Music That Shaped History

Music is older than writing, older than cities, older than farming. Long before anyone wrote anything down, people were beating out rhythms, blowing through hollow bones and singing to celebrate, to mourn and to pray. No human culture has ever been found that did not have music of its own.

Muzyka jest starsza od pisma, starsza od miast, starsza od rolnictwa. Na długo zanim ktokolwiek cokolwiek zapisał, ludzie wybijali rytmy, dmuchali w puste w środku kości i śpiewali, by świętować, opłakiwać zmarłych i się modlić. Nigdy nie odkryto ludzkiej kultury, która nie miałaby własnej muzyki.

Music has done far more than entertain. At key moments it has pushed revolutions forward, brought nations together, comforted people in pain, protested against injustice and given whole generations a voice. From ancient hymns to today's streaming hits, music has reflected the world around it and helped to change it. This is the story of how music changed history, and how history changed music.

Muzyka robiła znacznie więcej, niż tylko bawiła. W przełomowych chwilach napędzała rewolucje, jednoczyła narody, pocieszała cierpiących, protestowała przeciw niesprawiedliwości i dawała głos całym pokoleniom. Od starożytnych hymnów po dzisiejsze przeboje z serwisów streamingowych muzyka odbijała otaczający ją świat i pomagała go zmieniać. Oto opowieść o tym, jak muzyka zmieniła historię i jak historia zmieniła muzykę.

One of the oldest known musical instruments is a flute made from the wing bone of a vulture. It was found in 2008 in Hohle Fels, a cave in southern Germany, and it is more than 35,000 years old. Its five finger holes show that its maker knew exactly what he or she was doing. Music, it seems, is as old as modern humans themselves.

Jednym z najstarszych znanych instrumentów muzycznych jest flet zrobiony z kości skrzydła sępa. Znaleziono go w 2008 roku w Hohle Fels, jaskini w południowych Niemczech, i ma ponad 35 000 lat. Pięć otworów na palce pokazuje, że jego twórca dokładnie wiedział, co robi. Wygląda na to, że muzyka jest tak stara jak sam współczesny człowiek.

In the first civilizations, music was closely tied to religion, war and power. Egyptian tomb paintings show musicians playing harps, lutes, flutes and drums. The Greeks treated music as a branch of mathematics: according to tradition, Pythagoras discovered that pleasant-sounding intervals come from simple ratios, so a string cut in half sounds an octave higher. In ancient China, Confucius taught that good music brought order to the state and bad music brought chaos, and the emperor's court set the official musical pitch.

W pierwszych cywilizacjach muzyka była ściśle związana z religią, wojną i władzą. Malowidła w egipskich grobowcach przedstawiają muzyków grających na harfach, lutniach, fletach i bębnach. Grecy uważali muzykę za dział matematyki: według tradycji Pitagoras odkrył, że przyjemnie brzmiące interwały wynikają z prostych proporcji, dlatego struna skrócona o połowę brzmi o oktawę wyżej. W starożytnych Chinach Konfucjusz nauczał, że dobra muzyka wprowadza ład w państwie, a zła sieje chaos, a dwór cesarski ustalał oficjalną wysokość dźwięków.

Before recordings existed, folk songs were how communities kept their history alive and passed on their values. People learned them by ear and sang them to their children. In places where few people could read, songs worked like newspapers, carrying news of battles, famines and political events from village to village.

Zanim pojawiły się nagrania, to dzięki pieśniom ludowym społeczności zachowywały pamięć o swojej historii i przekazywały wartości. Uczono się ich ze słuchu i śpiewano je dzieciom. Tam, gdzie mało kto umiał czytać, pieśni działały jak gazety: niosły od wsi do wsi wieści o bitwach, głodzie i wydarzeniach politycznych.

Under oppression, folk music could carry hidden meanings. Enslaved Africans in the American South sang spirituals that sounded purely religious but could also speak of freedom. Frederick Douglass, who escaped from slavery in 1838, wrote that when slaves sang about reaching Canaan, many of them meant the free North. A popular story says that the song 'Follow the Drinking Gourd' gave escape directions for the Underground Railroad, but historians doubt it: the song was first printed in 1928, and there is no evidence that anyone sang it before the Civil War.

W czasach ucisku muzyka ludowa mogła kryć ukryte znaczenia. Zniewoleni Afrykanie na amerykańskim Południu śpiewali spirituals, które brzmiały czysto religijnie, ale mogły też mówić o wolności. Frederick Douglass, który uciekł z niewoli w 1838 roku, pisał, że gdy niewolnicy śpiewali o dotarciu do Kanaanu, wielu z nich miało na myśli wolną Północ. Według popularnej opowieści piosenka „Follow the Drinking Gourd” zawierała wskazówki dla uciekinierów korzystających z Kolei Podziemnej, ale historycy w to wątpią: piosenkę wydrukowano po raz pierwszy w 1928 roku i nie ma dowodów, że śpiewano ją przed wojną secesyjną.

Between about 1600 and 1900, European classical music passed through the Baroque, Classical and Romantic periods. For much of that time, composers worked for the church or for wealthy aristocrats. For several years Bach wrote a new cantata almost every week for the churches of Leipzig, and Haydn spent nearly thirty years as court musician to the Esterházy princes. Mozart was one of the first to try to make a living as an independent composer in Vienna.

Mniej więcej między 1600 a 1900 rokiem europejska muzyka klasyczna przeszła przez barok, klasycyzm i romantyzm. Przez dużą część tego okresu kompozytorzy pracowali dla Kościoła albo dla bogatych arystokratów. Bach przez kilka lat pisał niemal co tydzień nową kantatę dla kościołów Lipska, a Haydn spędził prawie trzydzieści lat jako nadworny muzyk książąt Esterházych. Mozart był jednym z pierwszych, którzy próbowali utrzymać się w Wiedniu jako niezależni kompozytorzy.

Beethoven's Ninth Symphony was first performed in Vienna in 1824, when the composer was almost completely deaf. Its final movement sets Friedrich Schiller's poem 'Ode to Joy', with its bold idea that all people are brothers. Today the European Union uses the melody, without words, as its anthem. By Beethoven's time, music had moved out of palaces and churches into public concert halls, where anyone with a ticket could hear it.

IX Symfonia Beethovena miała prawykonanie w Wiedniu w 1824 roku, gdy kompozytor był już niemal całkowicie głuchy. W jej finale zabrzmiała „Oda do radości” Fryderyka Schillera ze śmiałą myślą, że wszyscy ludzie są braćmi. Dziś Unia Europejska używa tej melodii, bez słów, jako swojego hymnu. W czasach Beethovena muzyka wyszła już z pałaców i kościołów do publicznych sal koncertowych, gdzie mógł jej posłuchać każdy, kto miał bilet.

Much of the popular music of the 20th century goes back to the African American communities of the South after the Civil War. The blues grew out of spirituals, work songs and field hollers, and it sang about poverty, racism and lost love with painful honesty. Bessie Smith, Robert Johnson and, later, Muddy Waters turned these feelings into an art form that millions of people heard on record.

Duża część muzyki popularnej XX wieku wywodzi się ze społeczności afroamerykańskich na Południu po wojnie secesyjnej. Blues wyrósł ze spirituals, pieśni roboczych i zawołań z pól i z bolesną szczerością śpiewał o biedzie, rasizmie i utraconej miłości. Bessie Smith, Robert Johnson, a później Muddy Waters zamienili te uczucia w sztukę, której miliony ludzi słuchały z płyt.

Jazz appeared in New Orleans around 1900. It mixed African rhythms, the blues and European harmony, and it gave musicians room to improvise. For a long time Black and white musicians rarely shared a stage, because American society was strictly segregated. That began to change in 1936, when bandleader Benny Goodman brought the Black pianist Teddy Wilson into his trio, one of the first mixed groups to perform in public. Jazz soon spread around the world and influenced almost every style of popular music that came after it.

Jazz narodził się w Nowym Orleanie około 1900 roku. Łączył afrykańskie rytmy, bluesa i europejską harmonię, a muzykom dawał swobodę improwizacji. Przez długi czas czarni i biali muzycy rzadko występowali na jednej scenie, bo amerykańskie społeczeństwo było ściśle podzielone rasowo. Zaczęło się to zmieniać w 1936 roku, gdy lider orkiestry Benny Goodman przyjął do swojego tria czarnoskórego pianistę Teddy'ego Wilsona; był to jeden z pierwszych mieszanych zespołów występujących publicznie. Jazz szybko rozprzestrzenił się na cały świat i wpłynął na niemal każdy późniejszy styl muzyki popularnej.

In the mid-1950s, rock and roll swept across the United States. Chuck Berry, Little Richard and Elvis Presley brought loud electric guitars, a heavy beat and a rebellious attitude. Teenagers, who now had their own pocket money and record players, loved it, because this was music that belonged to them and not to their parents.

W połowie lat 50. rock and roll ogarnął Stany Zjednoczone. Chuck Berry, Little Richard i Elvis Presley przynieśli głośne gitary elektryczne, mocny rytm i buntowniczą postawę. Nastolatki, które miały już własne kieszonkowe i gramofony, pokochały tę muzykę, bo należała do nich, a nie do ich rodziców.

Rock and roll also crossed racial lines. In a segregated country, white teenagers bought records by Black artists and danced to music rooted in Black culture. Many parents, preachers and politicians called it immoral and dangerous, which only made it more exciting. In 1964 the Beatles arrived in the United States, followed by the Rolling Stones and other British bands. This 'British Invasion' turned rock into a worldwide force that shaped the fashion, language and attitudes of young people everywhere.

Rock and roll przekraczał też granice rasowe. W kraju podzielonym rasowo biali nastolatkowie kupowali płyty czarnych artystów i tańczyli do muzyki wyrosłej z kultury czarnych Amerykanów. Wielu rodziców, kaznodziejów i polityków nazywało ją niemoralną i niebezpieczną, co tylko dodawało jej uroku. W 1964 roku do Stanów przyjechali Beatlesi, a po nich Rolling Stonesi i inne brytyjskie zespoły. Ta „brytyjska inwazja” uczyniła z rocka światową siłę, która kształtowała modę, język i poglądy młodych ludzi na całym świecie.

In the 20th century, music became one of the main languages of protest. In the 1960s, folk singers such as Pete Seeger and Bob Dylan sang for the civil rights movement and against the Vietnam War. A song could spread an idea faster than any newspaper, and it reached people's feelings as well. 'We Shall Overcome' became the anthem of the civil rights movement and was sung at marches and sit-ins across the country.

W XX wieku muzyka stała się jednym z głównych języków protestu. W latach 60. pieśniarze folkowi, tacy jak Pete Seeger i Bob Dylan, śpiewali w imieniu ruchu praw obywatelskich i przeciw wojnie w Wietnamie. Piosenka szerzyła ideę szybciej niż jakakolwiek gazeta, a do tego trafiała do serc. „We Shall Overcome” stała się hymnem ruchu praw obywatelskich i rozbrzmiewała podczas marszów i protestów w całym kraju.

In South Africa, musicians fought apartheid with their songs. Miriam Makeba spoke out against it at the United Nations and lived in exile for thirty years. In Chile, the singer Víctor Jara, a well-known supporter of President Allende, was tortured and killed after the military coup of 1973. In the Soviet Union, the secret police kept watch on underground rock bands. In Poland, Jacek Kaczmarski's song 'Mury' (Walls) became the unofficial anthem of the Solidarity movement, which helped to bring Communist rule to an end in 1989.

W Republice Południowej Afryki muzycy walczyli z apartheidem za pomocą piosenek. Miriam Makeba wystąpiła przeciw niemu na forum ONZ i spędziła trzydzieści lat na emigracji. W Chile piosenkarz Víctor Jara, znany zwolennik prezydenta Allende, był torturowany i zamordowany po wojskowym zamachu stanu w 1973 roku. W Związku Radzieckim tajna policja śledziła undergroundowe zespoły rockowe. W Polsce piosenka „Mury” Jacka Kaczmarskiego stała się nieoficjalnym hymnem „Solidarności”, która przyczyniła się do upadku rządów komunistycznych w 1989 roku.

Technology has changed again and again how music is made, sold and heard. In 1877 Thomas Edison invented the phonograph, the first machine that could record sound and play it back. For the first time, a performance did not disappear the moment it ended. In the 1920s radio brought music into millions of homes, and in the 1930s the electric guitar opened up sounds no one had heard before.

Technika wielokrotnie zmieniała sposób, w jaki muzykę się tworzy, sprzedaje i odbiera. W 1877 roku Thomas Edison wynalazł fonograf, pierwsze urządzenie, które potrafiło nagrać dźwięk i go odtworzyć. Po raz pierwszy wykonanie nie znikało w chwili, gdy się kończyło. W latach 20. radio wprowadziło muzykę do milionów domów, a w latach 30. gitara elektryczna otworzyła drogę do brzmień, których nikt wcześniej nie słyszał.

Later, the cassette tape, the CD and the MP3 download each shook up the music business. In the 21st century, streaming services such as Spotify and Apple Music put almost all recorded music on everyone's phone. Today a musician recording in a bedroom anywhere in the world can find listeners on every continent without a record company. Neither Beethoven nor Elvis could have imagined it.

Później kaseta magnetofonowa, płyta CD i pliki MP3 kolejno wstrząsały branżą muzyczną. W XXI wieku serwisy streamingowe, takie jak Spotify i Apple Music, umieściły niemal całą nagraną muzykę w telefonie każdego z nas. Dziś muzyk nagrywający w swoim pokoju, w dowolnym miejscu na świecie, może znaleźć słuchaczy na każdym kontynencie bez wytwórni płytowej. Ani Beethoven, ani Elvis nie mogliby sobie tego wyobrazić.

From a bone flute in a prehistoric cave to a playlist on a smartphone, music has been with people all along. It has survived wars and disasters, crossed borders and outlived empires. A melody can move listeners who do not understand a single word of the lyrics, across languages, cultures and centuries.

Od kościanego fletu w prehistorycznej jaskini po playlistę w smartfonie muzyka zawsze towarzyszyła ludziom. Przetrwała wojny i katastrofy, przekroczyła granice i przeżyła imperia. Melodia potrafi poruszyć słuchaczy, którzy nie rozumieją ani słowa tekstu, ponad językami, kulturami i stuleciami.

Music matters because it reaches the parts of us that reason cannot: our emotions, our memories, our sense of who we are and our need to be understood. In many ways, the history of music is the history of human feeling, and people will keep singing for as long as they feel.

Muzyka ma znaczenie, bo dociera do tych części nas, do których rozum nie sięga: do emocji, wspomnień, poczucia tego, kim jesteśmy, i potrzeby bycia zrozumianym. Pod wieloma względami historia muzyki jest historią ludzkich uczuć, a ludzie będą śpiewać, dopóki będą czuć.