History of Chocolate

Chocolate is one of the most popular foods on Earth, and people eat millions of tons of it every year. Yet for most of its history, nobody ate chocolate at all. People drank it.

Czekolada to jeden z najbardziej lubianych przysmaków na świecie, a każdego roku zjada się jej miliony ton. A jednak przez większą część jej historii nikt czekolady nie jadł. Pito ją.

It started as a bitter, spicy drink in ancient Mexico and Central America, and it took more than three thousand years to become the sweet bar we find in every supermarket. Along the way it passed through temples, royal courts, London clubs and Swiss factories.

Zaczęła się jako gorzki, ostry napój w starożytnym Meksyku i Ameryce Środkowej, a minęło ponad trzy tysiące lat, zanim stała się słodką tabliczką, którą dziś można kupić w każdym supermarkecie. Po drodze trafiła do świątyń, na królewskie dwory, do londyńskich klubów i szwajcarskich fabryk.

The cacao tree's scientific name, Theobroma cacao, comes from Greek and means "food of the gods." The Swedish scientist Carl Linnaeus gave it that name in 1753. The tree first grew wild in the upper Amazon in South America, and the oldest known traces of cacao, found on pottery in Ecuador, are about 5,300 years old.

Naukowa nazwa kakaowca, Theobroma cacao, pochodzi z greki i znaczy „pokarm bogów”. Nadał ją w 1753 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz. Drzewo rosło dziko w górnym dorzeczu Amazonki w Ameryce Południowej, a najstarsze znane ślady kakao, odkryte na ceramice w Ekwadorze, mają około 5300 lat.

In Mexico and Central America, people were using cacao by around 1500 BCE, among them the Olmecs of southern Mexico. The earliest drinks may have been made not from the beans but from the sweet white pulp around them, which was left to ferment into a mildly alcoholic drink.

W Meksyku i Ameryce Środkowej kakao używano już około 1500 roku p.n.e., między innymi u Olmeków z południowego Meksyku. Pierwsze napoje robiono być może nie z ziaren, lecz ze słodkiego białego miąższu, który je otacza. Pozostawiano go do fermentacji, aż powstał lekko alkoholowy napój.

For the Maya, cacao was sacred. They painted cacao trees in their art, placed cacao vessels in royal tombs, and told stories in which the gods gave the plant to humans. They called it kakaw. To make their drink, they ground roasted beans and mixed them with water, chili and cornmeal, then poured the liquid from one pot into another to create a thick foam.

Dla Majów kakao było święte. Malowali drzewa kakaowe w swojej sztuce, wkładali naczynia na kakao do królewskich grobowców i opowiadali historie, w których bogowie podarowali tę roślinę ludziom. Nazywali je kakaw. Aby przygotować napój, mielili prażone ziarna i mieszali je z wodą, chili i mąką kukurydzianą, a potem przelewali płyn z jednego naczynia do drugiego, aż powstała gęsta piana.

The Aztecs lived in the dry highlands, where cacao could not grow, so they got their beans through trade and as tribute from conquered regions. Spanish writers claimed that Emperor Moctezuma drank huge amounts of it. Cacao beans also worked as money: a price list from 1545 says a turkey hen cost 100 beans.

Aztekowie żyli na suchej wyżynie, gdzie kakao nie rosło, dlatego zdobywali ziarna dzięki handlowi i jako daninę od podbitych ludów. Według hiszpańskich autorów cesarz Montezuma wypijał go ogromne ilości. Ziarna kakao służyły też jako pieniądze: według cennika z 1545 roku indyczka kosztowała 100 ziaren.

Christopher Columbus saw cacao beans in 1502, on his fourth voyage, but paid little attention to them. Europeans only got to know chocolate after the Spanish conquest of Mexico in the 1520s. A popular story says Hernán Cortés took beans home to the king around 1528, but the first recorded cacao in Spain arrived in 1544, as a gift from a group of Maya nobles to Prince Philip.

Krzysztof Kolumb zobaczył ziarna kakao w 1502 roku, podczas swojej czwartej wyprawy, ale nie zwrócił na nie większej uwagi. Europejczycy naprawdę poznali czekoladę dopiero po hiszpańskim podboju Meksyku w latach 20. XVI wieku. Według popularnej opowieści Hernán Cortés przywiózł ziarna królowi około 1528 roku, ale pierwsze udokumentowane kakao dotarło do Hiszpanii w 1544 roku jako dar grupy majańskich możnych dla królewicza Filipa.

At first many Spaniards found the bitter drink hard to like. They soon sweetened it with sugar and flavored it with cinnamon and vanilla, and it became fashionable among the nobility. For several decades chocolate remained mostly a Spanish taste. It reached Italy, France and England only in the 1600s.

Na początku wielu Hiszpanom trudno było polubić ten gorzki napój. Wkrótce zaczęli go słodzić cukrem i doprawiać cynamonem i wanilią, a wśród szlachty stał się modny. Przez kilkadziesiąt lat czekolada była głównie hiszpańskim przysmakiem. Do Włoch, Francji i Anglii dotarła dopiero w XVII wieku.

London's first chocolate house opened in 1657, run by a Frenchman. Like the coffee houses of the time, these were places where people met to read the news, talk politics and do business. White's, which opened as a chocolate house in 1693, later became one of London's most exclusive gentlemen's clubs, and it still exists today.

Pierwsza londyńska pijalnia czekolady otworzyła się w 1657 roku, a prowadził ją Francuz. Tak jak w ówczesnych kawiarniach, ludzie spotykali się tam, by czytać wiadomości, rozmawiać o polityce i robić interesy. White's, otwarty w 1693 roku jako pijalnia czekolady, stał się później jednym z najbardziej ekskluzywnych londyńskich klubów dżentelmenów i istnieje do dziś.

Chocolate remained a drink for the rich throughout the 17th and early 18th centuries. Cacao had to cross the Atlantic, it was heavily taxed, and grinding the beans by hand took hours. Most ordinary people never tasted a cup of hot chocolate in their lives.

Przez cały XVII i na początku XVIII wieku czekolada pozostawała napojem bogaczy. Kakao musiało przepłynąć Atlantyk, było wysoko opodatkowane, a ręczne mielenie ziaren trwało godzinami. Większość zwykłych ludzi nigdy w życiu nie spróbowała filiżanki gorącej czekolady.

The big change came with machines. In 1828 the Dutch chocolate maker Coenraad van Houten patented a press that squeezed most of the fat, called cocoa butter, out of roasted cacao beans. What was left could be ground into a fine powder, cocoa, which mixed easily with water and was cheaper to produce.

Wielka zmiana przyszła wraz z maszynami. W 1828 roku holenderski producent czekolady Coenraad van Houten opatentował prasę, która wyciskała z prażonych ziaren kakao większość tłuszczu, czyli masło kakaowe. To, co zostawało, można było zmielić na drobny proszek, kakao, które łatwo mieszało się z wodą i było tańsze w produkcji.

In 1847 the British company J. S. Fry & Sons mixed cocoa powder, sugar and melted cocoa butter into a paste that could be pressed into a mold. The first modern chocolate bar was born. In 1875 the Swiss chocolate maker Daniel Peter created milk chocolate, using condensed milk from his neighbor in Vevey, Henri Nestlé. Four years later Rodolphe Lindt invented the conche, a machine that stirred chocolate for days and finally made it smooth and creamy.

W 1847 roku brytyjska firma J. S. Fry & Sons zmieszała kakao w proszku, cukier i roztopione masło kakaowe w masę, którą można było wcisnąć do formy. Tak powstała pierwsza nowoczesna tabliczka czekolady. W 1875 roku szwajcarski czekoladnik Daniel Peter stworzył czekoladę mleczną, używając mleka skondensowanego od swojego sąsiada z Vevey, Henriego Nestlé. Cztery lata później Rodolphe Lindt wynalazł konszę, maszynę, która mieszała czekoladę przez wiele dni i wreszcie czyniła ją gładką i kremową.

Many brands that are still on supermarket shelves grew big in the late 19th and early 20th centuries: Cadbury in England, Nestlé and Lindt in Switzerland, and Hershey in the United States. Milton Hershey went further than most. In 1903 he started building a factory in rural Pennsylvania, and around it a whole town for his workers, with houses, schools, a park and streetcars. The town is still called Hershey.

Wiele marek, które wciąż stoją na półkach supermarketów, wyrosło pod koniec XIX i na początku XX wieku: Cadbury w Anglii, Nestlé i Lindt w Szwajcarii oraz Hershey w Stanach Zjednoczonych. Milton Hershey poszedł dalej niż większość. W 1903 roku zaczął budować fabrykę na wsi w Pensylwanii, a wokół niej całe miasteczko dla swoich robotników, z domami, szkołami, parkiem i tramwajami. Miasteczko do dziś nazywa się Hershey.

These companies spent heavily on advertising and attractive packaging, and boxes of chocolates became a popular gift. In both world wars, soldiers carried chocolate as emergency food. By the 1950s, chocolate had changed from a rare luxury into an everyday treat that almost anyone in Europe or North America could afford.

Firmy te wydawały dużo na reklamę i atrakcyjne opakowania, a bombonierki stały się popularnym prezentem. W czasie obu wojen światowych żołnierze nosili czekoladę jako rację awaryjną. W latach 50. czekolada nie była już rzadkim luksusem, lecz codziennym przysmakiem, na który w Europie i Ameryce Północnej stać było prawie każdego.

Dark chocolate has a high percentage of cacao and little or no milk, which makes it more bitter. It is also the richest in flavonoids, plant compounds that act as antioxidants. Milk chocolate contains milk powder or condensed milk, so it tastes sweeter and creamier, and it usually has much less cacao.

Czekolada gorzka ma wysoką zawartość kakao i mało mleka albo wcale, dlatego jest bardziej gorzka. Zawiera też najwięcej flawonoidów, związków roślinnych działających jak przeciwutleniacze. Czekolada mleczna zawiera mleko w proszku lub mleko skondensowane, więc jest słodsza i bardziej kremowa, a kakao ma zwykle znacznie mniej.

White chocolate contains cocoa butter, sugar and milk, but none of the dark cocoa solids. That is why it is pale and very sweet, and why some people say it is not real chocolate at all. The newest type is ruby chocolate, introduced by the Swiss company Barry Callebaut in 2017. It is pink without any added color, and the company has never fully explained how it is made.

Biała czekolada zawiera masło kakaowe, cukier i mleko, ale nie ma w niej ciemnej masy kakaowej. Dlatego jest jasna i bardzo słodka, i dlatego niektórzy twierdzą, że to wcale nie jest prawdziwa czekolada. Najnowszy rodzaj to czekolada ruby, przedstawiona przez szwajcarską firmę Barry Callebaut w 2017 roku. Jest różowa bez dodatku barwników, a firma nigdy do końca nie wyjaśniła, jak się ją wytwarza.

People have argued about chocolate and health for centuries. The Aztecs used cacao in medicines, for example against tiredness, and in 17th-century Europe doctors debated whether the new drink was good or bad for the body.

O wpływie czekolady na zdrowie spiera się od stuleci. Aztekowie używali kakao w lekach, na przykład na zmęczenie, a w XVII-wiecznej Europie lekarze zastanawiali się, czy nowy napój jest dla organizmu dobry, czy szkodliwy.

Today most research focuses on flavonoids, which are found mainly in dark chocolate. Some studies have linked small amounts of dark chocolate to slightly lower blood pressure and better blood flow. But most chocolate bars are also full of sugar and fat, which can cancel out these benefits, so a small piece is a better choice than a whole bar.

Dziś badania skupiają się głównie na flawonoidach, które występują przede wszystkim w gorzkiej czekoladzie. Niektóre badania łączą niewielkie ilości gorzkiej czekolady z nieco niższym ciśnieniem krwi i lepszym krążeniem. Większość tabliczek zawiera jednak dużo cukru i tłuszczu, które mogą zniweczyć te korzyści, dlatego mały kawałek to lepszy wybór niż cała tabliczka.

Chocolate also has a darker history. From the 1600s on, enslaved Africans worked on cacao plantations in Venezuela, Brazil and the Caribbean. Even in the early 1900s, workers on the Portuguese islands of São Tomé and Príncipe lived almost like slaves, and in 1909 Cadbury stopped buying cacao from there after reports exposed the conditions.

Czekolada ma też mroczniejszą historię. Od XVII wieku zniewoleni Afrykanie pracowali na plantacjach kakao w Wenezueli, Brazylii i na Karaibach. Jeszcze na początku XX wieku robotnicy na portugalskich wyspach Świętego Tomasza i Książęcej żyli niemal jak niewolnicy, a w 1909 roku Cadbury przestał kupować tam kakao, gdy raporty ujawniły panujące warunki.

Problems remain today. About 60 percent of the world's cacao comes from just two West African countries, Ivory Coast and Ghana, where many farmers earn very little. A 2020 study estimated that more than 1.5 million children were working on cacao farms in these two countries. Fair-trade labels and company programs try to improve pay and conditions, but progress has been slow.

Problemy nie zniknęły. Około 60 procent światowego kakao pochodzi z zaledwie dwóch krajów Afryki Zachodniej, Wybrzeża Kości Słoniowej i Ghany, gdzie wielu rolników zarabia bardzo mało. Badanie z 2020 roku oszacowało, że w tych dwóch krajach na plantacjach kakao pracowało ponad 1,5 miliona dzieci. Certyfikaty sprawiedliwego handlu i programy firm mają poprawić zarobki i warunki pracy, ale postępy są powolne.

Chocolate began as a sacred drink in ancient Mexico and Central America, and today it is a global industry worth more than 100 billion dollars a year. On the way it crossed the Atlantic, made great fortunes in Europe and America, and caused great suffering on plantations.

Czekolada zaczęła się jako święty napój w starożytnym Meksyku i Ameryce Środkowej, a dziś jest światowym przemysłem wartym ponad 100 miliardów dolarów rocznie. Po drodze przepłynęła Atlantyk, przyniosła wielkie fortuny w Europie i Ameryce i sprowadziła wielkie cierpienie na plantacje.

Every bar in a supermarket carries a piece of that history: the foam of the Maya, Spanish sugar, a Dutch press, Swiss milk and, too often, the work of poorly paid farmers in West Africa.

Każda tabliczka w supermarkecie niesie w sobie kawałek tej historii: pianę Majów, hiszpański cukier, holenderską prasę, szwajcarskie mleko i zbyt często pracę źle opłacanych rolników z Afryki Zachodniej.