Золотое кольцо России

Золотым кольцом называют туристический маршрут по старинным городам к северо-востоку от Москвы. Ближайший из них, Сергиев Посад, находится всего в семидесяти километрах от столицы. В этих городах сохранились кремли, монастыри и белокаменные соборы, некоторым из которых больше восьмисот лет. Рядом с ними стоят деревянные избы, торговые ряды и дома богатых купцов.

Qızıl halqa Moskvanın şimal-şərqindəki qədim şəhərlərdən keçən turist marşrutuna deyilir. Onların ən yaxını olan Sergiyev Posad paytaxtdan cəmi yetmiş kilometr aralıdadır. Bu şəhərlərdə kremllər, monastırlar və ağ daşdan tikilmiş kilsələr qalıb, onların bəzilərinin səkkiz yüz ildən çox yaşı var. Onların yanında taxta evlər, ticarət sıraları və varlı tacirlərin evləri dayanır.

Название придумал журналист Юрий Бычков. В 1967 году он проехал на машине по древним городам вокруг Москвы и написал о них цикл очерков для газеты «Советская культура». Цикл назывался «Золотое кольцо России», и выражение быстро прижилось. Вскоре по маршруту пошли туристические автобусы, а в городах начали реставрировать храмы и открывать музеи. Многие из этих мест когда-то были столицами княжеств, и задолго до возвышения Москвы именно здесь складывалось русское государство.

Bu adı jurnalist Yuri Bıçkov fikirləşib tapıb. 1967-ci ildə o, Moskva ətrafındakı qədim şəhərləri maşınla gəzib və «Sovet mədəniyyəti» qəzeti üçün onlar haqqında silsilə oçerklər yazıb. Silsilə «Rusiyanın Qızıl halqası» adlanırdı və bu ifadə tez dilə düşdü. Az sonra marşrutla turist avtobusları getməyə başladı, şəhərlərdə isə məbədləri bərpa etməyə və muzeylər açmağa başladılar. Bu yerlərin çoxu nə vaxtsa knyazlıqların paytaxtı olub və Moskvanın yüksəlişindən xeyli əvvəl rus dövləti məhz burada formalaşırdı.

В классический список входят восемь городов, но в расширенный маршрут часто добавляют Углич, Мышкин и другие. Сергиев Посад вырос вокруг Троице-Сергиевой лавры, которую в XIV веке основал Сергий Радонежский. Это один из главных монастырей Русской православной церкви. В Суздале живёт меньше десяти тысяч человек, зато здесь пять монастырей, несколько десятков церквей и музей деревянного зодчества под открытым небом. Во Владимире стоят белокаменные Успенский и Дмитриевский соборы XII века и Золотые ворота 1164 года. Вместе с памятниками Суздаля они внесены в список Всемирного наследия ЮНЕСКО.

Klassik siyahıya səkkiz şəhər daxildir, amma genişləndirilmiş marşruta çox vaxt Ugliç, Mışkin və başqa şəhərləri də əlavə edirlər. Sergiyev Posad XIV əsrdə Radonejli Sergiyin əsasını qoyduğu Troitse-Sergiyev lavrasının ətrafında böyüyüb. Bu, Rus Pravoslav Kilsəsinin əsas monastırlarından biridir. Suzdalda on mindən az adam yaşayır, amma burada beş monastır, onlarla kilsə və açıq səma altında taxta memarlığı muzeyi var. Vladimirdə XII əsrə aid ağ daş Uspenski və Dmitriyevski kilsələri, həmçinin 1164-cü ilin Qızıl darvazası dayanır. Suzdalın abidələri ilə birlikdə onlar UNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınıb.

Ярославль стоит там, где река Которосль впадает в Волгу. Город основал Ярослав Мудрый в начале XI века, а в XVII веке богатые местные купцы построили здесь десятки храмов, расписанных фресками, например церковь Ильи Пророка. В Костроме находится Ипатьевский монастырь: именно сюда в 1613 году пришло известие, что шестнадцатилетний Михаил Романов избран царём. Ростов Великий знаменит кремлём на берегу озера Неро, а в Переславле-Залесском на Плещеевом озере молодой Пётр I строил свои первые корабли. Иваново из-за текстильных фабрик называли русским Манчестером, а в Угличе в 1591 году погиб царевич Дмитрий, младший сын Ивана Грозного.

Yaroslavl Kotorosl çayının Volqaya töküldüyü yerdə yerləşir. Şəhərin əsasını XI əsrin əvvəlində Müdrik Yaroslav qoyub, XVII əsrdə isə burada varlı yerli tacirlər freskalarla bəzədilmiş onlarla məbəd tikiblər, məsələn, İlya Peyğəmbər kilsəsini. Kostromada İpatyev monastırı yerləşir: 1613-cü ildə on altı yaşlı Mixail Romanovun çar seçildiyi xəbəri məhz bura gəlib. Böyük Rostov Nero gölünün sahilindəki kremli ilə məşhurdur, Pereslavl-Zalesskidə isə gənc I Pyotr Pleşşeyevo gölündə ilk gəmilərini tikirdi. İvanovonu toxuculuq fabriklərinə görə rus Mançesteri adlandırırdılar, Ugliçdə isə 1591-ci ildə Qorxunc İvanın kiçik oğlu çareviç Dmitri həlak olub.

Самые древние постройки Золотого кольца сложены из белого известняка. Церковь Покрова на Нерли под Владимиром стоит посреди заливного луга с 1165 года, и весной вода подходит почти к её стенам. В кремлях Суздаля и Ростова за крепостными стенами находились соборы и палаты епископов. Во многих храмах сохранились древние фрески и иконы: в 1408 году Успенский собор во Владимире расписывали Андрей Рублёв и Даниил Чёрный. В музеях под открытым небом собраны деревянные избы, мельницы и церкви, перевезённые из окрестных деревень.

Qızıl halqanın ən qədim tikililəri ağ əhəngdaşından hörülüb. Vladimir yaxınlığındakı Nerl üzərində Pokrov kilsəsi 1165-ci ildən bəri sel basan çəmənliyin ortasında dayanır və yazda su az qala onun divarlarına qədər gəlir. Suzdal və Rostov kremllərində qala divarlarının arxasında kilsələr və yepiskop palataları yerləşirdi. Bir çox məbəddə qədim freskalar və ikonalar qalıb: 1408-ci ildə Vladimirdəki Uspenski kilsəsinin divarlarını Andrey Rublyov və Daniil Çorni bəzəyiblər. Açıq səma altındakı muzeylərdə ətraf kəndlərdən gətirilmiş taxta evlər, dəyirmanlar və kilsələr toplanıb.

По этим памятникам хорошо видно, как менялась русская архитектура: от строгих белокаменных соборов XII века до нарядных кирпичных церквей XVII века с изразцами и узорными главами. В Суздале в советское время почти ничего не строили, поэтому в историческом центре нет многоэтажных домов, и над деревянными крышами видны только купола и колокольни.

Bu abidələrdə rus memarlığının necə dəyişdiyi aydın görünür: XII əsrin sərt ağ daş kilsələrindən XVII əsrin kaşıları və naxışlı günbəzləri olan bəzəkli kərpic kilsələrinədək. Suzdalda sovet dövründə demək olar ki, heç nə tikilməyib, buna görə tarixi mərkəzdə çoxmərtəbəli binalar yoxdur və taxta damların üstündə yalnız günbəzlər və zəng qüllələri görünür.

У многих городов кольца есть своё ремесло. В Ростове больше двухсот лет делают финифть, расписную эмаль на металле. В Ивановской области находится село Палех, известное лаковыми миниатюрами, а Сергиев Посад считают одной из родин матрёшки. Местные мастера по-прежнему режут по дереву, вышивают и плетут кружево. В июле в Суздале празднуют День огурца: на улицах продают соленья, устраивают концерты и конкурсы. На Масленицу почти везде пекут блины и сжигают чучело зимы.

Halqanın bir çox şəhərinin öz sənəti var. Rostovda iki yüz ildən çoxdur ki, finift, yəni metal üzərində naxışlı mina hazırlayırlar. İvanovo vilayətində lak miniatürləri ilə tanınan Palex kəndi yerləşir, Sergiyev Posad isə matryoşkanın vətənlərindən biri sayılır. Yerli ustalar indi də ağac üzərində oyma işləyir, tikmə tikir və krujeva toxuyurlar. İyulda Suzdalda Xiyar günü qeyd olunur: küçələrdə turşular satılır, konsertlər və müsabiqələr keçirilir. Maslenitsada demək olar ki, hər yerdə blin bişirir və qışın müqəvvasını yandırırlar.

Путешественники обычно пробуют и местную кухню: пироги с разной начинкой, блины, щи и квас. В Суздале варят медовуху, лёгкий напиток из мёда, а Кострому называют сырной столицей России, там даже есть музей сыра. Сувениры часто покупают прямо у мастеров: расписные шкатулки, глиняные игрушки, льняные скатерти и вышитые полотенца.

Səyyahlar adətən yerli mətbəxi də dadırlar: müxtəlif içlikli piroqlar, blinlər, şi və kvas. Suzdalda medovuxa, yəni baldan hazırlanan yüngül içki bişirirlər, Kostromanı isə Rusiyanın pendir paytaxtı adlandırırlar, orada hətta pendir muzeyi də var. Suvenirləri çox vaxt elə ustaların özündən alırlar: naxışlı qutular, gil oyuncaqlar, kətan süfrələr və tikmə dəsmallar.

Между городами тянутся леса, поля и небольшие деревни. Ярославль, Кострома и Углич стоят на Волге, Владимир на высоком берегу Клязьмы, Ростов у озера Неро, а Переславль-Залесский у Плещеева озера. В старинных усадьбах сохранились парки и пруды. Многие приезжают сюда ранней осенью, когда желтеют берёзы, а над реками по утрам стоит туман.

Şəhərlərin arasında meşələr, tarlalar və kiçik kəndlər uzanır. Yaroslavl, Kostroma və Ugliç Volqa sahilində, Vladimir Klyazmanın hündür sahilində, Rostov Nero gölünün yanında, Pereslavl-Zalesski isə Pleşşeyevo gölünün yanında yerləşir. Qədim malikanələrdə parklar və gölməçələr qalıb. Çoxları bura erkən payızda, ağcaqayınlar saralanda və səhərlər çayların üstünü duman alanda gəlir.

Весь маршрут обычно проезжают примерно за неделю, на машине или с экскурсионным автобусом. Но многие поступают проще: выбирают один-два города и едут туда из Москвы на выходные. Города кольца совсем не похожи друг на друга. В Ярославле живёт больше полумиллиона человек, там шумные улицы и длинные набережные, а в Суздале по вечерам тихо и слышен только колокольный звон.

Bütün marşrutu adətən maşınla və ya ekskursiya avtobusu ilə təxminən bir həftəyə qət edirlər. Amma çoxları daha sadə yol tutur: bir-iki şəhər seçib həftəsonu Moskvadan ora gedirlər. Halqanın şəhərləri bir-birinə heç bənzəmir. Yaroslavlda yarım milyondan çox adam yaşayır, orada səs-küylü küçələr və uzun sahil küçələri var, Suzdalda isə axşamlar sakit olur və yalnız zəng səsi eşidilir.