Festivals Around the Globe

Every culture on Earth has its festivals. From the snowy north of Scandinavia to the deserts of Africa, people have always set aside special days to honor their gods, welcome a new season, remember the dead or simply have a good time together.

Każda kultura na Ziemi ma swoje święta. Od zaśnieżonej północy Skandynawii po pustynie Afryki ludzie zawsze wyznaczali szczególne dni, by oddać cześć bogom, powitać nową porę roku, wspomnieć zmarłych albo po prostu dobrze się razem bawić.

Some celebrations, like New Year's Eve, are known almost everywhere. Thousands of others are hardly known outside their own region. Here are a few of them, from Ethiopia to Mongolia, and what people actually do on those days.

Niektóre święta, jak sylwester, zna się niemal wszędzie. Tysiące innych są prawie nieznane poza swoim regionem. Oto kilka z nich, od Etiopii po Mongolię, i to, co ludzie naprawdę robią w te dni.

Timkat is the Ethiopian Orthodox celebration of Epiphany, the day that remembers the baptism of Jesus in the Jordan River. It falls on January 19, or January 20 in leap years. On the eve of the feast, priests carry the tabots out of the churches. A tabot is a tablet that stands for the Ark of the Covenant, and it is so holy that it is always wrapped in rich cloth and kept out of sight.

Timkat to święto Objawienia Pańskiego w Etiopskim Kościele Prawosławnym, upamiętniające chrzest Jezusa w Jordanie. Przypada 19 stycznia, a w latach przestępnych 20 stycznia. W wigilię święta kapłani wynoszą z kościołów taboty. Tabot to tablica symbolizująca Arkę Przymierza. Uważa się go za tak święty, że zawsze owija się go w kosztowne tkaniny i ukrywa przed wzrokiem wiernych.

Crowds dressed in white follow the procession to a pool or river, where they spend the night singing and praying. At dawn the priests bless the water, and many people jump in or get splashed to renew their baptism. One of the biggest celebrations takes place in Gondar, where people leap into the pool of Fasilides' Bath, built in the 17th century. UNESCO added Timkat to its list of Intangible Cultural Heritage in 2019.

Tłumy ubrane na biało idą za procesją do basenu lub rzeki i spędzają tam noc na śpiewie i modlitwie. O świcie kapłani święcą wodę, a wielu wiernych wskakuje do niej albo daje się nią opryskać, by odnowić swój chrzest. Jedne z największych obchodów odbywają się w Gonderze, gdzie ludzie skaczą do basenu Łaźni Fasiladasa, zbudowanej w XVII wieku. UNESCO wpisało Timkat na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2019 roku.

On the last Tuesday of January, about a thousand people with burning torches march through the dark streets of Lerwick, the main town of Scotland's Shetland Islands. This is Up Helly Aa, one of the largest fire festivals in Europe. At the front marches the Jarl Squad, dressed as Vikings with helmets, shields and axes.

W ostatni wtorek stycznia około tysiąca osób z płonącymi pochodniami maszeruje ciemnymi ulicami Lerwick, głównego miasta szkockich Szetlandów. To Up Helly Aa, jedno z największych świąt ognia w Europie. Na czele idzie Jarl Squad, przebrany za wikingów, w hełmach, z tarczami i toporami.

The march ends at a wooden Viking ship, or galley, built for the occasion. The costumed marchers, called guizers, throw their torches into it and watch it burn. The festival is younger than it looks: the Victorians invented the Viking theme in the 1880s, and the first galley was burned in 1889. After the fire, the guizers visit local halls, where music and dancing go on until morning. Since 2023, women and girls can march in the procession too.

Pochód kończy się przy drewnianym statku wikingów, zwanym galerą, zbudowanym specjalnie na tę okazję. Przebrani uczestnicy, zwani guizers, wrzucają do niego pochodnie i patrzą, jak płonie. Święto jest młodsze, niż się wydaje: motyw wikingów wymyślili wiktorianie w latach 80. XIX wieku, a pierwszą galerę spalono w 1889 roku. Po pożarze guizers odwiedzają miejscowe sale, gdzie muzyka i tańce trwają do rana. Od 2023 roku w pochodzie mogą maszerować także kobiety i dziewczęta.

Songkran is the Thai New Year, officially celebrated from April 13 to 15. It falls in the hottest part of the year, just before the rainy season. The tradition began quietly: people poured scented water over statues of the Buddha and over the hands of older relatives to show respect and ask for their blessing.

Songkran to tajski Nowy Rok, oficjalnie obchodzony od 13 do 15 kwietnia. Przypada w najgorętszej porze roku, tuż przed porą deszczową. Tradycja zaczęła się spokojnie: ludzie polewali pachnącą wodą posągi Buddy i dłonie starszych krewnych, by okazać im szacunek i poprosić o błogosławieństwo.

Today the whole country seems to turn into one huge water fight. In Bangkok and Chiang Mai, the streets fill with people carrying water guns, buckets and hoses, and nobody stays dry. Many people still visit temples, give food to monks and build small piles of sand in the temple grounds. The water has a meaning too: it washes away the bad luck of the old year. In 2023, UNESCO added Songkran to its Intangible Cultural Heritage list.

Dziś cały kraj zdaje się zmieniać w jedną wielką bitwę wodną. W Bangkoku i Chiang Mai ulice wypełniają się ludźmi z pistoletami na wodę, wiadrami i wężami ogrodowymi, i nikt nie zostaje suchy. Mimo to wielu wciąż odwiedza świątynie, daje mnichom jedzenie i usypuje na terenie świątyń małe kopczyki z piasku. Woda ma też swoje znaczenie: zmywa pecha starego roku. W 2023 roku UNESCO wpisało Songkran na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Mexico's Day of the Dead is celebrated on November 1 and 2. Outsiders often imagine a sad or gloomy holiday, but it is closer to a family reunion. People believe that on these days the souls of the dead come back to visit the living, and they prepare a warm welcome for them.

Meksykański Dzień Zmarłych obchodzi się 1 i 2 listopada. Ludzie z zewnątrz często wyobrażają sobie smutne lub ponure święto, ale przypomina ono raczej rodzinny zjazd. Wierzy się, że w te dni dusze zmarłych wracają, by odwiedzić żywych, i przygotowuje się dla nich serdeczne powitanie.

Families build altars called ofrendas and decorate them with orange marigolds, candles, photos and the favorite food and drinks of the people they have lost. In many towns, families spend the night in the cemetery, eating, playing music and telling stories about the dead. Skulls, or calaveras, are everywhere, often made of sugar and painted in bright colors. The festival mixes the traditions of the Aztecs and other indigenous peoples with the Catholic feasts of All Saints and All Souls, and UNESCO recognized it in 2008.

Rodziny budują ołtarze zwane ofrendas i zdobią je pomarańczowymi aksamitkami, świecami, zdjęciami oraz ulubionymi potrawami i napojami bliskich, którzy odeszli. W wielu miejscowościach rodziny spędzają noc na cmentarzu: jedzą, grają muzykę i opowiadają historie o zmarłych. Czaszki, czyli calaveras, są wszędzie, często zrobione z cukru i pomalowane na jaskrawe kolory. Święto łączy tradycje Azteków i innych ludów rdzennych z katolickimi świętami Wszystkich Świętych i Zaduszkami, a UNESCO uznało je w 2008 roku.

Holi is one of the best-known Hindu festivals. It is celebrated in India and Nepal and by South Asian communities around the world. It takes place at the full moon in late February or March, marks the end of winter and the victory of good over evil, and is famous for its clouds of colored powder.

Holi to jedno z najbardziej znanych świąt hinduistycznych. Obchodzi się je w Indiach i Nepalu oraz w społecznościach południowoazjatyckich na całym świecie. Przypada w czasie pełni, pod koniec lutego lub w marcu, wyznacza koniec zimy i zwycięstwo dobra nad złem i słynie z chmur kolorowego proszku.

It starts the night before with Holika Dahan, when people light bonfires. They remember the legend of the demoness Holika, who burned in a fire while the boy Prahlad, a devoted follower of Vishnu, walked out unharmed. The next morning, people of all ages go out and throw colored powder and water at friends, neighbors and strangers alike. For one day, many of the usual barriers between rich and poor, old and young are relaxed. The colors also recall the god Krishna, who, according to legend, playfully covered Radha and her friends in color.

Zaczyna się wieczorem dzień wcześniej od Holika Dahan, kiedy rozpala się ogniska. Wspomina się wtedy legendę o demonicy Holice, która spłonęła w ogniu, podczas gdy chłopiec Prahlada, gorliwy wyznawca Wisznu, wyszedł z niego bez szwanku. Następnego ranka ludzie w każdym wieku wychodzą na ulice i obrzucają kolorowym proszkiem i wodą przyjaciół, sąsiadów, a nawet obcych. Na jeden dzień wiele zwykłych barier między bogatymi a biednymi, starymi a młodymi słabnie. Kolory przypominają też boga Krysznę, który według legendy dla zabawy obsypywał kolorami Radhę i jej przyjaciółki.

Every year on June 24, the Inca Festival of the Sun comes back to life in Cusco, Peru. In Quechua, Inti Raymi means 'Festival of the Sun'. It was one of the most important ceremonies of the Inca Empire, held around the winter solstice in the Southern Hemisphere to honor the sun god Inti.

Co roku 24 czerwca inkaskie Święto Słońca ożywa na nowo w Cuzco w Peru. W języku keczua Inti Raymi znaczy Święto Słońca. Była to jedna z najważniejszych ceremonii imperium Inków, odprawiana w czasie przesilenia zimowego na półkuli południowej na cześć boga słońca Inti.

After the conquest, the Spanish colonial authorities banned the festival in the 16th century. It was brought back in 1944 as a staged performance. Today, hundreds of actors in rich costumes play the Sapa Inca, the emperor, and his court at Sacsayhuamán, the old Inca fortress above the city. Tens of thousands of people come to watch. For many Quechua speakers, the festival is more than a show: it is a way to take pride in their language and history.

Po podboju hiszpańskie władze kolonialne zakazały tego święta w XVI wieku. W 1944 roku przywrócono je jako widowisko teatralne. Dziś setki aktorów w bogatych strojach odgrywają Sapa Inkę, czyli cesarza, i jego dwór w Sacsayhuamán, dawnej twierdzy Inków górującej nad miastem. Ogląda to dziesiątki tysięcy ludzi. Dla wielu użytkowników języka keczua święto to coś więcej niż przedstawienie: to sposób, by być dumnym ze swojego języka i historii.

Onam is the harvest festival of Kerala, in southern India. It lasts ten days and falls in August or September, in the Malayalam month of Chingam. People of all religions in Kerala celebrate it. According to legend, Onam marks the yearly visit of Mahabali, a kind and generous king who ruled the land long ago and comes back once a year to see his people.

Onam to święto zbiorów w Kerali, w południowych Indiach. Trwa dziesięć dni i przypada w sierpniu lub wrześniu, w miesiącu ćingam kalendarza malajalam. W Kerali obchodzą je ludzie wszystkich wyznań. Według legendy Onam upamiętnia coroczną wizytę Mahabalego, dobrego i hojnego króla, który dawno temu rządził tą krainą i raz w roku wraca, by zobaczyć swój lud.

Families make flower carpets called pookalam in front of their homes and add more flowers each day, so the designs grow bigger and more detailed. The high point is the Onam Sadya, a vegetarian feast of more than twenty dishes served on a banana leaf. In the same season, villages hold races of long snake boats, known as Vallam Kali, with about a hundred rowers in each boat, while huge crowds cheer from the riverbanks.

Rodziny układają przed domami kwietne dywany zwane pookalam i codziennie dokładają kwiaty, więc wzory stają się coraz większe i bardziej szczegółowe. Kulminacją jest Onam Sadya, wegetariańska uczta złożona z ponad dwudziestu potraw, podawana na liściu bananowca. W tym samym czasie wioski organizują wyścigi długich łodzi wężowych, zwane Vallam Kali, z około stu wioślarzami w każdej łodzi, a ogromne tłumy kibicują z brzegów.

Every July, Mongolia celebrates Naadam, a national festival built around three traditional sports: wrestling, horse racing and archery. The biggest Naadam opens in the capital, Ulaanbaatar, on July 11. The games go back many centuries, to a time when nomad armies used them to keep their warriors fit.

Co roku w lipcu Mongolia obchodzi Naadam, święto narodowe zbudowane wokół trzech tradycyjnych sportów: zapasów, wyścigów konnych i łucznictwa. Największy Naadam rozpoczyna się 11 lipca w stolicy, Ułan Bator. Igrzyska te sięgają wiele wieków wstecz, do czasów, gdy armie koczowników wykorzystywały je, by utrzymać wojowników w formie.

The horse races are the most surprising part: the riders are children, some only five years old, and they race across the open steppe for 15 to 30 kilometers, depending on the age of the horses. The wrestlers wear tight open vests and pointed boots, and a match ends only when one of them touches the ground with his back, knee or elbow. Archers shoot at rows of small leather targets from up to 75 meters away. UNESCO added Naadam to its Intangible Cultural Heritage list in 2010.

Najbardziej zaskakujące są wyścigi konne: jeźdźcami są dzieci, niektóre zaledwie pięcioletnie, a trasa przez otwarty step liczy od 15 do 30 kilometrów, zależnie od wieku koni. Zapaśnicy noszą obcisłe, rozpięte z przodu kamizelki i buty z zadartymi noskami, a walka kończy się dopiero wtedy, gdy jeden z nich dotknie ziemi plecami, kolanem lub łokciem. Łucznicy strzelają do rzędów małych skórzanych celów z odległości do 75 metrów. UNESCO wpisało Naadam na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2010 roku.

Festivals are more than entertainment. Researchers have found that celebrating together brings people closer, gives them a clearer sense of who they are and offers a break from the stress of daily life. Dancing, singing or eating with hundreds of others gives people a strong feeling of belonging.

Święta to coś więcej niż rozrywka. Badacze ustalili, że wspólne świętowanie zbliża ludzi do siebie, daje im jaśniejsze poczucie tego, kim są, i pozwala odpocząć od stresu codzienności. Taniec, śpiew czy jedzenie razem z setkami innych osób daje silne poczucie przynależności.

Local festivals also keep old things alive. Songs, dances, crafts, recipes and sometimes whole languages survive because people need them for one special day each year. And for visitors, a festival is often the easiest way to understand how other people see the world.

Lokalne święta podtrzymują też przy życiu to, co dawne. Pieśni, tańce, rzemiosło, przepisy, a czasem całe języki przetrwały, bo ludzie potrzebują ich na jeden wyjątkowy dzień w roku. A dla przyjezdnych święto jest często najprostszym sposobem, by zrozumieć, jak inni widzą świat.

From burning Viking ships in Shetland to flower carpets in Kerala, from naked men at a Japanese temple to paper lanterns over Taiwan, festivals show how differently people celebrate. Each one tells you something about the place where it began.

Od płonących statków wikingów na Szetlandach po kwietne dywany w Kerali, od nagich mężczyzn w japońskiej świątyni po papierowe lampiony nad Tajwanem: święta pokazują, jak różnie ludzie świętują. Każde z nich mówi coś o miejscu, w którym się narodziło.

Some are solemn and some are silly. Some are hundreds of years old, while others, like Burning Man, started only a few decades ago. But all of them bring people together: with their neighbors, with nature, with the past and with something bigger than themselves.

Jedne są uroczyste, inne zabawne. Niektóre mają setki lat, inne, jak Burning Man, powstały zaledwie kilka dekad temu. Ale wszystkie łączą ludzi: z sąsiadami, z naturą, z przeszłością i z czymś większym od nich samych.