رَمَضَان

رَمَضَان شَهْر خَاصّ عِنْدَ الْمُسْلِمِين فِي الْعَالَم كُلِّهِ. هُوَ الشَّهْر التَّاسِع فِي التَّقْوِيم الْهِجْرِيّ، وَفِيهِ يَصُوم الْمُسْلِمُون مِنَ الْفَجْر إِلَى الْمَغْرِب.

Ramazan, dünyanın her yerindeki Müslümanlar için özel bir aydır. Hicri takvimin dokuzuncu ayıdır ve bu ayda Müslümanlar imsaktan akşama kadar oruç tutar.

فِي هٰذِهِ الْمَقَالَة نَتَعَرَّف عَلَى أَيَّام رَمَضَان وَلَيَالِيهِ: الصِّيَام، وَالسُّحُور، وَالْإِفْطَار، وَالْفَوَانِيس، وَالْعِيد فِي النِّهَايَة.

Bu yazıda Ramazan'ın günlerini ve gecelerini tanıyoruz: orucu, sahuru, iftarı, fenerleri ve sonunda gelen bayramı.

التَّقْوِيم الْهِجْرِيّ تَقْوِيم قَمَرِيّ. السَّنَة الْقَمَرِيَّة أَقْصَر مِنَ السَّنَة الشَّمْسِيَّة بِأَحَدَ عَشَرَ يَوْمًا تَقْرِيبًا.

Hicri takvim bir ay takvimidir. Ay yılı, güneş yılından yaklaşık on bir gün daha kısadır.

لِهٰذَا السَّبَب يَأْتِي رَمَضَان كُلّ سَنَة أَبْكَر مِنَ السَّنَة الْمَاضِيَة بِحَوَالَيْ أَحَدَ عَشَرَ يَوْمًا. أَحْيَانًا يَكُون فِي الصَّيْف، وَأَحْيَانًا فِي الشِّتَاء.

Bu yüzden Ramazan her yıl bir önceki yıldan yaklaşık on bir gün erken gelir. Bazen yaza, bazen kışa denk gelir.

وَيَبْدَأ الشَّهْر عِنْدَمَا يَرَى النَّاس الْهِلَال، أَيِ الْقَمَر الْجَدِيد الصَّغِير. فِي تِلْكَ اللَّيْلَة يَنْتَظِر النَّاس الْخَبَر، ثُمَّ يَقُولُون: «رَمَضَان كَرِيم!»

Ay, insanlar hilali, yani yeni doğan küçük ayı görünce başlar. O gece herkes haberi bekler, sonra da "Ramadan kerim!" (Ramazan'ınız mübarek olsun) der.

الصِّيَام يَعْنِي: لَا أَكْل وَلَا شُرْب، حَتَّى الْمَاء، مِنَ الْفَجْر إِلَى غُرُوب الشَّمْس.

Oruç, imsaktan güneş batana kadar hiçbir şey yememek ve içmemek demektir; su bile içilmez.

الصِّيَام وَاجِب عَلَى كُلّ مُسْلِم بَالِغ وَصَحِيح. الْأَطْفَال الصِّغَار لَا يَصُومُون، وَالْمَرِيض وَالْمُسَافِر يَسْتَطِيعَان أَنْ يُفْطِرَا، ثُمَّ يَصُومَان هٰذِهِ الْأَيَّام بَعْدَ رَمَضَان.

Oruç, ergenlik çağına gelmiş ve sağlığı yerinde olan her Müslümana farzdır. Küçük çocuklar oruç tutmaz; hasta ve yolcular ise oruç tutmayabilir ve bu günleri Ramazan'dan sonra kaza eder.

وَكَثِير مِنَ الْأَطْفَال يَتَعَلَّمُون الصِّيَام قَلِيلًا قَلِيلًا: نِصْف يَوْم أَوَّلًا، ثُمَّ يَوْم كَامِل. وَهُمْ فَخُورُون جِدًّا بِأَوَّل يَوْم كَامِل!

Pek çok çocuk orucu yavaş yavaş öğrenir: önce yarım gün, sonra tam gün. İlk tam günlerinde çok gururlanırlar!

وَالصِّيَام لَيْسَ الْجُوع فَقَط. هُوَ أَيْضًا صَبْر، وَكَلَام طَيِّب، وَتَفْكِير فِي الْفُقَرَاء الَّذِينَ لَا يَجِدُون الطَّعَام كُلّ يَوْم.

Oruç sadece aç kalmak da değildir. Aynı zamanda sabır, güzel söz ve her gün yiyecek bulamayan yoksulları düşünmektir.

قَبْلَ الْفَجْر يَسْتَيْقِظ النَّاس وَيَأْكُلُون وَجْبَة اسْمُهَا «السُّحُور». هِيَ فِي الْعَادَة وَجْبَة خَفِيفَة: خُبْز، وَجُبْن، وَلَبَن، وَتَمْر، وَمَاء كَثِير.

İmsaktan önce insanlar kalkıp "sahur" denen yemeği yer. Sahur genellikle hafif bir yemektir: ekmek, peynir, yoğurt, hurma ve bol su.

وَفِي مُدُن عَرَبِيَّة كَثِيرَة كَانَ «الْمُسَحِّر» يَمْشِي فِي الشَّوَارِع قَبْلَ الْفَجْر. يَضْرِب عَلَى طَبْلَة صَغِيرَة وَيُنَادِي: «اصْحَ يَا نَائِم، وَحِّدِ الدَّائِم!» حَتَّى يَسْتَيْقِظ النَّاس لِلسُّحُور.

Pek çok Arap şehrinde eskiden "musahhir" denen davulcu, imsaktan önce sokakları dolaşırdı. Küçük bir davula vurur ve "Uyan ey uyuyan, Bâki olan Allah'ı an!" diye seslenerek insanları sahura kaldırırdı.

الْيَوْم عِنْدَ النَّاس مُنَبِّهَات فِي الْهَوَاتِف، لٰكِنَّ الْمُسَحِّر مَا زَالَ يَمْشِي فِي بَعْض الْأَحْيَاء الْقَدِيمَة، وَالْأَطْفَال يُحِبُّونَهُ كَثِيرًا.

Bugün insanların telefonlarında alarm var, ama musahhir bazı eski mahallelerde hâlâ dolaşıyor ve çocuklar onu çok seviyor.

عِنْدَ الْمَغْرِب يُؤَذِّن الْمُؤَذِّن، وَيَنْتَهِي يَوْم الصِّيَام. وَفِي بَعْض الْمُدُن يُطْلِقُون «مِدْفَع الْإِفْطَار» أَيْضًا، وَصَوْتُهُ يَعْنِي: حَانَ وَقْت الْأَكْل!

Akşam ezanı okununca oruçlu gün sona erer. Bazı şehirlerde ayrıca "iftar topu" atılır; onun sesi "yemek vakti geldi!" demektir.

كَثِير مِنَ النَّاس يَبْدَؤُون الْإِفْطَار بِتَمْر وَمَاء، كَمَا كَانَ يَفْعَل النَّبِيّ مُحَمَّد. ثُمَّ يُصَلُّون الْمَغْرِب، وَبَعْدَ ذٰلِكَ يَأْكُلُون الْوَجْبَة الْكَبِيرَة.

Pek çok kişi, Hz. Muhammed'in yaptığı gibi orucunu hurma ve suyla açar. Sonra akşam namazını kılar, ardından asıl yemeği yer.

عَلَى مَائِدَة الْإِفْطَار شُورْبَة، وَسَمْبُوسَة، وَسَلَطَة، وَأُرْز، وَلَحْم. وَمِنَ الْمَشْرُوبَات قَمَر الدِّين، وَالتَّمْر الْهِنْدِيّ، وَعِرْق السُّوس.

İftar sofrasında çorba, sambusa, salata, pilav ve et bulunur. İçecekler arasında qamar al-din (kayısı şerbeti), demirhindi şerbeti ve meyan şerbeti vardır.

وَالْإِفْطَار وَقْت الْعَائِلَة. كُلّ الْعَائِلَة تَجْلِس مَعًا حَوْلَ الْمَائِدَة وَتَنْتَظِر صَوْت الْأَذَان. وَكَثِير مِنَ النَّاس يَدْعُون الْأَصْدِقَاء وَالْجِيرَان إِلَى الْإِفْطَار.

İftar aile vaktidir. Bütün aile sofranın etrafında birlikte oturur ve ezanın okunmasını bekler. Pek çok kişi dostlarını ve komşularını da iftara davet eder.

فِي مِصْر وَبِلَاد أُخْرَى تُوضَع فِي الشَّوَارِع مَوَائِد طَوِيلَة اسْمُهَا «مَوَائِد الرَّحْمٰن». عَلَيْهَا طَعَام مَجَّانِيّ لِكُلّ صَائِم: لِلْفَقِير، وَلِلْعَامِل، وَلِلْمُسَافِر.

Mısır'da ve başka ülkelerde sokaklara "mawaid al-rahman" (Rahman sofraları) denen uzun sofralar kurulur. Bu sofralarda oruç tutan herkese, yani yoksula, işçiye ve yolcuya bedava yemek verilir.

وَالْكَرَم فِي رَمَضَان كَبِير. النَّاس يُعْطُون الصَّدَقَات، وَالشَّبَاب يُوَزِّعُون التَّمْر وَالْمَاء عَلَى السَّيَّارَات قَبْلَ الْمَغْرِب، لِأَنَّ بَعْض النَّاس يَكُونُون فِي الطَّرِيق وَقْت الْإِفْطَار.

Ramazan'da cömertlik çok büyüktür. İnsanlar sadaka verir, gençler de akşamdan önce arabalara hurma ve su dağıtır, çünkü bazı insanlar iftar vaktinde hâlâ yolda olur.

لَيَالِي رَمَضَان طَوِيلَة وَجَمِيلَة. بَعْدَ الْإِفْطَار يَذْهَب كَثِير مِنَ النَّاس إِلَى الْمَسْجِد لِصَلَاة «التَّرَاوِيح»، وَهِيَ صَلَاة خَاصَّة بِلَيَالِي رَمَضَان.

Ramazan geceleri uzun ve güzeldir. İftardan sonra pek çok kişi Ramazan gecelerine özgü bir namaz olan "teravih" için camiye gider.

وَبَعْدَ الصَّلَاة تَمْتَلِئ الشَّوَارِع وَالْمَقَاهِي بِالنَّاس. هُمْ يَشْرَبُون الشَّاي، وَيَأْكُلُون الْحَلَوِيَّات، وَيَزُورُون الْأَهْل وَالْأَصْدِقَاء حَتَّى وَقْت مُتَأَخِّر.

Namazdan sonra sokaklar ve kahveler insanla dolar. İnsanlar çay içer, tatlı yer ve gece geç saatlere kadar akrabalarını ve dostlarını ziyaret eder.

وَمِنْ أَشْهَر حَلَوِيَّات رَمَضَان «الْقَطَائِف» وَ«الْكُنَافَة». الْقَطَائِف فَطَائِر صَغِيرَة فِيهَا جَوْز أَوْ قِشْطَة، وَالنَّاس يَأْكُلُونَهَا فِي رَمَضَان خَاصَّةً.

Ramazan'ın en ünlü tatlılarından ikisi "katayef" ve "künefe"dir. Katayef, içi ceviz ya da kaymakla doldurulan küçük gözlemelerdir ve özellikle Ramazan'da yenir.

فِي مِصْر رَمْز رَمَضَان هُوَ «الْفَانُوس». هُوَ مِصْبَاح مُلَوَّن مِنَ الْمَعْدِن وَالزُّجَاج، وَفِيهِ شَمْعَة أَوْ ضَوْء صَغِير.

Mısır'da Ramazan'ın simgesi "fanus", yani fenerdir. Metal ve camdan yapılmış, içinde mum ya da küçük bir ışık bulunan renkli bir lambadır.

النَّاس يُعَلِّقُون الْفَوَانِيس الْكَبِيرَة فِي الشَّوَارِع وَعَلَى الْبُيُوت، وَالْأَطْفَال يَحْمِلُون فَوَانِيس صَغِيرَة وَيُغَنُّون أُغْنِيَة قَدِيمَة: «وَحَوِي يَا وَحَوِي».

İnsanlar büyük fenerleri sokaklara ve evlere asar; çocuklar da küçük fenerler taşıyıp eski bir şarkı söyler: "Wahawi ya wahawi".

وَهُنَاكَ قِصَص كَثِيرَة عَنْ أَصْل الْفَانُوس. وَالْيَوْم تُزَيَّن الْبُيُوت فِي بِلَاد كَثِيرَة بِالْفَوَانِيس وَالْأَضْوَاء وَالْهِلَال.

Fenerin nereden geldiğine dair pek çok hikâye vardır. Bugün pek çok ülkede evler fenerlerle, ışıklarla ve hilallerle süslenir.

فِي الْأَيَّام الْعَشَرَة الْأَخِيرَة مِنْ رَمَضَان لَيْلَة مُهِمَّة جِدًّا اسْمُهَا «لَيْلَة الْقَدْر». يُؤْمِن الْمُسْلِمُون أَنَّ نُزُول الْقُرْآن بَدَأَ فِي هٰذِهِ اللَّيْلَة.

Ramazan'ın son on gününde "Laylat al-Qadr", yani Kadir Gecesi denen çok önemli bir gece vardır. Müslümanlar, Kur'an'ın inmeye bu gece başladığına inanır.

وَيَقُول الْقُرْآن إِنَّهَا أَفْضَل مِنْ أَلْف شَهْر. لِذٰلِكَ يُصَلِّي النَّاس كَثِيرًا فِي هٰذِهِ اللَّيَالِي، وَيَقْرَؤُون الْقُرْآن، وَتَمْتَلِئ الْمَسَاجِد حَتَّى الْفَجْر.

Kur'an, bu gecenin bin aydan daha hayırlı olduğunu söyler. Bu yüzden insanlar bu gecelerde çok namaz kılar, Kur'an okur ve camiler sabaha kadar dolu olur.

فِي نِهَايَة رَمَضَان يَأْتِي «عِيد الْفِطْر». قَبْلَ صَلَاة الْعِيد يُعْطِي الْمُسْلِمُون «زَكَاة الْفِطْر» لِلْفُقَرَاء، حَتَّى يَفْرَح الْجَمِيع بِالْعِيد.

Ramazan'ın sonunda "Eid al-Fitr", yani Ramazan Bayramı gelir. Bayram namazından önce Müslümanlar, herkes bayramın sevincini yaşasın diye yoksullara fitre verir.

فِي صَبَاح الْعِيد يَلْبَس النَّاس مَلَابِس جَدِيدَة، وَيَذْهَبُون إِلَى صَلَاة الْعِيد، ثُمَّ يَزُورُون الْأَهْل وَالْأَقَارِب. وَالْأَطْفَال يَأْخُذُون الْعِيدِيَّة.

Bayram sabahı insanlar yeni elbiselerini giyer, bayram namazına gider, sonra da akrabalarını ziyaret eder. Çocuklar da bayram harçlığı olan "eidiyya"yı alır.

وَفِي الْبُيُوت كَعْك الْعِيد وَالْمَعْمُول بِالتَّمْر. وَمِنَ التَّهَانِي الْمَشْهُورَة: «عِيد مُبَارَك» وَ«كُلّ عَام وَأَنْتُم بِخَيْر».

Evlerde bayram kurabiyesi (kaak) ve içi hurmalı mamul bulunur. Bilinen tebriklerden ikisi "Eid mubarak" (bayramınız mübarek olsun) ve "kull am wa antum bikhayr"dır (nice yıllara).

إِذَا كُنْتَ فِي بَلَد عَرَبِيّ فِي رَمَضَان، فَسَتَرَى أَنَّ الْحَيَاة تَتَغَيَّر. سَاعَات الْعَمَل أَقْصَر فِي بِلَاد كَثِيرَة، وَبَعْض الْمَطَاعِم مُغْلَقَة فِي النَّهَار.

Ramazan'da bir Arap ülkesindeyseniz hayatın değiştiğini göreceksiniz. Pek çok ülkede çalışma saatleri kısalır, bazı lokantalar da gündüz kapalı olur.

مِنَ الْأَدَب أَلَّا تَأْكُل وَلَا تَشْرَب أَمَام الصَّائِمِين فِي الشَّارِع. وَإِذَا دَعَاكَ صَدِيق إِلَى الْإِفْطَار، فَاقْبَلِ الدَّعْوَة! سَتَرَى كَرَم رَمَضَان بِنَفْسِكَ.

Sokakta oruç tutanların önünde yiyip içmemek bir nezaket kuralıdır. Bir arkadaşınız sizi iftara davet ederse daveti kabul edin! Ramazan'ın cömertliğini kendi gözünüzle göreceksiniz.

هٰذِهِ كَلِمَات مُهِمَّة عَنْ رَمَضَان:

İşte Ramazan'la ilgili önemli kelimeler:

رَمَضَان شَهْر جُوع وَعَطَش فِي النَّهَار، لٰكِنَّهُ شَهْر فَرَح فِي اللَّيْل. فِيهِ الْعَائِلَة، وَالْكَرَم، وَالصَّلَاة، وَالْحَلَوِيَّات.

Ramazan gündüzleri açlık ve susuzluk, geceleri ise sevinç ayıdır. İçinde aile, cömertlik, namaz ve tatlılar vardır.

وَكَثِير مِنَ الْعَرَب يَقُولُون إِنَّ رَمَضَان أَجْمَل شَهْر فِي السَّنَة. وَعِنْدَمَا يَنْتَهِي، يَشْتَاقُون إِلَيْهِ وَيَنْتَظِرُونَهُ مِنْ جَدِيد.

Pek çok Arap, Ramazan'ın yılın en güzel ayı olduğunu söyler. Bittiğinde de onu özler ve yeniden gelmesini bekler.