Great Explorers

People have always wondered what lies beyond the horizon. Explorers set out to find the answer, and many of them paid for it with their lives. Their voyages changed the way people saw the world and their own place in it.

Ludzie od zawsze zastanawiali się, co leży za horyzontem. Odkrywcy wyruszali, by to sprawdzić, i wielu z nich zapłaciło za to życiem. Ich podróże zmieniły sposób, w jaki ludzie postrzegali świat i swoje miejsce w nim.

Exploration did not start in one century, and it did not belong to one civilization. Long before European ships crossed the Atlantic, Polynesian navigators were sailing across the Pacific, Arab sailors knew the routes of the Indian Ocean, and Chinese fleets were reaching the coast of Africa.

Odkrywanie świata nie zaczęło się w jednym konkretnym stuleciu i nie było dziełem jednej cywilizacji. Na długo zanim europejskie statki przepłynęły Atlantyk, polinezyjscy żeglarze przemierzali Pacyfik, arabscy marynarze znali szlaki Oceanu Indyjskiego, a chińskie floty docierały do wybrzeży Afryki.

Some of the most impressive voyages in history took place long before the age of the great sailing ships. About 3,000 years ago, the ancestors of the Polynesians began to move east into the open Pacific. In large double-hulled canoes, they settled islands separated by thousands of kilometers of sea.

Niektóre z najbardziej imponujących podróży w historii odbyły się na długo przed epoką wielkich żaglowców. Około 3000 lat temu przodkowie Polinezyjczyków zaczęli posuwać się na wschód, na otwarty Pacyfik. W dużych czółnach o dwóch kadłubach zasiedlali wyspy oddzielone od siebie tysiącami kilometrów morza.

They reached Hawaii, Easter Island and New Zealand, and they probably reached South America too: the sweet potato, a South American plant, was growing in Polynesia centuries before Europeans arrived. They had no compasses or charts. Instead, they read the stars, the shape of the ocean swells and the flight of birds, and they passed this knowledge down by word of mouth. In 1976 a replica canoe called Hōkūleʻa sailed from Hawaii to Tahiti using only these traditional methods.

Dotarli na Hawaje, Wyspę Wielkanocną i do Nowej Zelandii, a prawdopodobnie także do Ameryki Południowej: batat, roślina pochodząca z Ameryki Południowej, rósł w Polinezji wiele wieków przed przybyciem Europejczyków. Nie mieli kompasów ani map. Zamiast tego odczytywali gwiazdy, kształt fal oceanicznych i lot ptaków, a swoją wiedzę przekazywali ustnie. W 1976 roku replika czółna o nazwie Hōkūleʻa przepłynęła z Hawajów na Tahiti, korzystając wyłącznie z tych tradycyjnych metod.

Ibn Battuta was born in Tangier, Morocco, in 1304. In 1325 he left home to make the pilgrimage to Mecca and did not return for almost 25 years. With his later journeys, he spent about 29 years on the road and covered roughly 117,000 kilometers, far more than Marco Polo. He visited almost every Muslim land of his time and went well beyond them, to the coast of East Africa, India, the Maldives, China and the empire of Mali.

Ibn Battuta urodził się w 1304 roku w Tangerze w Maroku. W 1325 roku wyruszył z domu na pielgrzymkę do Mekki i nie wracał przez prawie 25 lat. Licząc późniejsze wyprawy, spędził w drodze około 29 lat i przebył mniej więcej 117 000 kilometrów, znacznie więcej niż Marco Polo. Odwiedził niemal wszystkie muzułmańskie kraje swoich czasów i dotarł daleko poza nie: na wybrzeże Afryki Wschodniej, do Indii, na Malediwy, do Chin i do imperium Mali.

Unlike many later explorers, he was not looking for trade or new land. The hajj started his travels, but curiosity kept him going. Back in Morocco, he dictated his memories to a scholar named Ibn Juzayy. The book, known as the Rihla ('The Journey'), describes the rulers, customs, food and daily life of dozens of places in the 14th century, and historians still rely on it today.

W odróżnieniu od wielu późniejszych odkrywców nie szukał handlu ani nowych ziem. W drogę wyruszył z powodu pielgrzymki, ale to ciekawość nie pozwalała mu się zatrzymać. Po powrocie do Maroka podyktował swoje wspomnienia uczonemu Ibn Dżuzajjowi. Księga znana jako Rihla („Podróż”) opisuje władców, obyczaje, jedzenie i codzienne życie dziesiątek miejsc w XIV wieku, a historycy wciąż z niej korzystają.

Between 1405 and 1433, the Chinese admiral Zheng He led seven great voyages through Southeast Asia, India and the Persian Gulf and along the east coast of Africa. The first fleet had more than 300 ships and around 27,000 men. The largest 'treasure ships' are said to have been several times bigger than Columbus's Santa María, although historians still argue about their exact size.

Między 1405 a 1433 rokiem chiński admirał Zheng He poprowadził siedem wielkich wypraw przez Azję Południowo-Wschodnią, Indie i Zatokę Perską oraz wzdłuż wschodniego wybrzeża Afryki. Pierwsza flota liczyła ponad 300 statków i około 27 000 ludzi. Największe „statki skarbów” były podobno kilka razy większe od Santa María Kolumba, choć historycy wciąż spierają się o ich dokładne rozmiary.

The voyages were meant to show the power of the Ming emperor, build trade links and bring foreign rulers into China's system of tribute. Zheng He's ships called at more than 30 countries and came home with ambassadors, spices and exotic animals, including a giraffe that amazed the imperial court. After the last voyage, the court lost interest in the sea. The expeditions stopped, the great ships were left to rot, and China turned its attention inland.

Wyprawy miały pokazać potęgę cesarza z dynastii Ming, nawiązać więzi handlowe i włączyć obcych władców do chińskiego systemu trybutarnego. Statki Zheng He zawinęły do ponad 30 krajów i wróciły z posłami, przyprawami i egzotycznymi zwierzętami, w tym z żyrafą, która zachwyciła dwór cesarski. Po ostatniej wyprawie dwór stracił zainteresowanie morzem. Wyprawy ustały, wielkie statki pozostawiono, by zgniły, a Chiny zwróciły się ku wnętrzu kraju.

In September 1519, the Portuguese navigator Ferdinand Magellan sailed from Spain with five ships and about 270 men. He planned to reach the Spice Islands of Asia by sailing west. His expedition became the first to sail all the way around the world, but Magellan himself did not live to see the end of it.

We wrześniu 1519 roku portugalski żeglarz Ferdynand Magellan wypłynął z Hiszpanii z pięcioma statkami i około 270 ludźmi. Chciał dotrzeć do Wysp Korzennych w Azji, płynąc na zachód. Jego wyprawa jako pierwsza opłynęła cały świat, ale sam Magellan nie dożył jej końca.

The voyage was terrible. The crews faced mutiny, hunger, scurvy and violent storms. Magellan found a dangerous passage at the southern tip of South America, now called the Strait of Magellan, and crossed the Pacific, where his men ate leather and sawdust to stay alive. In 1521 he was killed in a battle on the island of Mactan in the Philippines. In 1522 only one ship, the Victoria, made it back to Spain under Juan Sebastián Elcano, with just 18 of the original men on board. Educated Europeans already knew that the Earth was round. What the voyage showed was how huge the Pacific really was.

Podróż była straszna. Załogi zmagały się z buntami, głodem, szkorbutem i gwałtownymi sztormami. Magellan odkrył na południowym krańcu Ameryki Południowej niebezpieczne przejście, nazywane dziś Cieśniną Magellana, i przepłynął Pacyfik, gdzie jego ludzie jedli skórę i trociny, żeby przeżyć. W 1521 roku zginął w bitwie na wyspie Mactan na Filipinach. W 1522 roku tylko jeden statek, Victoria, wrócił do Hiszpanii pod dowództwem Juana Sebastiána Elcano, a na pokładzie było zaledwie 18 ludzi z pierwotnej załogi. Wykształceni Europejczycy wiedzieli już wtedy, że Ziemia jest okrągła. Podróż pokazała raczej, jak ogromny jest naprawdę Pacyfik.

From 1799 to 1804, the Prussian naturalist Alexander von Humboldt and the French botanist Aimé Bonpland explored South and Central America. They traveled about 9,600 kilometers through rainforests, along the Orinoco River and up the volcanoes of the Andes. They brought back tens of thousands of plant specimens, many of them new to science, and made careful measurements of rocks, weather and the sea.

Od 1799 do 1804 roku pruski przyrodnik Alexander von Humboldt i francuski botanik Aimé Bonpland badali Amerykę Południową i Środkową. Przebyli około 9600 kilometrów przez lasy deszczowe, wzdłuż rzeki Orinoko i na szczyty wulkanów w Andach. Przywieźli dziesiątki tysięcy okazów roślin, z których wiele było nieznanych nauce, i starannie mierzyli skały, pogodę i morze.

Humboldt showed that plant life changes in a regular way as you climb a mountain or travel away from the equator. He drew a famous picture of the volcano Chimborazo in Ecuador to illustrate the idea. The cold ocean current along the Pacific coast of South America is named after him. His view of nature as one connected system influenced later ecology. Charles Darwin called him the greatest scientific traveler who ever lived, and his book Cosmos was a bestseller across Europe.

Humboldt pokazał, że roślinność zmienia się w regularny sposób, gdy wspinamy się na górę albo oddalamy od równika. Aby zilustrować tę myśl, narysował słynny obraz wulkanu Chimborazo w Ekwadorze. Zimny prąd morski płynący wzdłuż pacyficznego wybrzeża Ameryki Południowej nosi jego imię. Jego spojrzenie na przyrodę jako na jeden powiązany system wpłynęło na późniejszą ekologię. Karol Darwin nazwał go największym podróżnikiem naukowym, jaki kiedykolwiek żył, a jego książka „Kosmos” stała się bestsellerem w całej Europie.

In 1914, Ernest Shackleton set out to make the first crossing of Antarctica on foot. His expedition never even landed on the continent. In January 1915 his ship, the Endurance, became trapped in the pack ice of the Weddell Sea. For ten months the ice slowly crushed it, and in November it sank. Shackleton and his 27 men were left camping on the drifting ice.

W 1914 roku Ernest Shackleton wyruszył, by jako pierwszy przejść Antarktydę pieszo. Jego wyprawa nawet nie postawiła stopy na kontynencie. W styczniu 1915 roku jego statek Endurance utknął w lodzie pakowym na Morzu Weddella. Przez dziesięć miesięcy lód powoli go miażdżył, aż w listopadzie statek zatonął. Shackleton i jego 27 ludzi musieli obozować na dryfującym lodzie.

What followed is one of the great survival stories. When the ice began to break up, the men rowed three small boats to Elephant Island. From there, Shackleton and five others sailed about 1,300 kilometers across the stormy Southern Ocean in a small open boat, the James Caird. They then crossed the mountains of South Georgia on foot to reach a whaling station and organized a rescue. In August 1916 the men left behind on Elephant Island were picked up. Not one member of the Endurance crew died.

To, co nastąpiło potem, jest jedną z wielkich historii o przetrwaniu. Gdy lód zaczął pękać, mężczyźni dopłynęli trzema małymi łodziami do Wyspy Słoniowej. Stamtąd Shackleton i pięciu towarzyszy przepłynęli około 1300 kilometrów po burzliwym Oceanie Południowym w małej, otwartej łodzi James Caird. Potem pieszo przeszli przez góry Georgii Południowej, dotarli do stacji wielorybniczej i zorganizowali akcję ratunkową. W sierpniu 1916 roku ludzi pozostawionych na Wyspie Słoniowej zabrano na statek. Nie zginął ani jeden członek załogi Endurance.

Exploration did not end once the land had been mapped. Today's frontiers are the deep ocean and outer space. In 1943 Jacques Cousteau and the engineer Émile Gagnan invented the Aqua-Lung, which let divers breathe underwater and opened a new era of ocean exploration. Even now, only about a quarter of the ocean floor has been mapped in detail, and we have better maps of the surface of Mars than of the seabed.

Odkrywanie świata nie skończyło się, gdy lądy trafiły na mapy. Dzisiejsze granice to głębiny oceanu i kosmos. W 1943 roku Jacques Cousteau i inżynier Émile Gagnan wynaleźli akwalung, który pozwalał nurkom oddychać pod wodą i otworzył nową epokę w badaniu oceanów. Nawet dziś tylko około jednej czwartej dna oceanu zostało dokładnie zmapowane, a powierzchnię Marsa mamy na mapach lepiej niż dno morskie.

The space race of the 20th century produced a new kind of explorer. In 1961 Yuri Gagarin became the first person in space, and in 1969 Neil Armstrong and Buzz Aldrin walked on the Moon. Today space agencies and private companies such as SpaceX are planning missions to Mars. Magellan, Ibn Battuta and Zheng He could never have imagined such journeys.

Wyścig kosmiczny XX wieku dał początek nowemu rodzajowi odkrywców. W 1961 roku Jurij Gagarin został pierwszym człowiekiem w kosmosie, a w 1969 roku Neil Armstrong i Buzz Aldrin chodzili po Księżycu. Dziś agencje kosmiczne i prywatne firmy, takie jak SpaceX, planują misje na Marsa. Magellan, Ibn Battuta i Zheng He nie mogliby sobie nawet wyobrazić takich podróży.

The great explorers were not all heroes. Many voyages led to conquest and colonization, which brought great suffering to the people who already lived in the 'new' lands. Still, the same things run through all of these stories: the wish to see what lies beyond the map and the readiness to take risks for it.

Nie wszyscy wielcy odkrywcy byli bohaterami. Wiele wypraw prowadziło do podbojów i kolonizacji, które przyniosły ogromne cierpienie ludom zamieszkującym „nowe” ziemie. Mimo to przez wszystkie te historie przewija się to samo: chęć zobaczenia, co leży poza mapą, i gotowość, by za to podjąć ryzyko.

Five hundred years ago, large parts of the world were blank spaces on European maps. Today satellites photograph every corner of the land, but the deep ocean and distant space are still largely unknown, and explorers are still setting out to discover them.

Pięćset lat temu duże części świata były na europejskich mapach białymi plamami. Dziś satelity fotografują każdy zakątek lądu, ale głębiny oceanu i odległy kosmos wciąż są w dużej mierze nieznane, a odkrywcy nadal wyruszają, by je poznać.