Fare bella figura

In Italia l'aspetto esteriore conta, e non per pura vanità. Dietro c'è un'idea che gli italiani imparano fin da bambini e che regola molti rapporti sociali: fare "bella figura".

We Włoszech wygląd zewnętrzny ma znaczenie, i to nie z czystej próżności. Stoi za nim idea, której Włosi uczą się od dziecka i która rządzi wieloma relacjami społecznymi: robić „bella figura”, czyli dobre wrażenie.

Non significa indossare abiti firmati o costosi. Fare bella figura vuol dire presentarsi bene e comportarsi bene davanti alla famiglia, ai vicini, ai colleghi: in una parola, davanti agli altri.

Nie chodzi o noszenie markowych czy drogich ubrań. Robić bella figura znaczy dobrze się prezentować i dobrze zachowywać przed rodziną, sąsiadami i kolegami z pracy, jednym słowem: przed innymi.

In inglese si dice che non bisogna giudicare un libro dalla copertina, e anche l'italiano ha il suo proverbio: "L'abito non fa il monaco". Nella vita di tutti i giorni, però, la copertina conta eccome.

Po angielsku mówi się, że nie należy oceniać książki po okładce, a włoski ma własne przysłowie: „L'abito non fa il monaco”, czyli habit nie czyni mnicha. W codziennym życiu okładka jednak bardzo się liczy.

Fare bella figura significa presentarsi al meglio delle proprie possibilità, che non sono uguali per tutti. È una forma di rispetto per se stessi, ma soprattutto per le persone che si incontrano.

Robić bella figura to prezentować się najlepiej, jak się potrafi, a to nie dla każdego oznacza to samo. To forma szacunku dla samego siebie, ale przede wszystkim dla ludzi, których się spotyka.

La moda italiana non vive solo sulle passerelle di Milano: la si vede ogni giorno per strada. Molti italiani non uscirebbero mai in pigiama o con una tuta sformata, nemmeno per comprare il pane sotto casa.

Włoska moda nie żyje tylko na wybiegach Mediolanu: widać ją codziennie na ulicy. Wielu Włochów nigdy nie wyszłoby z domu w piżamie albo w rozciągniętym dresie, nawet po chleb do sklepu na dole.

I vestiti sono un modo di comunicare. Chi si veste con cura per un appuntamento, anche informale, dice all'altro senza parole: "Per me sei importante, e mi sono preparato per te".

Ubranie to sposób komunikacji. Kto starannie ubiera się na spotkanie, nawet nieformalne, mówi drugiej osobie bez słów: „Jesteś dla mnie ważny i przygotowałem się dla ciebie”.

La parola "sprezzatura" non nasce nel mondo della moda. La usò per primo Baldassare Castiglione nel "Libro del Cortegiano", pubblicato nel 1528, per descrivere il perfetto uomo di corte: uno che fa le cose difficili come se fossero facilissime, senza mostrare fatica.

Słowo „sprezzatura” nie narodziło się w świecie mody. Jako pierwszy użył go Baldassare Castiglione w „Dworzaninie”, wydanym w 1528 roku, aby opisać idealnego człowieka dworu: kogoś, kto robi rzeczy trudne tak, jakby były zupełnie łatwe, nie okazując wysiłku.

Oggi la parola si usa soprattutto per lo stile. L'eleganza italiana non deve sembrare rigida o studiata: la giacca slacciata, la sciarpa annodata in fretta, l'aria di chi si è vestito bene per istinto e non dopo un'ora davanti allo specchio.

Dziś słowa tego używa się głównie w odniesieniu do stylu. Włoska elegancja nie może wyglądać sztywno ani wystudiowanie: rozpięta marynarka, szal zawiązany w pośpiechu, wygląd kogoś, kto ubrał się dobrze instynktownie, a nie po godzinie przed lustrem.

La bella figura riguarda anche le buone maniere. In Italia le regole di comportamento si chiamano "galateo", dal titolo di un libro di Giovanni Della Casa pubblicato nel 1558. Rispondere con gentilezza e saper stare a tavola contano quanto un bel vestito.

Bella figura to także dobre maniery. We Włoszech zasady savoir-vivre'u nazywa się „galateo”, od tytułu książki Giovanniego Della Casy wydanej w 1558 roku. Uprzejma odpowiedź i umiejętność zachowania się przy stole liczą się tak samo jak piękny garnitur.

Al contrario, alzare la voce in pubblico, trattare male un cameriere o arrivare a una cena a mani vuote, senza una bottiglia di vino o un vassoio di pasticcini, sono esempi di "brutta figura". E una brutta figura non si dimentica in fretta.

Natomiast podnoszenie głosu w miejscu publicznym, niegrzeczność wobec kelnera czy przyjście na kolację z pustymi rękami, bez butelki wina albo tacy ciasteczek, to przykłady „brutta figura”, czyli złego wrażenia. A złego wrażenia szybko się nie zapomina.

Il palcoscenico della bella figura è la passeggiata del tardo pomeriggio o della domenica. In molte città e paesi, verso sera, la gente esce e percorre su e giù il corso principale; in alcune zone questa abitudine si chiama "struscio" o "fare le vasche".

Sceną bella figura jest passeggiata późnym popołudniem albo w niedzielę. W wielu miastach i miasteczkach ludzie wychodzą pod wieczór z domów i przechadzają się tam i z powrotem główną ulicą; w niektórych regionach ten zwyczaj nazywa się „struscio” albo „fare le vasche”, czyli „robić baseny”.

Non si cammina per fare movimento, ma per vedere ed essere visti. Ci si ferma a salutare, si notano i vestiti nuovi, si commentano le novità del paese, e così i legami tra le persone restano vivi.

Nie spaceruje się dla ruchu, ale po to, żeby widzieć i być widzianym. Ludzie zatrzymują się, żeby się przywitać, zauważają nowe ubrania, komentują lokalne nowinki, i tak więzi między nimi pozostają żywe.

Per molti italiani la qualità conta più della quantità: meglio una sola giacca ben fatta che dieci giacche di poco prezzo. Un buon paio di scarpe o un buon cappotto devono durare anni.

Dla wielu Włochów jakość liczy się bardziej niż ilość: lepiej mieć jedną dobrze uszytą marynarkę niż dziesięć tanich. Dobra para butów czy dobry płaszcz powinny służyć latami.

Da questa attenzione al dettaglio nasce il mito del "su misura". Molti hanno ancora un sarto o un calzolaio di fiducia, perché un abito che cade alla perfezione fa più bella figura di un abito costoso ma della taglia sbagliata.

Z tej dbałości o szczegóły zrodził się mit „su misura”, czyli szycia na miarę. Wielu ludzi wciąż ma swojego zaufanego krawca albo szewca, bo idealnie leżący garnitur robi lepsze wrażenie niż drogi, ale w złym rozmiarze.

Lo stile cambia da una città all'altra. A Milano, capitale della moda, l'eleganza è sobria e professionale, spesso in grigio, blu e nero. Qui, nel "quadrilatero della moda" intorno a via Montenapoleone, hanno sede le boutique dei grandi marchi.

Styl zmienia się z miasta na miasto. W Mediolanie, stolicy mody, elegancja jest stonowana i profesjonalna, często w szarościach, granacie i czerni. To tu, w „czworoboku mody” wokół Via Montenapoleone, swoje butiki mają wielkie marki.

A Napoli la tradizione sartoriale è famosa per le giacche morbide e leggere, adatte al clima caldo. Firenze ospita due volte all'anno Pitti Uomo, una delle fiere di moda maschile più importanti del mondo, dove i visitatori sfoggiano colori vivaci, cappelli e foulard.

Neapolitańska tradycja krawiecka słynie z miękkich, lekkich marynarek, dobrych na upały. Florencja dwa razy w roku gości targi Pitti Uomo, jedne z najważniejszych targów mody męskiej na świecie, na których odwiedzający prezentują żywe kolory, kapelusze i apaszki.

La paura di fare brutta figura, o peggio una "figuraccia", è un freno potente. Spinge le persone a comportarsi bene e a mantenere un certo decoro in pubblico.

Strach przed zrobieniem brutta figura, a jeszcze gorzej „figuraccia”, czyli prawdziwej kompromitacji, to potężny hamulec. Skłania ludzi do dobrego zachowania i zachowania pewnej przyzwoitości w miejscach publicznych.

Non è solo un imbarazzo personale. È la sensazione di aver deluso gli altri, o di aver mostrato poco autocontrollo o poco gusto. E a volte la brutta figura ricade su tutta la famiglia.

To nie tylko osobiste zakłopotanie. To poczucie, że zawiodło się innych albo okazało zbyt mało opanowania czy dobrego gustu. A czasem złe wrażenie spada na całą rodzinę.

Gli occhiali da sole sono forse l'accessorio più italiano di tutti: fanno parte dell'abbigliamento quanto la giacca o la borsa. In provincia di Belluno, ai piedi delle Dolomiti, c'è il più importante distretto italiano dell'occhiale; qui, ad Agordo, Leonardo Del Vecchio fondò nel 1961 Luxottica, oggi una delle maggiori aziende di occhiali del mondo.

Okulary przeciwsłoneczne to być może najbardziej włoski ze wszystkich dodatków: są częścią stroju tak samo jak marynarka czy torebka. W prowincji Belluno, u stóp Dolomitów, znajduje się najważniejsze włoskie zagłębie optyczne; to tutaj, w Agordo, Leonardo Del Vecchio założył w 1961 roku firmę Luxottica, dziś jednego z największych producentów okularów na świecie.

Portarli sulla testa o appesi al colletto della camicia, anche quando il sole non c'è, è un gesto molto italiano. È proprio quel tocco di sprezzatura di cui si parlava prima.

Noszenie ich na głowie albo zawieszonych przy kołnierzyku koszuli, nawet gdy nie ma słońca, to bardzo włoski gest. To właśnie ta szczypta sprezzatury, o której była mowa wcześniej.

Si dice che per giudicare l'eleganza di un italiano bisogna guardargli i piedi. Le scarpe devono essere pulite e in buono stato; non a caso alcune delle calzature più pregiate del mondo si producono nelle Marche e lungo la Riviera del Brenta, in Veneto.

Mówi się, że aby ocenić elegancję Włocha, trzeba spojrzeć mu na stopy. Buty muszą być czyste i w dobrym stanie; nie przypadkiem jedne z najszlachetniejszych butów na świecie powstają w Marche i wzdłuż Riviera del Brenta w Wenecji Euganejskiej.

Le scarpe da ginnastica sono accettate, anche in ufficio, purché siano pulite e abbinate al resto. Scarpe consumate o sporche, invece, sono il segnale più rapido di una brutta figura.

Sportowe buty są akceptowane, nawet w biurze, pod warunkiem że są czyste i pasują do reszty stroju. Zniszczone albo brudne buty to natomiast najszybszy sygnał brutta figura.

A uno straniero in Italia bastano poche regole per fare bella figura: vestirsi in modo curato, salutare quando entra in un negozio, non presentarsi a casa d'altri a mani vuote. Non serve spendere una fortuna.

Cudzoziemcowi we Włoszech wystarczy kilka zasad, żeby zrobić bella figura: ubierać się starannie, mówić dzień dobry przy wejściu do sklepu i nigdy nie przychodzić do kogoś do domu z pustymi rękami. Nie trzeba wydawać fortuny.

L'idea è così radicata che si sente anche nella lingua. Quando qualcuno sbaglia in pubblico si esclama "Che figura!", mentre a chi si è presentato benissimo si dice: "Hai fatto un figurone!".

Ta idea jest tak zakorzeniona, że słychać ją także w języku. Gdy ktoś się skompromituje publicznie, mówi się „Che figura!”, czyli „Ale wstyd!”, a temu, kto wypadł świetnie, mówi się: „Hai fatto un figurone!”, czyli „Wypadłeś rewelacyjnie!”.