Cats and Humans

Cats share our homes, our sofas and quite often our beds. They can be independent one minute and affectionate the next, and even after thousands of years at our side they still seem a little wild. Hundreds of millions of cats live as pets around the world, and online they are everywhere, starring in an endless stream of videos and memes.

Koty dzielą z nami dom, kanapę, a bardzo często także łóżko. W jednej chwili bywają niezależne, w następnej czułe, a nawet po tysiącach lat u naszego boku wciąż wydają się trochę dzikie. Na świecie setki milionów kotów żyją jako zwierzęta domowe, a w internecie są wszędzie i grają główne role w niekończącym się strumieniu filmików i memów.

How did a small desert hunter end up in so many human homes? The story runs from the first farming villages to Egyptian temples, medieval festivals and Japanese shops, and finally to our phones. Along the way, it says a lot about what people want from the animals they live with.

Jak to się stało, że mały pustynny łowca trafił do tylu ludzkich domów? Ta historia prowadzi od pierwszych wiosek rolniczych przez egipskie świątynie, średniowieczne festyny i japońskie sklepy aż do naszych telefonów. Przy okazji wiele mówi o tym, czego ludzie oczekują od zwierząt, z którymi mieszkają.

Dogs were shaped by humans for jobs like hunting and herding. Cats, most scientists believe, largely domesticated themselves. About 10,000 years ago, people in the Middle East began farming and storing grain, and the grain attracted mice and rats. The mice, in turn, attracted wild cats.

Psy zostały ukształtowane przez człowieka do zadań takich jak polowanie czy pilnowanie stad. Koty natomiast, zdaniem większości naukowców, w dużej mierze udomowiły się same. Około 10 000 lat temu ludzie na Bliskim Wschodzie zaczęli uprawiać ziemię i gromadzić zboże, a zboże przyciągało myszy i szczury. Myszy z kolei przyciągały dzikie koty.

Farmers were happy to let the cats stay, since they kept pests down. Over many generations, the cats that were less afraid of people did better in the villages, and slowly they became tamer. Genetic studies show that all domestic cats descend from the Near Eastern wildcat, Felis silvestris lybica. Neither side was really in charge: both simply gained from the arrangement.

Rolnicy chętnie pozwalali kotom zostać, bo te trzymały szkodniki w ryzach. Przez wiele pokoleń koty, które mniej bały się ludzi, lepiej radziły sobie w wioskach i stopniowo stawały się coraz łagodniejsze. Badania genetyczne pokazują, że wszystkie koty domowe pochodzą od bliskowschodniego żbika, Felis silvestris lybica. Żadna ze stron tak naprawdę nie rządziła: obie po prostu na tym zyskiwały.

Few ancient peoples loved cats as much as the Egyptians. Cats lived in Egyptian homes from early times, hunting mice and snakes, and over the centuries they became linked with the gods. The goddess Bastet, who protected homes, mothers and children, was first shown as a lioness. From around 1000 BCE she usually appeared as a cat or as a woman with a cat's head, and her temple at Bubastis became the center of a huge cat cult.

Niewiele starożytnych ludów kochało koty tak jak Egipcjanie. Koty od bardzo dawna żyły w egipskich domach, polując na myszy i węże, a z biegiem stuleci zaczęto je łączyć z bogami. Bogini Bastet, opiekunka domu, matek i dzieci, początkowo była przedstawiana jako lwica. Mniej więcej od 1000 roku p.n.e. zwykle ukazywano ją jako kotkę lub kobietę z głową kota, a jej świątynia w Bubastis stała się ośrodkiem ogromnego kultu kotów.

Greek writers who visited Egypt reported that killing a cat, even by accident, could cost a person their life, and that when a family cat died, everyone in the house shaved their eyebrows in mourning. Cats were mummified and buried in special cemeteries. In 1888 a farmer at Beni Hasan found one that held hundreds of thousands of cat mummies. Many tons of them were shipped to England and ground into fertilizer.

Greccy pisarze, którzy odwiedzili Egipt, donosili, że zabicie kota, nawet przypadkiem, mogło kosztować życie, a gdy umierał domowy kot, wszyscy domownicy na znak żałoby golili brwi. Koty mumifikowano i chowano na specjalnych cmentarzach. W 1888 roku pewien rolnik z Beni Hasan odkrył taki cmentarz, na którym spoczywały setki tysięcy kocich mumii. Wiele ton z nich wysłano do Anglii i zmielono na nawóz.

In medieval Europe, cats were valued for catching mice, but many people also saw them as creatures of the night, linked with witches and the devil. Black cats had the worst reputation. In some towns, killing cats even became part of public festivals: in Paris, cats were burned in the Midsummer bonfire, and in Ypres, in Flanders, live cats were thrown from a tower until 1817.

W średniowiecznej Europie ceniono koty za łapanie myszy, ale wielu ludzi widziało w nich także stworzenia nocy, związane z czarownicami i diabłem. Najgorszą opinię miały czarne koty. W niektórych miastach zabijanie kotów stało się nawet częścią ludowych świąt: w Paryżu palono koty w ognisku nocy świętojańskiej, a we flamandzkim Ypres aż do 1817 roku zrzucano żywe koty z wieży.

A popular story says that Europeans killed so many cats that rats took over and spread the Black Death in the 14th century. Historians find little evidence for this. The plague reached Europe in 1347, while the great witch hunts came much later, mostly between about 1450 and 1750. Cats can also catch the plague themselves.

Według popularnej opowieści Europejczycy zabili tak wiele kotów, że szczury się rozmnożyły i w XIV wieku rozniosły czarną śmierć. Historycy znajdują na to niewiele dowodów. Dżuma dotarła do Europy w 1347 roku, a wielkie polowania na czarownice przyszły znacznie później, głównie mniej więcej między 1450 a 1750 rokiem. Poza tym same koty też mogą zachorować na dżumę.

In Japan, cats have a much happier reputation. The maneki-neko, or 'beckoning cat', is a small figure of a cat with one paw raised, as if waving customers inside. It sits by the door of many shops and restaurants to bring good business, and it has become a familiar symbol of Japan around the world.

W Japonii koty cieszą się znacznie lepszą sławą. Maneki-neko, czyli „przywołujący kot”, to mała figurka kota z uniesioną łapką, jakby zapraszał klientów do środka. Stoi przy drzwiach wielu sklepów i restauracji, by przynosić dobre interesy, i stała się na całym świecie dobrze znanym symbolem Japonii.

Japanese folklore also has darker cats. The bakeneko is a cat that can change its shape, often into a person, and the nekomata is a cat demon with a tail split in two. In China, cats appear in paintings as wishes for a long life. The word for cat, mao, sounds like the first half of maodie, an old word for very old age, so a picture of a cat with a butterfly (die) means 'may you live to a great age'.

Japoński folklor zna też mroczniejsze koty. Bakeneko to kot, który potrafi zmieniać postać, często w człowieka, a nekomata to koci demon z ogonem rozdwojonym na końcu. W Chinach koty pojawiają się na obrazach jako życzenie długiego życia. Słowo „kot”, mao, brzmi jak pierwsza połowa słowa maodie, dawnego określenia bardzo podeszłego wieku. Dlatego obraz kota z motylem (die) oznacza „obyś dożył sędziwego wieku”.

Writers have loved cats for a long time. Lewis Carroll created the grinning Cheshire Cat in Alice's Adventures in Wonderland (1865), a cat that slowly disappears until only its smile is left. In 1939 T. S. Eliot published Old Possum's Book of Practical Cats, a collection of funny poems that Andrew Lloyd Webber turned into the hit musical Cats in 1981.

Pisarze od dawna kochają koty. Lewis Carroll stworzył uśmiechniętego Kota z Cheshire w „Alicji w Krainie Czarów” (1865), kota, który powoli znika, aż zostaje po nim tylko uśmiech. W 1939 roku T. S. Eliot wydał „Old Possum's Book of Practical Cats”, zbiór zabawnych wierszy, z którego Andrew Lloyd Webber zrobił w 1981 roku przebojowy musical „Koty”.

Artists have been just as keen. A cat hunts birds in a wall painting from the tomb of Nebamun in Egypt, and the Japanese artist Utagawa Kuniyoshi filled his woodblock prints with cats. In Paris, Édouard Manet put a black cat at the foot of the bed in his painting Olympia, and Pierre Bonnard painted cats in many of his quiet scenes of home life.

Malarze nie pozostawali w tyle. Na malowidle ściennym z grobowca Nebamuna w Egipcie kot poluje na ptaki, a japoński artysta Utagawa Kuniyoshi wypełniał kotami swoje drzeworyty. W Paryżu Édouard Manet umieścił czarnego kota w nogach łóżka na obrazie „Olimpia”, a Pierre Bonnard malował koty w wielu swoich spokojnych scenach z życia domowego.

Psychologists have long asked why so many people feel close to their cats. Research suggests that living with a pet can lower stress and blood pressure. One large American study published in 2008 found that people who had owned a cat were less likely to die of a heart attack, although it could not prove that the cats were the reason. Some researchers have also suggested that the low sound of a purr, at about 25 to 150 Hz, helps with healing, but this has not been proven.

Psycholodzy od dawna zastanawiają się, dlaczego tak wielu ludzi czuje silną więź ze swoimi kotami. Badania sugerują, że życie ze zwierzęciem domowym może obniżać stres i ciśnienie krwi. Duże amerykańskie badanie opublikowane w 2008 roku wykazało, że osoby, które miały kota, rzadziej umierały na zawał serca, choć nie udało się dowieść, że to koty były tego przyczyną. Niektórzy badacze sugerowali też, że niski dźwięk mruczenia, o częstotliwości od około 25 do 150 Hz, wspomaga gojenie, ale nie zostało to udowodnione.

Cats also give people company without needing constant attention the way dogs do. They don't need walks, and they cope well in small apartments, which suits people with busy lives. Some psychologists add that a cat's affection feels special because it has to be earned: when a cat chooses your lap, it feels like a compliment.

Koty dotrzymują też ludziom towarzystwa, nie domagając się ciągłej uwagi, jak to robią psy. Nie trzeba z nimi wychodzić na spacery i dobrze odnajdują się w małych mieszkaniach, co odpowiada zapracowanym ludziom. Niektórzy psycholodzy dodają, że kocia czułość wydaje się wyjątkowa właśnie dlatego, że trzeba na nią zasłużyć: kiedy kot wybiera twoje kolana, czujesz się jak po komplemencie.

Cats found a new stage on the internet. Early hits like Keyboard Cat, a cat that seems to play an electric keyboard, spread across YouTube in the late 2000s. In the 2010s Grumpy Cat and Lil Bub became celebrities, with millions of fans, books and even films of their own.

W internecie koty znalazły nową scenę. Wczesne hity, takie jak Keyboard Cat, kot, który zdaje się grać na keyboardzie, rozeszły się po YouTubie pod koniec pierwszej dekady XXI wieku. W latach 2010. Grumpy Cat i Lil Bub stały się celebrytami z milionami fanów, książkami, a nawet własnymi filmami.

In 2015 a researcher at Indiana University asked nearly 7,000 people about watching cat videos. Most said the videos gave them more energy and made them feel happier and less anxious. Seen this way, internet cats are just the newest chapter of a very old friendship: people once kept cats in temples, and now they keep them on their phones.

W 2015 roku badaczka z Uniwersytetu Indiany zapytała prawie 7000 osób o to, jak odbierają filmiki z kotami. Większość odpowiedziała, że filmiki dodają im energii, a także sprawiają, że czują się szczęśliwsze i mniej niespokojne. Z tej perspektywy internetowe koty to po prostu najnowszy rozdział bardzo starej przyjaźni: kiedyś ludzie trzymali koty w świątyniach, a dziś trzymają je w telefonach.

Scientists still have a lot to learn about how cats behave. With each other, cats communicate mostly through body language and scent, along with hisses, growls and purrs. Adult cats rarely meow at other cats. Kittens meow to their mothers, but grown cats seem to keep the meow mainly for talking to humans.

Naukowcy wciąż muszą się wiele dowiedzieć o zachowaniu kotów. Między sobą koty porozumiewają się głównie mową ciała i zapachem, a także syczeniem, warczeniem i mruczeniem. Dorosłe koty rzadko miauczą do innych kotów. Kocięta miauczą do matki, ale dorosłe koty zdają się zachowywać miauczenie głównie do rozmów z ludźmi.

Other habits are harder to explain: knocking things off tables, squeezing into boxes that are far too small, bringing dead mice to their owners as 'gifts', or racing around the house in the middle of the night. Some of these may come from hunting instincts or a need for safe, tight spaces, but many questions are still open.

Inne zwyczaje trudniej wyjaśnić: zrzucanie przedmiotów ze stołu, wciskanie się do zdecydowanie za małych pudełek, przynoszenie właścicielom martwych myszy w „prezencie” albo gonitwy po domu w środku nocy. Część z nich może wynikać z instynktu łowieckiego lub z potrzeby bezpiecznych, ciasnych kryjówek, ale wiele pytań wciąż pozostaje otwartych.

From Egyptian temples to today's living rooms and social media feeds, cats have lived alongside people for about 10,000 years. They have been worshipped and feared, burned at festivals and turned into lucky charms, but people have never stopped keeping them.

Od egipskich świątyń po dzisiejsze salony i media społecznościowe koty żyją obok ludzi od około 10 000 lat. Czczono je i się ich bano, palono je podczas świąt i robiono z nich amulety na szczęście, ale ludzie nigdy nie przestali ich trzymać.

Unlike most domestic animals, the cat still does much as it pleases. It hunts, sleeps and chooses its friends, and it stays with us because it wants to. After ten thousand years, people still seem to like it that way.

W przeciwieństwie do większości zwierząt domowych kot wciąż robi w dużej mierze to, na co ma ochotę. Poluje, śpi, sam wybiera przyjaciół i zostaje z nami, bo tego chce. Po dziesięciu tysiącach lat ludziom najwyraźniej wciąż to odpowiada.