Вскоре по маршруту пошли туристические автобусы, а в городах начали реставрировать храмы и открывать музеи. Многие из этих мест когда-то были столицами княжеств, и задолго до возвышения Москвы именно здесь складывалось русское государство.

Nazwę wymyślił dziennikarz Jurij Byczkow. W 1967 roku objechał samochodem dawne miasta wokół Moskwy i napisał o nich cykl reportaży dla gazety „Sowietskaja Kultura”. Cykl nosił tytuł „Złoty Pierścień Rosji” i określenie szybko się przyjęło. Wkrótce szlakiem ruszyły autokary z turystami, a w miastach zaczęto restaurować świątynie i otwierać muzea. Wiele z tych miejsc było niegdyś stolicami księstw i to właśnie tutaj, na długo przed wzrostem znaczenia Moskwy, kształtowało się państwo ruskie.

В классический список входят восемь городов, но в расширенный маршрут часто добавляют Углич, Мышкин и другие. Сергиев Посад вырос вокруг Троице-Сергиевой лавры, которую в XIV веке основал Сергий Радонежский. Это один из главных монастырей Русской православной церкви. В Суздале живёт меньше десяти тысяч человек, зато здесь пять монастырей, несколько десятков церквей и музей деревянного зодчества под открытым небом. Во Владимире стоят белокаменные Успенский и Дмитриевский соборы XII века и Золотые ворота 1164 года. Вместе с памятниками Суздаля они внесены в список Всемирного наследия ЮНЕСКО.

Klasyczna lista obejmuje osiem miast, ale do rozszerzonej trasy często dodaje się Uglicz, Myszkin i inne. Siergijew Posad wyrósł wokół Ławry Troicko-Siergijewskiej, założonej w XIV wieku przez Sergiusza z Radoneża. To jeden z najważniejszych monasterów Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Suzdal ma niespełna dziesięć tysięcy mieszkańców, a mimo to znajduje się tu pięć monasterów, kilkadziesiąt cerkwi i skansen drewnianego budownictwa. We Włodzimierzu stoją dwunastowieczne sobory z białego kamienia, Uspieński i Dymitrowski, oraz Złota Brama z 1164 roku. Razem z zabytkami Suzdala wpisano je na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Ярославль стоит там, где река Которосль впадает в Волгу. Город основал Ярослав Мудрый в начале XI века, а в XVII веке богатые местные купцы построили здесь десятки храмов, расписанных фресками, например церковь Ильи Пророка. В Костроме находится Ипатьевский монастырь: именно сюда в 1613 году пришло известие, что шестнадцатилетний Михаил Романов избран царём. Ростов Великий знаменит кремлём на берегу озера Неро, а в Переславле-Залесском на Плещеевом озере молодой Пётр I строил свои первые корабли. Иваново из-за текстильных фабрик называли русским Манчестером, а в Угличе в 1591 году погиб царевич Дмитрий, младший сын Ивана Грозного.

Jarosław leży w miejscu, gdzie rzeka Kotorośl wpada do Wołgi. Miasto założył na początku XI wieku Jarosław Mądry, a w XVII wieku bogaci miejscowi kupcy wznieśli tu dziesiątki świątyń pokrytych freskami, jak cerkiew Eliasza Proroka. W Kostromie znajduje się monaster Ipatiewski: to tu w 1613 roku dotarła wieść, że szesnastoletni Michaił Romanow został wybrany na cara. Rostów Wielki słynie z kremla nad jeziorem Nero, a w Peresławiu Zaleskim, na jeziorze Pleszczejewo, młody Piotr I budował swoje pierwsze statki. Iwanowo ze względu na fabryki włókiennicze nazywano rosyjskim Manchesterem, a w Ugliczu w 1591 roku zginął carewicz Dymitr, najmłodszy syn Iwana Groźnego.

Самые древние постройки Золотого кольца сложены из белого известняка. Церковь Покрова на Нерли под Владимиром стоит посреди заливного луга с 1165 года, и весной вода подходит почти к её стенам. В кремлях Суздаля и Ростова за крепостными стенами находились соборы и палаты епископов. Во многих храмах сохранились древние фрески и иконы: в 1408 году Успенский собор во Владимире расписывали Андрей Рублёв и Даниил Чёрный. В музеях под открытым небом собраны деревянные избы, мельницы и церкви, перевезённые из окрестных деревень.

Najstarsze budowle Złotego Pierścienia wzniesiono z białego wapienia. Cerkiew Opieki Matki Bożej na Nerli pod Włodzimierzem stoi pośród zalewowej łąki od 1165 roku, a wiosną woda podchodzi niemal pod jej mury. Na kremlach w Suzdalu i Rostowie, za murami obronnymi, mieściły się sobory i pałaty biskupie. W wielu świątyniach przetrwały dawne freski i ikony: w 1408 roku sobór Uspieński we Włodzimierzu malowali Andriej Rublow i Daniił Czorny. W skansenach zgromadzono drewniane izby, młyny i cerkwie przeniesione z okolicznych wsi.

По этим памятникам хорошо видно, как менялась русская архитектура: от строгих белокаменных соборов XII века до нарядных кирпичных церквей XVII века с изразцами и узорными главами. В Суздале в советское время почти ничего не строили, поэтому в историческом центре нет многоэтажных домов, и над деревянными крышами видны только купола и колокольни.

Na tych zabytkach dobrze widać, jak zmieniała się architektura ruska: od surowych, białokamiennych soborów XII wieku po strojne ceglane cerkwie XVII wieku z kaflami i zdobionymi kopułami. W Suzdalu w czasach radzieckich niemal nic nie budowano, dlatego w historycznym centrum nie ma bloków, a nad drewnianymi dachami widać tylko kopuły i dzwonnice.

У многих городов кольца есть своё ремесло. В Ростове больше двухсот лет делают финифть, расписную эмаль на металле. В Ивановской области находится село Палех, известное лаковыми миниатюрами, а Сергиев Посад считают одной из родин матрёшки. Местные мастера по-прежнему режут по дереву, вышивают и плетут кружево. В июле в Суздале празднуют День огурца: на улицах продают соленья, устраивают концерты и конкурсы. На Масленицу почти везде пекут блины и сжигают чучело зимы.

Wiele miast Pierścienia ma własne rzemiosło. W Rostowie od ponad dwustu lat wytwarza się finift, czyli malowaną emalię na metalu. W obwodzie iwanowskim leży wieś Palech, znana z miniatur lakowych, a Siergijew Posad uchodzi za jedną z ojczyzn matrioszki. Miejscowi rzemieślnicy wciąż rzeźbią w drewnie, haftują i wyplatają koronki. W lipcu Suzdal obchodzi Dzień Ogórka: na ulicach sprzedaje się kiszonki, odbywają się koncerty i konkursy. Na Maslenicę niemal wszędzie smaży się bliny i pali kukłę zimy.

Путешественники обычно пробуют и местную кухню: пироги с разной начинкой, блины, щи и квас. В Суздале варят медовуху, лёгкий напиток из мёда, а Кострому называют сырной столицей России, там даже есть музей сыра. Сувениры часто покупают прямо у мастеров: расписные шкатулки, глиняные игрушки, льняные скатерти и вышитые полотенца.

Podróżni zwykle próbują też miejscowej kuchni: pieczonych pierogów z rozmaitym nadzieniem, blinów, szczi i kwasu. W Suzdalu warzy się miedowuchę, lekki napój z miodu, a Kostromę nazywa się serową stolicą Rosji; jest tam nawet muzeum sera. Pamiątki często kupuje się prosto od rzemieślników: malowane szkatułki, gliniane zabawki, lniane obrusy i haftowane ręczniki.

Между городами тянутся леса, поля и небольшие деревни. Ярославль, Кострома и Углич стоят на Волге, Владимир на высоком берегу Клязьмы, Ростов у озера Неро, а Переславль-Залесский у Плещеева озера. В старинных усадьбах сохранились парки и пруды. Многие приезжают сюда ранней осенью, когда желтеют берёзы, а над реками по утрам стоит туман.

Między miastami ciągną się lasy, pola i niewielkie wsie. Jarosław, Kostroma i Uglicz leżą nad Wołgą, Włodzimierz na wysokim brzegu Klaźmy, Rostów nad jeziorem Nero, a Peresław Zaleski nad jeziorem Pleszczejewo. W dawnych majątkach ziemiańskich zachowały się parki i stawy. Wielu przyjeżdża tu wczesną jesienią, kiedy żółkną brzozy, a nad rzekami o poranku unosi się mgła.

Весь маршрут обычно проезжают примерно за неделю, на машине или с экскурсионным автобусом. Но многие поступают проще: выбирают один-два города и едут туда из Москвы на выходные. Города кольца совсем не похожи друг на друга. В Ярославле живёт больше полумиллиона человек, там шумные улицы и длинные набережные, а в Суздале по вечерам тихо и слышен только колокольный звон.

Całą trasę pokonuje się zwykle w mniej więcej tydzień, samochodem albo autokarem wycieczkowym. Wielu wybiera jednak prostsze rozwiązanie: jedno czy dwa miasta i wypad z Moskwy na weekend. Miasta Pierścienia zupełnie się od siebie różnią. Jarosław liczy ponad pół miliona mieszkańców, ma gwarne ulice i długie nabrzeża, a w Suzdalu wieczorami panuje cisza i słychać tylko bicie dzwonów.