Советская космическая программа

Советская космическая программа открыла людям дорогу в космос. Первый спутник, первый человек на орбите, первый выход в открытый космос: все эти рекорды были поставлены в СССР меньше чем за десять лет.

Sovet kosmik proqramı insanlara kosmosa yol açdı. İlk peyk, orbitdə ilk insan, açıq kosmosa ilk çıxış: bütün bu rekordlar SSRİ-də on ildən az müddətdə qoyuldu.

За этими победами стояла огромная работа: конструкторы создавали ракеты и корабли, а космонавтов отбирали среди военных лётчиков и долго готовили к полёту. Многое при этом держалось в строгом секрете.

Bu qələbələrin arxasında böyük zəhmət dayanırdı: konstruktorlar raketlər və gəmilər yaradır, kosmonavtları isə hərbi təyyarəçilər arasından seçib uzun müddət uçuşa hazırlayırdılar. Bu işlərin çoxu ciddi məxfilik şəraitində aparılırdı.

Ещё в 1903 году учитель из Калуги Константин Циолковский рассчитал, что подняться в космос можно на ракете. В 1920-1930-х годах его идеи подхватили энтузиасты: в Москве работала Группа изучения реактивного движения (ГИРД), и в 1933 году она запустила свою первую ракету.

Hələ 1903-cü ildə Kaluqadan olan müəllim Konstantin Siolkovski kosmosa raketlə qalxmağın mümkün olduğunu hesablamışdı. 1920-1930-cu illərdə onun ideyalarını həvəskarlar davam etdirdi: Moskvada Reaktiv Hərəkəti Öyrənmə Qrupu (QİRD) fəaliyyət göstərirdi və 1933-cü ildə ilk raketini buraxdı.

Одним из руководителей ГИРД был молодой инженер Сергей Королёв. В 1938 году его арестовали, но после войны именно он возглавил работу над ракетами. Его имя было засекречено, и при жизни страна знала его просто как Главного конструктора.

QİRD-in rəhbərlərindən biri gənc mühəndis Sergey Korolyov idi. 1938-ci ildə onu həbs etdilər, amma müharibədən sonra raketlər üzərində işə məhz o rəhbərlik etdi. Onun adı məxfi saxlanılırdı və sağlığında ölkə onu sadəcə Baş konstruktor kimi tanıyırdı.

4 октября 1957 года ракета Р-7 вывела на орбиту первый искусственный спутник Земли. Это был блестящий шар с четырьмя антеннами, который передавал простой сигнал «бип-бип». Его ловили радиолюбители по всему миру.

1957-ci il oktyabrın 4-də R-7 raketi Yerin ilk süni peykini orbitə çıxardı. Bu, dörd antenalı parlaq bir kürə idi və sadə «bip-bip» siqnalı göndərirdi. Bu siqnalı bütün dünyada radiohəvəskarlar tuturdu.

Уже через месяц, 3 ноября 1957 года, в космос отправился «Спутник-2» с собакой Лайкой. Она стала первым живым существом на орбите, но вернуть её на Землю тогда было невозможно, и Лайка погибла во время полёта.

Cəmi bir ay sonra, 1957-ci il noyabrın 3-də «Sputnik-2» Layka adlı itlə birlikdə kosmosa yola düşdü. Layka orbitə çıxan ilk canlı oldu, lakin o vaxt onu Yerə qaytarmaq mümkün deyildi və o, uçuş zamanı öldü.

Утром 12 апреля 1961 года с Байконура стартовал корабль «Восток-1». На борту был 27-летний старший лейтенант Юрий Гагарин. Он облетел Землю один раз и через 108 минут после старта приземлился на парашюте в Саратовской области.

1961-ci il aprelin 12-si səhər Baykonurdan «Vostok-1» gəmisi start götürdü. Bortda 27 yaşlı baş leytenant Yuri Qaqarin vardı. O, Yerin ətrafında bir dəfə dövrə vurdu və startdan 108 dəqiqə sonra Saratov vilayətində paraşütlə yerə endi.

Новость мгновенно облетела весь мир. Гагарин стал самым известным человеком на планете, а 12 апреля в России до сих пор отмечают как День космонавтики.

Xəbər bir anda bütün dünyaya yayıldı. Qaqarin planetin ən məşhur insanı oldu, 12 aprel isə Rusiyada bu gün də Kosmonavtika günü kimi qeyd olunur.

Вслед за первыми успехами появлялась и новая техника. Среди главных разработок:

İlk uğurların ardınca yeni texnika da meydana gəlirdi. Başlıca işləmələr bunlardır:

Первая в мире орбитальная станция «Салют-1» появилась в 1971 году. На станциях космонавты ставили научные опыты, наблюдали за Землёй и выясняли, как долгая невесомость влияет на организм человека.

Dünyanın ilk orbital stansiyası «Salyut-1» 1971-ci ildə meydana çıxdı. Stansiyalarda kosmonavtlar elmi təcrübələr aparır, Yeri müşahidə edir və uzun müddətli çəkisizliyin insan orqanizminə necə təsir etdiyini öyrənirdilər.

Не меньше внимания уделяли Луне и планетам. Туда отправляли автоматические станции:

Aya və planetlərə də az diqqət ayrılmırdı. Oraya avtomatik stansiyalar göndərilirdi:

В 1970 году аппарат «Луна-16» доставил на Землю образцы лунного грунта, а «Луноход-1» около десяти месяцев ездил по Луне по командам с Земли.

1970-ci ildə «Luna-16» aparatı Yerə Ay qruntunun nümunələrini gətirdi, «Lunoxod-1» isə təxminən on ay Yerdən verilən əmrlərlə Ayın səthində hərəkət etdi.

Программу создавали тысячи людей, но некоторые имена известны всем:

Proqramı minlərlə insan yaradırdı, amma bəzi adları hamı tanıyır:

Королёв умер в 1966 году, и только после его смерти страна узнала, кто стоял за первыми полётами.

Korolyov 1966-cı ildə vəfat etdi və ölkə ilk uçuşların arxasında kimin dayandığını yalnız onun ölümündən sonra öyrəndi.

Космос быстро стал частью советской жизни. Портреты Гагарина висели в школах, мальчишки мечтали стать космонавтами, а ракеты и звёзды появлялись на марках, значках и открытках.

Kosmos tezliklə sovet həyatının bir parçasına çevrildi. Məktəblərdə Qaqarinin portretləri asılırdı, oğlan uşaqları kosmonavt olmağı arzulayırdı, raketlər və ulduzlar isə markalarda, nişanlarda və açıqcalarda görünürdü.

Соперничество с США подстёгивало обе страны, но со временем появилось и сотрудничество. В 1975 году корабли «Союз» и «Аполлон» состыковались на орбите, и космонавты пожали руки американским астронавтам.

ABŞ ilə rəqabət hər iki ölkəni irəli aparırdı, amma zamanla əməkdaşlıq da yarandı. 1975-ci ildə «Soyuz» və «Apollon» gəmiləri orbitdə birləşdi və kosmonavtlar amerikalı astronavtlarla əl sıxışdılar.

За три десятилетия СССР прошёл путь от первого спутника до станции, на которой люди жили больше года. Многие рекорды той эпохи вошли в учебники истории.

Üç onillik ərzində SSRİ ilk peykdən insanların bir ildən çox yaşadığı stansiyaya qədər yol keçdi. O dövrün bir çox rekordu tarix dərsliklərinə daxil oldu.

Сегодня «Союзы» по-прежнему стартуют с Байконура, а запуск первого спутника и полёт Гагарина остаются одними из самых известных событий XX века.

Bu gün «Soyuz»lar əvvəlki kimi Baykonurdan start götürür, ilk peykin buraxılışı və Qaqarinin uçuşu isə XX əsrin ən məşhur hadisələrindən olaraq qalır.