السَّلَام عَلَيْكُم

فِي الْعَالَم الْعَرَبِيّ، التَّحِيَّة مُهِمَّة جِدًّا. النَّاس يُسَلِّمُون عَلَى الْجِيرَان، وَعَلَى الْأَصْدِقَاء، وَعَلَى صَاحِب الدُّكَّان. لَا أَحَد يَدْخُل إِلَى مَكَان بِدُون تَحِيَّة.

Arap dünyasında selamlaşma çok önemlidir. İnsanlar komşularını, arkadaşlarını ve dükkân sahibini selamlar. Kimse bir yere selam vermeden girmez.

فِي هٰذِهِ الْمَقَالَة نَتَعَلَّم أَشْهَر التَّحِيَّات، وَمَتَى نَقُولُهَا، وَكَيْفَ نُجِيب.

Bu yazıda en bilinen selamlaşma sözlerini, onları ne zaman söylediğimizi ve nasıl karşılık verdiğimizi öğreniyoruz.

أَشْهَر تَحِيَّة هِيَ «السَّلَام عَلَيْكُم». مَعْنَاهَا: السَّلَام لَكُم. نَقُولُهَا فِي الصَّبَاح، وَفِي الْمَسَاء، وَفِي كُلّ وَقْت.

En bilinen selam "as-salamu alaykum"dur. Anlamı "barış üzerinize olsun"dur. Onu sabah, akşam, günün her saatinde söyleriz.

وَالْجَوَاب هُوَ «وَعَلَيْكُمُ السَّلَام». هٰذِهِ التَّحِيَّة تَصْلُح مَعَ كُلّ النَّاس: مَعَ الْكَبِير وَالصَّغِير، وَمَعَ الصَّدِيق وَالْغَرِيب.

Karşılığı "wa alaykum as-salam"dır. Bu selam herkesle kullanılır: büyükle küçükle, dostla yabancıyla.

وَأَحْيَانًا يَكُون الْجَوَاب أَطْوَل: «وَعَلَيْكُمُ السَّلَام وَرَحْمَة اللَّه وَبَرَكَاتُهُ». الْجَوَاب الطَّوِيل أَجْمَل وَأَكْرَم.

Bazen karşılık daha uzundur: "wa alaykum as-salam wa rahmatu Allahi wa barakatuh" (selam, Allah'ın rahmeti ve bereketi sizin de üzerinize olsun). Uzun karşılık daha güzel ve daha cömerttir.

«مَرْحَبًا» تَحِيَّة سَهْلَة وَخَفِيفَة. نَقُولُهَا لِلْأَصْدِقَاء وَلِلزُّمَلَاء. وَالْجَوَاب «مَرْحَبًا» أَيْضًا، أَوْ «أَهْلًا».

"Marhaban" kolay ve hafif bir selamdır. Onu arkadaşlara ve iş arkadaşlarına söyleriz. Karşılığı yine "marhaban" ya da "ahlan"dır.

وَعِنْدَمَا يَدْخُل ضَيْف إِلَى الْبَيْت، نَقُول لَهُ: «أَهْلًا وَسَهْلًا». مَعْنَاهَا: أَنْتَ بَيْنَ أَهْلِكَ، وَالطَّرِيق سَهْل. وَالضَّيْف يُجِيب: «أَهْلًا بِكَ» أَوْ «أَهْلًا بِكُم».

Eve bir misafir geldiğinde ona "ahlan wa sahlan" deriz. Anlamı şudur: ailenin arasındasın, yolun kolay olsun. Misafir de "ahlan bik" ya da "ahlan bikum" diye karşılık verir.

فِي الصَّبَاح نَقُول: «صَبَاح الْخَيْر». وَالْجَوَاب الْجَمِيل هُوَ «صَبَاح النُّور». الْخَيْر هُوَ الشَّيْء الطَّيِّب، وَالنُّور هُوَ الضَّوْء.

Sabah "sabah al-khayr" (hayırlı sabah) deriz. Güzel karşılığı "sabah an-nur"dur (nurlu sabah). Khayr iyi bir şey, nur ise ışık demektir.

وَفِي الْمَسَاء نَقُول: «مَسَاء الْخَيْر»، وَالْجَوَاب «مَسَاء النُّور». الْعَرَب يُحِبُّون الْجَوَاب الْأَجْمَل: إِذَا قُلْتَ «الْخَيْر»، يَقُولُون «النُّور».

Akşam "masa' al-khayr" deriz, karşılığı da "masa' an-nur"dur. Araplar daha güzel karşılık vermeyi sever: siz "hayır" derseniz, onlar "nur" der.

بَعْدَ التَّحِيَّة يَأْتِي السُّؤَال. نَسْأَل الرَّجُل: «كَيْفَ حَالُكَ؟»، وَنَسْأَل الْمَرْأَة: «كَيْفَ حَالُكِ؟».

Selamdan sonra soru gelir. Bir erkeğe "kayfa haluka?", bir kadına "kayfa haluki?" diye sorarız.

وَالْجَوَاب الْمَشْهُور: «بِخَيْر، الْحَمْد لِلَّه». «الْحَمْد لِلَّه» تَعْنِي: الشُّكْر لِلَّه. يَقُولُهَا كُلّ النَّاس، الْمُسْلِمُون وَالْمَسِيحِيُّون، لِأَنَّهَا جُزْء مِنَ اللُّغَة الْيَوْمِيَّة.

Bilinen karşılık "bi-khayr, al-hamdu lillah"tır (iyiyim, Allah'a hamdolsun). "Al-hamdu lillah", Allah'a şükürler olsun demektir. Bunu Müslüman, Hristiyan herkes söyler, çünkü gündelik dilin bir parçasıdır.

وَأَحْيَانًا يَسْأَل الْعَرَب أَكْثَر مِنْ سُؤَال: كَيْفَ الصِّحَّة؟ كَيْفَ الْعَائِلَة؟ كَيْفَ الْأَوْلَاد؟ هٰذَا شَيْء عَادِيّ، وَهُوَ عَلَامَة اهْتِمَام.

Araplar bazen birden fazla soru sorar: Sağlığın nasıl? Ailen nasıl? Çocuklar nasıl? Bu çok olağandır ve ilgi göstermenin bir yoludur.

فِي الْعَادَة الْجَوَاب قَصِير: «بِخَيْر، الْحَمْد لِلَّه». ثُمَّ تَسْأَل أَنْتَ أَيْضًا: «وَأَنْتَ، كَيْفَ حَالُكَ؟».

Karşılık genellikle kısadır: "bi-khayr, al-hamdu lillah". Sonra siz de sorarsınız: "Ya sen, sen nasılsın?"

عِنْدَ الْعَرَب قَوَاعِد بَسِيطَة لِلتَّحِيَّة. الصَّغِير يُسَلِّم عَلَى الْكَبِير، وَالْمَاشِي يُسَلِّم عَلَى الْجَالِس، وَالْقَادِم يُسَلِّم عَلَى الْمَوْجُودِين.

Arapların selamlaşma için basit kuralları vardır. Küçük büyüğe, yürüyen oturana, gelen de orada bulunanlara selam verir.

وَإِذَا دَخَلْتَ إِلَى غُرْفَة فِيهَا نَاس كَثِيرُون، سَلِّم عَلَى الْجَمِيع. وَإِذَا سَلَّمْتَ بِالْيَد، ابْدَأ مِنَ الْيَمِين، أَوْ مِنَ الْأَكْبَر سِنًّا.

Kalabalık bir odaya girerseniz herkese selam verin. Tokalaşacaksanız sağdan ya da en yaşlı kişiden başlayın.

وَعِنْدَمَا يَقُوم شَخْص كَبِير لِيُسَلِّم عَلَيْكَ، قُم أَنْتَ أَيْضًا. هٰذَا احْتِرَام.

Yaşça büyük biri sizi selamlamak için ayağa kalkarsa siz de kalkın. Bu bir saygı göstergesidir.

الرِّجَال يُسَلِّمُون بِالْيَد. وَبَيْنَ الْأَصْدِقَاء، الْقُبْلَة عَلَى الْخَدّ شَيْء عَادِيّ أَيْضًا، مَرَّتَيْن أَوْ ثَلَاث مَرَّات، وَهٰذَا يَخْتَلِف مِنْ بَلَد إِلَى بَلَد.

Erkekler tokalaşarak selamlaşır. Arkadaşlar arasında yanaktan öpmek de olağandır, iki ya da üç kez, ve bu ülkeden ülkeye değişir.

وَالنِّسَاء يُسَلِّمْنَ عَلَى النِّسَاء بِالْقُبْلَة أَيْضًا. لٰكِنْ بَيْنَ رَجُل وَامْرَأَة، كَثِير مِنَ النَّاس لَا يُسَلِّمُون بِالْيَد. انْتَظِر قَلِيلًا: إِذَا مَدَّ الشَّخْص يَدَهُ، سَلِّم عَلَيْهِ.

Kadınlar da kadınları öpücükle selamlar. Ama bir erkekle bir kadın arasında pek çok kişi tokalaşmaz. Biraz bekleyin: karşınızdaki elini uzatırsa, elini sıkın.

وَأَحْيَانًا يَضَع الشَّخْص يَدَهُ عَلَى قَلْبِهِ بَعْدَ التَّحِيَّة. هٰذِهِ حَرَكَة جَمِيلَة، وَمَعْنَاهَا: أُحَيِّيكَ مِنْ قَلْبِي.

Bazen insanlar selamdan sonra elini kalbine koyar. Bu güzel bir harekettir ve şu anlama gelir: seni yürekten selamlıyorum.

التَّحِيَّات فِي هٰذِهِ الْمَقَالَة مِنَ اللُّغَة الْفُصْحَى، وَكُلّ الْعَرَب يَفْهَمُونَهَا. لٰكِنْ فِي الشَّارِع تَسْمَع كَلِمَات أُخْرَى مِنَ اللَّهَجَات.

Bu yazıdaki selamlar fasih Arapçadandır ve bütün Araplar onları anlar. Ama sokakta lehçelerden gelen başka sözler de duyarsınız.

فِي مِصْر يَقُول النَّاس «إِزَّيَّك؟»، وَفِي الشَّام «كِيفَك؟»، وَفِي الْمَغْرِب «لَابَاس؟». كُلُّهَا تَعْنِي: كَيْفَ حَالُكَ؟

Mısır'da insanlar "izzayyak?", Şam bölgesinde "kifak?", Fas'ta "labas?" der. Hepsi "nasılsın?" demektir.

فِي الْهَاتِف، كَثِير مِنَ النَّاس يَقُولُون «أَلُو» فِي الْبِدَايَة، ثُمَّ «السَّلَام عَلَيْكُم» أَوْ «مَرْحَبًا».

Telefonda pek çok kişi önce "alo" der, sonra "as-salamu alaykum" ya da "marhaban".

وَفِي الرَّسَائِل الْقَصِيرَة يَكْتُب النَّاس التَّحِيَّة أَيْضًا. رِسَالَة بِدُون تَحِيَّة تَبْدُو بَارِدَة قَلِيلًا.

İnsanlar kısa mesajlarda da selam yazar. Selamsız bir mesaj biraz soğuk görünür.

عِنْدَ الذَّهَاب نَقُول: «مَعَ السَّلَامَة»، وَالْجَوَاب: «اللَّه يُسَلِّمُكَ».

Ayrılırken "ma'a as-salama" (güle güle) deriz, karşılığı da "Allah yusallimak"tır (Allah seni korusun).

وَفِي اللَّيْل نَقُول: «تُصْبِح عَلَى خَيْر». مَعْنَاهَا: أَتَمَنَّى لَكَ لَيْلَة هَادِئَة وَصَبَاح خَيْر. وَالْجَوَاب: «وَأَنْتَ مِنْ أَهْلِهِ».

Gece "tusbih ala khayr" deriz. Anlamı: sana sakin bir gece ve hayırlı bir sabah dilerim. Karşılığı "wa anta min ahlih"tir (sana da).

هٰذِهِ تَحِيَّات تَسْمَعُهَا كُلّ يَوْم:

İşte her gün duyacağınız selamlar:

التَّحِيَّة عِنْدَ الْعَرَب لَيْسَت كَلِمَة فَقَط. هِيَ احْتِرَام وَمَحَبَّة.

Araplar için selam yalnızca bir söz değildir. Saygı ve sevgidir.

إِذَا تَعَلَّمْتَ هٰذِهِ التَّحِيَّات، سَتَرَى الِابْتِسَامَة عَلَى وُجُوه النَّاس. ابْدَأ الْيَوْم: قُل «السَّلَام عَلَيْكُم»، وَاسْمَع الْجَوَاب!

Bu selamları öğrenirseniz insanların yüzünde gülümseme görürsünüz. Bugün başlayın: "as-salamu alaykum" deyin ve karşılığını dinleyin!