Архитектура Москвы

Москва строится уже больше восьми веков, и почти каждая эпоха оставила в городе свои здания. Город не раз горел, его перестраивали и снова застраивали, а архитектура менялась вместе со страной.

Moskva artıq səkkiz əsrdən çoxdur ki, tikilir və demək olar ki, hər dövr şəhərdə öz binalarını qoyub gedib. Şəhər dəfələrlə yanıb, yenidən qurulub və təzədən tikilib, memarlıq isə ölkə ilə birlikdə dəyişib.

На одной улице здесь можно увидеть белокаменную церковь XVII века, особняк в стиле модерн и сталинскую высотку. А на горизонте блестят стеклянные башни Москва-Сити.

Burada eyni küçədə XVII əsrə aid ağ daşdan kilsə, modern üslubunda malikanə və Stalin dövrünün göydələnini görmək olar. Üfüqdə isə Moskva-Sitinin şüşə qüllələri parıldayır.

Первый деревянный Кремль появился на Боровицком холме в 1156 году, при князе Юрии Долгоруком. Каменное строительство началось позже, в 1320-х годах, при Иване Калите. Из камня тогда строили прежде всего крепостные стены и храмы.

İlk taxta Kreml 1156-cı ildə, knyaz Yuri Dolqorukinin dövründə Borovitski təpəsində yarandı. Daş tikinti sonralar, 1320-ci illərdə, İvan Kalitanın dövründə başladı. O vaxt daşdan ilk növbədə qala divarları və məbədlər tikirdilər.

Московские мастера опирались на традиции Владимира и Византии, но охотно учились и у приглашённых итальянцев. Внутри храмы расписывали фресками, а иконы для Благовещенского собора писали Феофан Грек и Андрей Рублёв.

Moskva ustaları Vladimir və Bizans ənənələrinə söykənirdilər, amma dəvət olunmuş italyanlardan da həvəslə öyrənirdilər. Məbədlərin içini freskalarla bəzəyirdilər, Blaqoveşşenski kilsəsinin ikonalarını isə Feofan Qrek və Andrey Rublyov çəkib.

В XVI-XVII веках московская архитектура стала ярче и смелее. Строили из красного кирпича с белокаменными деталями, а у храмов появились высокие шатровые крыши. Первым каменным шатровым храмом стала церковь Вознесения в Коломенском (1532).

XVI-XVII əsrlərdə Moskva memarlığı daha parlaq və cəsarətli oldu. Ağ daş detalları olan qırmızı kərpicdən tikirdilər, məbədlərdə isə hündür çadırvari damlar meydana çıxdı. İlk daş çadırvari məbəd Kolomenskoyedəki Voznesenski kilsəsi (1532) oldu.

Мастера той эпохи не жалели украшений: фасады покрывали узорами из кирпича и цветных изразцов, окна обрамляли резными наличниками. Этот нарядный стиль позже назвали «русским узорочьем». Хороший пример: церковь Троицы в Никитниках.

O dövrün ustaları bəzəyə heç nə əsirgəmirdilər: fasadları kərpicdən və rəngli kaşılardan naxışlarla örtür, pəncərələrin ətrafına oyma çərçivələr vururdular. Bu bəzəkli üslubu sonralar «rus naxışçılığı» adlandırdılar. Yaxşı nümunə: Nikitnikidəki Troitsa kilsəsi.

При Петре I в Москву пришла европейская архитектура, хотя в 1712 году столицей стал Петербург. В XVIII веке в городе строили сначала в стиле барокко, а затем в стиле классицизма с его строгими колоннами и портиками.

1712-ci ildə paytaxt Peterburq olsa da, I Pyotrun dövründə Moskvaya Avropa memarlığı gəldi. XVIII əsrdə şəhərdə əvvəlcə barokko, sonra isə sərt sütunları və portikləri ilə klassisizm üslubunda tikirdilər.

Двор переехал в Петербург, но Москва осталась любимым городом дворянства. Знать строила здесь просторные городские усадьбы с садами, а Матвей Казаков возвёл в Кремле здание Сената. Европейские колонны соседствовали со старыми церквями, и у Москвы сложился свой, более уютный облик.

Saray Peterburqa köçdü, amma Moskva zadəganların sevimli şəhəri olaraq qaldı. Zadəganlar burada bağlı geniş şəhər malikanələri tikirdi, Matvey Kazakov isə Kremldə Senat binasını ucaltdı. Avropa sütunları köhnə kilsələrlə yanaşı dururdu və Moskvanın özünəməxsus, daha səmimi siması formalaşdı.

После пожара 1812 года, когда сгорела большая часть Москвы, город пришлось отстраивать заново. Во второй половине века сюда пришли железные дороги, заводы и банки, и Москва стала крупным торговым и промышленным центром.

Moskvanın böyük hissəsinin yandığı 1812-ci il yanğınından sonra şəhəri yenidən qurmaq lazım gəldi. Əsrin ikinci yarısında bura dəmir yolları, zavodlar və banklar gəldi, Moskva iri ticarət və sənaye mərkəzinə çevrildi.

Архитекторы того времени охотно смешивали исторические стили и при этом пользовались новыми материалами: сталью, стеклом, а позже и железобетоном. Над Верхними торговыми рядами на Красной площади, нынешним ГУМом, инженер Владимир Шухов сделал лёгкую стеклянную крышу.

O dövrün memarları tarixi üslubları həvəslə qarışdırır və bununla yanaşı yeni materiallardan istifadə edirdilər: poladdan, şüşədən, sonralar isə dəmir-betondan. Qırmızı meydandakı Yuxarı Ticarət Sıralarının, indiki QUM-un üstündə mühəndis Vladimir Şuxov yüngül şüşə dam qurdu.

После революции 1917 года Москва в 1918-м снова стала столицей. Новое государство хотело новой архитектуры: простой, полезной и совсем не похожей на дворцы прошлого.

1917-ci il inqilabından sonra, 1918-ci ildə Moskva yenidən paytaxt oldu. Yeni dövlət yeni memarlıq istəyirdi: sadə, faydalı və keçmişin saraylarına heç bənzəməyən.

С конца 1950-х годов город начал быстро застраиваться типовыми пятиэтажками, «хрущёвками». Они были скромными и тесными, зато дали отдельные квартиры семьям, которые раньше жили в коммуналках и бараках.

1950-ci illərin sonundan şəhərdə sürətlə tipli beşmərtəbəli binalar, «xruşşovkalar» tikilməyə başladı. Onlar sadə və darısqal idi, amma əvvəllər kommunal mənzillərdə və baraklarda yaşayan ailələrə ayrıca mənzil verdi.

Сегодня в Москве старинная церковь и стеклянный офисный центр нередко стоят на одной улице. Город продолжает расти, и новые стройки часто вызывают споры.

Bu gün Moskvada qədim kilsə ilə şüşə ofis mərkəzi tez-tez eyni küçədə yanaşı durur. Şəhər böyüməkdə davam edir, yeni tikintilər isə çox vaxt mübahisəyə səbəb olur.

Современные архитекторы работают со стеклом, металлом и бетоном. Многие старые заводы и фабрики не снесли, а превратили в выставочные залы, офисы и жилые дома.

Müasir memarlar şüşə, metal və betonla işləyirlər. Bir çox köhnə zavod və fabriki sökməyib, sərgi salonlarına, ofislərə və yaşayış binalarına çeviriblər.

Архитектура Москвы состоит не только из домов. Это ещё и улицы, набережные и парки:

Moskvanın memarlığı təkcə binalardan ibarət deyil. Bura küçələr, sahil küçələri və parklar da daxildir:

Такие места нужны и москвичам, и туристам. Здесь гуляют, катаются на велосипедах и самокатах, а летом сидят на траве и смотрят на город.

Belə yerlər həm moskvalılara, həm də turistlərə lazımdır. Burada gəzir, velosiped və samokat sürür, yayda isə otların üstündə oturub şəhərə tamaşa edirlər.

Прогулка по Москве похожа на урок истории. Древние храмы, дворянские усадьбы, сталинские высотки и стеклянные башни стоят в одном городе, а иногда и на соседних улицах.

Moskvada gəzinti tarix dərsinə bənzəyir. Qədim məbədlər, zadəgan malikanələri, Stalin göydələnləri və şüşə qüllələr eyni şəhərdə, bəzən isə qonşu küçələrdə dayanır.

По зданиям видно, как менялась страна: что строили при царях, как жили в XIX веке, о чём мечтали в 1920-е и в сталинские годы. Москва строится и сейчас, так что её облик ещё не раз изменится.

Binalardan ölkənin necə dəyişdiyi görünür: çarlar dövründə nə tikirdilər, XIX əsrdə necə yaşayırdılar, 1920-ci illərdə və Stalin illərində nə arzulayırdılar. Moskva indi də tikilir, buna görə onun siması hələ dəfələrlə dəyişəcək.