Династия Романовых

Романовы правили Россией с 1613 по 1917 год, то есть больше трёхсот лет. На эти три века пришлось очень многое: войны и реформы, расцвет науки и искусства и, наконец, революция, которая положила конец монархии.

Romanovlar 1613-cü ildən 1917-ci ilə qədər, yəni üç yüz ildən çox Rusiyanı idarə ediblər. Bu üç əsrdə çox şey baş verib: müharibələr və islahatlar, elmin və incəsənətin çiçəklənməsi və nəhayət, monarxiyaya son qoyan inqilab.

В 1598 году умер царь Фёдор Иоаннович, последний из Рюриковичей. Для России наступило Смутное время: шли войны, страну охватил голод, а на трон один за другим претендовали самозванцы. Лишь в 1613 году Земский собор выбрал нового царя. Им стал шестнадцатилетний Михаил Фёдорович Романов. При нём жизнь в стране постепенно наладилась.

1598-ci ildə Rürikoviçlərin sonuncusu olan çar Fyodor İoannoviç öldü. Rusiya üçün Qarışıqlıq dövrü başladı: müharibələr gedirdi, ölkəni aclıq bürümüşdü, taxta isə bir-birinin ardınca yalançı iddiaçılar çıxırdı. Yalnız 1613-cü ildə Zemski sobor yeni çar seçdi. Yeni çar on altı yaşlı Mixail Fyodoroviç Romanov oldu. Onun dövründə ölkədə həyat tədricən qaydasına düşdü.

Среди Романовых было немало ярких личностей, но самый известный из них, пожалуй, Пётр I, которого называют Великим. Он правил с 1682 по 1725 год и мечтал сделать Россию сильной европейской державой. Пётр создал флот, перестроил армию и основал Санкт-Петербург, который стал новой столицей. Он менял законы и даже заставлял дворян брить бороды и носить европейское платье.

Romanovlar arasında parlaq şəxsiyyətlər az deyildi, amma onların ən məşhuru, yəqin ki, Böyük adlandırılan I Pyotrdur. O, 1682-ci ildən 1725-ci ilə qədər hökm sürüb və Rusiyanı güclü Avropa dövlətinə çevirmək arzusunda olub. Pyotr donanma yaratdı, ordunu yenidən qurdu və sonradan yeni paytaxt olan Sankt-Peterburqu saldı. O, qanunları dəyişir, hətta zadəganları saqqallarını qırxmağa və Avropa paltarı geyinməyə məcbur edirdi.

Великой назвали и Екатерину II, которая правила с 1762 по 1796 год. При ней Россия вышла к Чёрному морю и присоединила Крым. Императрица переписывалась с Вольтером, открыла в Петербурге Смольный институт, первое в стране учебное заведение для девушек, и начала собирать картины, из которых потом вырос Эрмитаж. С Россией теперь считались все европейские державы.

Böyük adını II Yekaterina da qazandı. O, 1762-ci ildən 1796-cı ilə qədər hökm sürüb. Onun dövründə Rusiya Qara dənizə çıxdı və Krımı özünə birləşdirdi. İmperatriçə Volterlə yazışırdı, Peterburqda ölkədə qızlar üçün ilk tədris müəssisəsi olan Smolnı institutunu açdı və rəsm əsərləri toplamağa başladı; sonralar Ermitaj məhz bu kolleksiyadan yarandı. Artıq bütün Avropa dövlətləri Rusiya ilə hesablaşırdı.

Между Петром и Екатериной на троне сменилось несколько правителей, среди них Анна Иоанновна и дочь Петра Елизавета. А после Екатерины царствовал её сын Павел I. Одни монархи проводили реформы, другие почти ничего не меняли.

Pyotrdan Yekaterinaya qədər taxtda bir neçə hökmdar dəyişdi, onların içində Anna İoannovna və Pyotrun qızı Yelizaveta da vardı. Yekaterinadan sonra isə onun oğlu I Pavel hökm sürdü. Bəzi monarxlar islahatlar aparır, digərləri isə demək olar ki, heç nəyi dəyişmirdi.

Последним императором стал Николай II, который правил с 1894 по 1917 год. В эти годы Россия быстро менялась: открывались новые заводы, через всю Сибирь до Владивостока прокладывали Транссибирскую магистраль. Но большинство людей по-прежнему жило бедно. Поражение в войне с Японией и революция 1905 года показали, как сильно народ недоволен властью.

Sonuncu imperator 1894-cü ildən 1917-ci ilə qədər hökm sürən II Nikolay oldu. Bu illərdə Rusiya sürətlə dəyişirdi: yeni zavodlar açılır, bütün Sibirdən keçərək Vladivostoka qədər Transsibir magistralı çəkilirdi. Lakin insanların əksəriyyəti əvvəlki kimi yoxsul yaşayırdı. Yaponiya ilə müharibədəki məğlubiyyət və 1905-ci il inqilabı xalqın hakimiyyətdən nə qədər narazı olduğunu göstərdi.

В 1914 году Россия вступила в Первую мировую войну и потеряла на фронте миллионы людей. Война, бедность и голод привели к революции 1917 года. Николай II отрёкся от престола, а летом 1918 года его вместе с семьёй расстреляли в Екатеринбурге. На этом история династии закончилась.

1914-cü ildə Rusiya Birinci Dünya müharibəsinə qoşuldu və cəbhədə milyonlarla insan itirdi. Müharibə, yoxsulluq və aclıq 1917-ci il inqilabına gətirib çıxardı. II Nikolay taxtdan imtina etdi, 1918-ci ilin yayında isə onu ailəsi ilə birlikdə Yekaterinburqda güllələdilər. Sülalənin tarixi bununla başa çatdı.

Романовы оставили после себя очень многое. При них Россия превратилась в огромную империю, от Балтийского моря до Тихого океана. Пётр I основал Академию наук, а при Елизавете открылся Московский университет. Зимний дворец, Петергоф и Царское Село, построенные для царской семьи, и сегодня привлекают тысячи туристов.

Romanovlar özlərindən sonra çox şey qoyub getdilər. Onların dövründə Rusiya Baltik dənizindən Sakit okeana qədər uzanan nəhəng imperiyaya çevrildi. I Pyotr Elmlər Akademiyasını təsis etdi, Yelizavetanın dövründə isə Moskva Universiteti açıldı. Çar ailəsi üçün tikilmiş Qış sarayı, Peterhof və Tsarskoye Selo bu gün də minlərlə turisti cəlb edir.

Интерес к Романовым не угасает и сейчас. В 1998 году останки Николая II и членов его семьи перезахоронили в Петропавловском соборе Петербурга, где покоятся почти все русские императоры. О последней царской семье до сих пор пишут книги и снимают фильмы.

Romanovlara maraq bu gün də sönmür. 1998-ci ildə II Nikolayın və ailə üzvlərinin qalıqları Peterburqdakı Pyotr-Pavel kafedral kilsəsində yenidən dəfn edildi; demək olar ki, bütün rus imperatorlarının məzarı da oradadır. Son çar ailəsi haqqında indi də kitablar yazılır, filmlər çəkilir.

История Романовых во многом и есть история России. По ней видно, как за три века страна менялась, росла и искала своё место в мире.

Romanovların tarixi bir çox cəhətdən elə Rusiyanın tarixidir. Bu tarixdən görünür ki, üç əsr ərzində ölkə necə dəyişib, böyüyüb və dünyada öz yerini axtarıb.