Транссибирская магистраль

Транссибирская магистраль, или просто Транссиб, тянется от Москвы до Владивостока на 9288 километров. Это самая длинная железная дорога в мире. Поезд пересекает Урал, всю Сибирь и Дальний Восток, а разница во времени между начальной и конечной станцией составляет семь часов.

Transsibir magistralı, yaxud sadəcə Transsib, Moskvadan Vladivostoka qədər 9288 kilometr uzanır. Bu, dünyanın ən uzun dəmir yoludur. Qatar Uralı, bütün Sibiri və Uzaq Şərqi keçir, başlanğıc və son stansiya arasındakı vaxt fərqi isə yeddi saatdır.

Для России Транссиб давно стал больше, чем просто транспортным путём. Вдоль него выросли города, по нему переезжали в Сибирь целые семьи. А для путешественников из других стран неделя в поезде до Тихого океана остаётся мечтой, которую многие откладывают годами.

Rusiya üçün Transsib çoxdan adi nəqliyyat yolundan daha artıq bir şeyə çevrilib. Onun boyunca şəhərlər yaranıb, bu yolla Sibirə bütöv ailələr köçüb. Başqa ölkələrdən gələn səyyahlar üçünsə Sakit okeana qədər qatarda keçən bir həftə çoxlarının illərlə təxirə saldığı bir arzu olaraq qalır.

О железной дороге через Сибирь заговорили ещё в середине XIX века. Без неё путь из Москвы к Тихому океану занимал несколько месяцев: на лошадях, по рекам и по бездорожью.

Sibirdən keçən dəmir yolu haqqında hələ XIX əsrin ortalarında danışmağa başlamışdılar. Bu yol olmadan Moskvadan Sakit okeana getmək bir neçə ay çəkirdi: atlarla, çaylarla və yolsuz yerlərlə.

Строительство началось в 1891 году по указу Александра III. Первый камень заложил во Владивостоке его сын, будущий император Николай II. Дорогу вели сразу с двух концов. Рабочим мешали морозы, болота, вечная мерзлота и тайга, где не было ни дорог, ни жилья. Кроме вольнонаёмных рабочих, на стройке трудились солдаты и даже каторжники.

Tikinti 1891-ci ildə III Aleksandrın fərmanı ilə başladı. İlk daşı Vladivostokda onun oğlu, gələcək imperator II Nikolay qoydu. Yolu eyni vaxtda iki tərəfdən çəkirdilər. Fəhlələrə şaxtalar, bataqlıqlar, əbədi donuşluq və nə yolu, nə də yaşayış yeri olan tayqa mane olurdu. Tikintidə muzdlu fəhlələrdən başqa əsgərlər və hətta katorqa məhbusları da işləyirdi.

Самым трудным оказался участок у Байкала. Пока в скалах на берегу прокладывали пути, поезда несколько лет переправляли через озеро на ледоколе-пароме «Байкал». А полностью по территории России магистраль прошла только в 1916 году, когда открыли мост через Амур у Хабаровска. До этого во Владивосток ездили через Маньчжурию.

Ən çətini Baykal yaxınlığındakı sahə oldu. Sahildəki qayalarda yol çəkilərkən qatarları bir neçə il «Baykal» adlı buzqıran bərə ilə göldən keçirirdilər. Magistral isə bütünlüklə Rusiya ərazisindən yalnız 1916-cı ildə, Xabarovsk yaxınlığında Amur üzərində körpü açılanda keçdi. O vaxta qədər Vladivostoka Mançuriyadan keçib gedirdilər.

Поезд из Москвы во Владивосток проходит через десятки городов. Вот некоторые из самых крупных:

Moskvadan Vladivostoka gedən qatar onlarla şəhərdən keçir. Onlardan ən böyüklərinin bəziləri bunlardır:

У каждого города на маршруте своё лицо. Новосибирск появился в 1893 году как посёлок строителей моста через Обь, а сегодня это третий по численности город России. В Иркутске сохранились деревянные дома с резными наличниками, а в Улан-Удэ на центральной площади стоит огромная голова Ленина, и недалеко от города работает буддийский монастырь.

Marşrutdakı hər şəhərin öz siması var. Novosibirsk 1893-cü ildə Ob üzərində körpü tikən inşaatçıların qəsəbəsi kimi yaranıb, bu gün isə əhalisinin sayına görə Rusiyanın üçüncü şəhəridir. İrkutskda pəncərələri oyma haşiyəli taxta evlər qalıb. Ulan-Udedə isə mərkəzi meydanda Leninin nəhəng başı ucalır, şəhərin yaxınlığında da buddist monastırı fəaliyyət göstərir.

Больше всего пассажиры запоминают виды за окном. Сначала тянутся леса и поля Центральной России, потом поезд переваливает через невысокий Урал. За ним начинаются тайга, степи и широкие сибирские реки.

Sərnişinlərin yadında ən çox pəncərədən görünən mənzərələr qalır. Əvvəlcə Mərkəzi Rusiyanın meşələri və tarlaları uzanır, sonra qatar o qədər də hündür olmayan Uralı aşır. Ondan sonra tayqa, çöllər və geniş Sibir çayları başlayır.

Самый известный участок проходит у Байкала, самого глубокого озера на планете. В нём около 20% всей пресной воды на поверхности Земли. За Иркутском поезд несколько часов идёт по южному берегу, и из окна видно прозрачную воду и горы на другой стороне озера.

Ən məşhur sahə planetin ən dərin gölü olan Baykalın yanından keçir. Bu göldə Yer səthindəki bütün şirin suyun təxminən 20%-i toplanıb. İrkutskdan sonra qatar bir neçə saat gölün cənub sahili boyunca gedir və pəncərədən şəffaf su ilə gölün qarşı tərəfindəki dağlar görünür.

Для экономики страны Транссиб и сегодня остаётся главной артерией. По нему везут уголь, лес, нефть и металлы, а также контейнеры из Китая, Японии и Кореи в Европу. Многие сибирские города выросли именно благодаря железной дороге.

Transsib bu gün də ölkə iqtisadiyyatının əsas arteriyası olaraq qalır. Bu yolla kömür, taxta, neft və metallar, həmçinin Çin, Yaponiya və Koreyadan Avropaya konteynerlər daşınır. Sibirin bir çox şəhəri məhz dəmir yolu sayəsində böyüyüb.

Магистраль оставила след и в культуре. В 1900 году фирма Фаберже сделала для Николая II пасхальное яйцо с маленьким золотым поездом внутри: если завести его ключиком, поезд едет. А швейцарский поэт Блез Сандрар в 1913 году написал поэму «Проза о транссибирском экспрессе».

Magistral mədəniyyətdə də iz qoyub. 1900-cü ildə Faberje firması II Nikolay üçün içində kiçik qızıl qatar olan Pasxa yumurtası düzəltdi: onu kiçik açarla qursan, qatar yola düşür. İsveçrəli şair Blez Sandrar isə 1913-cü ildə «Transsibir ekspresi haqqında nəsr» poemasını yazdı.

Инженерам пришлось решать задачи, с которыми в Европе почти не сталкивались: морозы до минус сорока, вечная мерзлота, реки шириной в километр. Мост через Енисей у Красноярска получил золотую медаль на Всемирной выставке в Париже в 1900 году. А полностью электрифицировать магистраль удалось только в 2002 году.

Mühəndislər Avropada demək olar ki, rast gəlinməyən məsələləri həll etməli oldular: mənfi qırx dərəcəyədək şaxtalar, əbədi donuşluq, eni bir kilometrə çatan çaylar. Krasnoyarsk yaxınlığında Yenisey üzərindəki körpü 1900-cü ildə Parisdəki Ümumdünya sərgisində qızıl medal aldı. Magistralı tamamilə elektrikləşdirmək isə yalnız 2002-ci ildə mümkün oldu.

В поездах дальнего следования есть купе, плацкартные вагоны и вагон-ресторан. В каждом вагоне стоит титан, бак с кипятком, так что чай можно пить всю дорогу. За порядком следит проводник, который знает, на какой станции стоянка будет достаточно долгой, чтобы выйти на перрон.

Uzaq məsafə qatarlarında kupe, plaskart vaqonlar və vaqon-restoran var. Hər vaqonda titan, yəni qaynar su çəni qoyulub, ona görə də bütün yol boyu çay içmək olar. Qaydaya bələdçi nəzarət edir. O bilir ki, hansı stansiyada dayanacaq perrona düşmək üçün kifayət qədər uzun olacaq.

Сегодня по Транссибу едут и местные жители, и туристы со всего мира. Без пересадок путь от Москвы до Владивостока занимает почти неделю, но многие выходят по дороге и проводят по несколько дней в Екатеринбурге, Иркутске или на Байкале. Так поездка растягивается на две-три недели.

Bu gün Transsiblə həm yerli sakinlər, həm də dünyanın hər yerindən gələn turistlər gedir. Qatar dəyişmədən Moskvadan Vladivostoka yol təxminən bir həftə çəkir, amma çoxları yolda düşür və Yekaterinburqda, İrkutskda ya da Baykal sahilində bir neçə gün qalır. Beləliklə, səfər iki-üç həftəyə uzanır.

Одни покупают обычный билет и едут вместе с пассажирами, которые возвращаются домой. Другие выбирают туристический поезд с экскурсиями в городах. А от Улан-Удэ можно свернуть на юг, в Монголию и Китай: этот маршрут называют Трансмонгольским.

Bəziləri adi bilet alır və evə qayıdan sərnişinlərlə birlikdə gedir. Başqaları şəhərlərdə ekskursiyalar olan turist qatarını seçir. Ulan-Udedən isə cənuba, Monqolustana və Çinə dönmək olar: bu marşrutu Transmonqol adlandırırlar.

Транссиб строили четверть века, и за это время он изменил Сибирь. Вокруг станций выросли города, а дорога от Москвы до Тихого океана сократилась с нескольких месяцев до одной недели.

Transsibi dörddə bir əsr tikdilər və bu müddətdə o, Sibiri dəyişdi. Stansiyaların ətrafında şəhərlər yarandı, Moskvadan Sakit okeana qədər yol isə bir neçə aydan bir həftəyə qədər qısaldı.

Сегодня по магистрали круглые сутки идут грузовые и пассажирские поезда. Для одних это обычная дорога домой или на работу. Для других это поездка, о которой они потом рассказывают много лет.

Bu gün magistralda gecə-gündüz yük və sərnişin qatarları hərəkət edir. Bəziləri üçün bu, evə ya da işə gedən adi yoldur. Başqaları üçün isə sonra uzun illər danışdıqları bir səfərdir.