История русского балета

Русский балет знают во всём мире. Слова «Большой» и «Мариинка» понятны без перевода, а «Лебединое озеро» давно стало визитной карточкой страны. За лёгкостью и точностью русских танцовщиков стоят больше трёх веков упорного труда.

Rosyjski balet zna cały świat. Słowa „Bolszoj” i „Maryjski” nie wymagają tłumaczenia, a „Jezioro łabędzie” od dawna jest wizytówką kraju. Za lekkością i precyzją rosyjskich tancerzy kryją się ponad trzy stulecia mozolnej pracy.

Сегодня Большой театр в Москве и Мариинский в Петербурге гастролируют по разным странам, а их выпускники танцуют в лучших труппах мира. Русская школа заметно повлияла на балет в Европе и Америке. А начиналось всё со скромных придворных спектаклей.

Dziś Teatr Bolszoj w Moskwie i Teatr Maryjski w Petersburgu występują gościnnie w wielu krajach, a ich absolwenci tańczą w najlepszych zespołach świata. Szkoła rosyjska wyraźnie wpłynęła na balet w Europie i Ameryce. A wszystko zaczęło się od skromnych przedstawień na dworze.

Первый балетный спектакль в России показали в 1673 году при дворе царя Алексея Михайловича. Он назывался «Балет об Орфее и Эвридике». Пётр I позже ввёл в моду европейские танцы на своих ассамблеях. А в 1738 году француз Жан-Батист Ланде открыл в Петербурге первую танцевальную школу, где учились дети дворцовых слуг.

Pierwsze przedstawienie baletowe wystawiono w Rosji w 1673 roku na dworze cara Aleksego Michajłowicza. Nosiło tytuł „Balet o Orfeuszu i Eurydyce”. Później Piotr I wprowadził modę na europejskie tańce podczas swoich asamblei. W 1738 roku Francuz Jean-Baptiste Landé otworzył w Petersburgu pierwszą szkołę tańca, do której uczęszczały dzieci służby pałacowej.

В начале XIX века в Петербурге работал французский хореограф Шарль Дидло. Он воспитал целое поколение русских артистов и одним из первых поставил балет по Пушкину: «Кавказского пленника» (1823). Постепенно из европейской техники и русских традиций сложился свой, узнаваемый стиль.

Na początku XIX wieku w Petersburgu pracował francuski choreograf Charles Didelot. Wychował całe pokolenie rosyjskich artystów i jako jeden z pierwszych wystawił balet według Puszkina: „Jeńca kaukaskiego” (1823). Z czasem z europejskiej techniki i rosyjskich tradycji wyrósł własny, rozpoznawalny styl.

Расцвет русского балета пришёлся на вторую половину XIX века. Тогда появились спектакли, которые до сих пор идут по всему миру. Музыку к трём самым знаменитым написал Пётр Ильич Чайковский:

Rozkwit rosyjskiego baletu przypadł na drugą połowę XIX wieku. Powstały wtedy spektakle, które do dziś grane są na całym świecie. Muzykę do trzech najsłynniejszych napisał Piotr Czajkowski:

Главным хореографом этой эпохи был Мариус Петипа. В 1895 году он вместе со Львом Ивановым заново поставил «Лебединое озеро», и именно эту версию сегодня знают лучше всего. Петербургская сцена стала одной из лучших в Европе.

Najważniejszym choreografem tej epoki był Marius Petipa. W 1895 roku razem z Lwem Iwanowem wystawił na nowo „Jezioro łabędzie” i to właśnie ta wersja jest dziś najbardziej znana. Scena petersburska stała się jedną z najlepszych w Europie.

Историю русского балета невозможно представить без этих людей:

Trudno wyobrazić sobie historię rosyjskiego baletu bez tych ludzi:

Благодаря им в начале XX века о русском балете заговорили в Париже, Лондоне и Нью-Йорке.

To dzięki nim na początku XX wieku o rosyjskim balecie zaczęto mówić w Paryżu, Londynie i Nowym Jorku.

После революции 1917 года балет не только выжил, но и получил поддержку государства. Старые училища в Москве и Петрограде продолжили работу. В Ленинграде Агриппина Ваганова создала свою систему обучения, и в 1957 году училище назвали её именем.

Po rewolucji 1917 roku balet nie tylko przetrwał, lecz także zyskał wsparcie państwa. Dawne szkoły w Moskwie i Piotrogrodzie działały dalej. W Leningradzie Agrippina Waganowa stworzyła własny system nauczania, a w 1957 roku szkoła otrzymała jej imię.

Появились балеты на новую музыку, например «Ромео и Джульетта» Сергея Прокофьева (1940) и «Спартак» Арама Хачатуряна. Галину Уланову и Майю Плисецкую знала вся страна.

Pojawiły się balety do nowej muzyki, na przykład „Romeo i Julia” Siergieja Prokofiewa (1940) i „Spartakus” Arama Chaczaturiana. Galinę Ułanową i Maję Plisiecką znał cały kraj.

В 1956 году Большой театр впервые приехал на гастроли в Лондон, и Уланова покорила английскую публику. С тех пор советский балет ждали на сценах Европы, Америки и Азии.

W 1956 roku Teatr Bolszoj po raz pierwszy przyjechał na występy do Londynu, a Ułanowa podbiła angielską publiczność. Odtąd na radziecki balet czekano na scenach Europy, Ameryki i Azji.

Некоторые артисты оставались на Западе: Рудольф Нуреев в 1961 году, Михаил Барышников в 1974-м. Ещё раньше выпускник петербургского училища Джордж Баланчин основал в Нью-Йорке балетную школу и труппу, и американский балет во многом вырос из русской школы.

Niektórzy artyści zostawali na Zachodzie: Rudolf Nuriejew w 1961 roku, Michaił Barysznikow w 1974. Jeszcze wcześniej absolwent szkoły petersburskiej George Balanchine założył w Nowym Jorku szkołę baletową i zespół, a amerykański balet w dużej mierze wyrósł ze szkoły rosyjskiej.

Сегодня рядом с классикой на русских сценах идут и современные постановки. Хореографы работают с новой музыкой, необычными костюмами и видеопроекциями, а артисты классической школы осваивают современный танец.

Dziś na rosyjskich scenach obok klasyki gra się także spektakle współczesne. Choreografowie sięgają po nową muzykę, niezwykłe kostiumy i projekcje wideo, a artyści wykształceni w szkole klasycznej opanowują taniec współczesny.

В 2011 году после долгой реконструкции снова открылась историческая сцена Большого театра, а в 2013 году у Мариинского появилась вторая сцена. Билеты на «Щелкунчика» под Новый год часто раскупают задолго до спектакля.

W 2011 roku po długiej przebudowie ponownie otwarto historyczną scenę Teatru Bolszoj, a w 2013 roku Teatr Maryjski zyskał drugą scenę. Bilety na „Dziadka do orzechów” w okresie noworocznym często znikają na długo przed spektaklem.

От придворного спектакля 1673 года до мировых гастролей Большого и Мариинского прошло три с половиной века. За это время русский балет перенял опыт французской и итальянской школ и создал собственную.

Od dworskiego przedstawienia z 1673 roku do światowych tournée Bolszoj i Maryjskiego minęło trzy i pół wieku. W tym czasie rosyjski balet przejął doświadczenia szkoły francuskiej i włoskiej, a potem stworzył własną.

Балет понятен без слов, поэтому он легко пересекает границы. Многие люди впервые знакомятся с Россией именно через «Лебединое озеро» или «Щелкунчика».

Balet nie potrzebuje słów, dlatego tak łatwo przekracza granice. Wiele osób poznaje Rosję właśnie dzięki „Jezioru łabędziemu” albo „Dziadkowi do orzechów”.