L'Aperitivo

Se c'è un momento della giornata che racconta bene lo stile di vita italiano, è l'aperitivo. Non è solo un bicchiere prima di cena: è l'ora in cui si chiude con il lavoro e ci si ritrova con gli amici.

Jeśli jest jakaś pora dnia, która dobrze oddaje włoski styl życia, to jest nią aperitivo. To nie tylko kieliszek przed kolacją: to godzina, kiedy kończy się pracę i spotyka z przyjaciółmi.

Un tempo era un'abitudine dei caffè eleganti frequentati dalla borghesia. Oggi, verso sera, i tavolini all'aperto si riempiono in tutte le città, dai quartieri universitari alle piazze del centro.

Dawniej był to zwyczaj eleganckich kawiarni, w których bywało mieszczaństwo. Dziś pod wieczór stoliki na zewnątrz zapełniają się we wszystkich miastach, od dzielnic studenckich po place w centrum.

La parola 'aperitivo' viene dal latino 'aperire', cioè 'aprire'. L'idea è proprio questa: una bevanda che 'apre lo stomaco', cioè fa venire fame e prepara alla cena.

Słowo „aperitivo” pochodzi od łacińskiego „aperire”, czyli „otwierać”. O to właśnie chodzi: o napój, który „otwiera żołądek”, czyli zaostrza apetyt i przygotowuje do kolacji.

Per questo i drink dell'aperitivo sono di solito secchi o amari. Secondo la tradizione, il gusto amaro stimola l'appetito, mentre quello dolce tende a toglierlo.

Dlatego napoje na aperitivo są zwykle wytrawne albo gorzkie. Według tradycji gorzki smak pobudza apetyt, a słodki raczej go odbiera.

La storia moderna dell'aperitivo comincia a Torino. Nel 1786 Antonio Benedetto Carpano, nella sua bottega in piazza Castello, creò il vermut: un vino bianco aromatizzato con erbe e spezie.

Nowoczesna historia aperitivo zaczyna się w Turynie. W 1786 roku Antonio Benedetto Carpano w swoim sklepie przy piazza Castello stworzył wermut: białe wino aromatyzowane ziołami i przyprawami.

Il nome viene dal tedesco Wermut, cioè assenzio, una delle erbe della ricetta. Il successo fu enorme, e Torino diventò la capitale del vermut, con marchi che esistono ancora oggi, come Cinzano e Martini.

Nazwa pochodzi od niemieckiego słowa Wermut, czyli piołun, jedno z ziół w przepisie. Sukces był ogromny i Turyn stał się stolicą wermutu, z markami, które istnieją do dziś, takimi jak Cinzano i Martini.

Nella seconda metà dell'Ottocento anche Milano entrò in scena. Gaspare Campari, che nel 1860 aveva inventato a Novara il suo bitter rosso, nel 1867 aprì un caffè nella nuova Galleria Vittorio Emanuele II, accanto al Duomo.

W drugiej połowie XIX wieku na scenę wkroczył też Mediolan. Gaspare Campari, który w 1860 roku wymyślił w Novarze swój czerwony bitter, w 1867 roku otworzył kawiarnię w nowej Galerii Wiktora Emanuela II, obok katedry.

Milano ha fatto dell'aperitivo un rito di massa. Negli ultimi decenni qui si è diffusa l'apericena: con un drink si ha accesso a un buffet così ricco che spesso prende il posto della cena.

Mediolan zrobił z aperitivo masowy rytuał. W ostatnich dziesięcioleciach rozpowszechniła się tu apericena: za cenę jednego drinka ma się dostęp do bufetu tak obfitego, że często zastępuje kolację.

Oggi, quando si parla di aperitivo, si pensa subito allo spritz. Le sue origini risalgono all'Ottocento, quando il Veneto faceva parte dell'Impero austriaco e i soldati trovavano i vini locali troppo forti.

Dziś, gdy mowa o aperitivo, od razu myśli się o spritzu. Jego początki sięgają XIX wieku, kiedy Wenecja Euganejska należała do Cesarstwa Austriackiego, a żołnierze uważali miejscowe wina za zbyt mocne.

Per renderli più leggeri, li allungavano con un po' d'acqua frizzante: in tedesco 'spritzen' vuol dire 'spruzzare'. Solo nel Novecento si aggiunsero i bitter, come l'Aperol, nato a Padova nel 1919, o il Campari, e il drink prese il suo colore arancione o rosso.

Żeby je złagodzić, rozcieńczali je odrobiną wody gazowanej: po niemiecku „spritzen” znaczy „pryskać”. Dopiero w XX wieku dodano bittery, takie jak Aperol, powstały w Padwie w 1919 roku, albo Campari, i napój nabrał swojego pomarańczowego lub czerwonego koloru.

L'aperitivo più tradizionale si trova a Venezia. Qui si fa il 'giro dei bacari', le piccole osterie della città, dove si beve un'ombra, cioè un bicchiere di vino, in piedi al banco.

Najbardziej tradycyjne aperitivo jest w Wenecji. Robi się tam „giro dei bacari”, czyli obchód małych miejskich winiarni, gdzie na stojąco przy barze pije się „ombrę”, czyli kieliszek wina.

Con il vino o con lo spritz arrivano i cicchetti, piccoli assaggi come i crostini con il baccalà mantecato, le polpette o le sarde in saor, cioè sarde con cipolla in agrodolce. Si mangia bene senza mai sedersi a tavola.

Do wina albo spritza podaje się cicchetti, małe przekąski, takie jak grzanki z baccalà mantecato, klopsiki czy sarde in saor, sardynki z cebulą na słodko-kwaśno. Można dobrze zjeść, w ogóle nie siadając do stołu.

L'aperitivo non è mai solo da bere. Con il drink arriva sempre qualcosa da piluccare: nei bar più semplici olive, patatine e noccioline.

Aperitivo to nigdy nie tylko picie. Do drinka zawsze dostaje się coś do skubania: w prostszych barach oliwki, chipsy i orzeszki.

Nei locali più curati, invece, si trovano pezzetti di focaccia calda, piccoli tranci di pizza, formaggi del territorio e salumi tagliati al momento.

W bardziej dopracowanych lokalach są natomiast kawałki ciepłej focaccii, małe kawałki pizzy, miejscowe sery i wędliny krojone na bieżąco.

Anche se è un momento informale, ci sono alcune regole di buona educazione. Se si è pagato un solo drink, per esempio, non si dovrebbe riempire il piatto al buffet come se fosse una cena.

Choć to nieformalny moment, obowiązuje kilka zasad dobrego wychowania. Jeśli zapłaciło się tylko za jednego drinka, nie należy na przykład nakładać sobie pełnego talerza przy bufecie, jakby to była kolacja.

Inoltre l'aperitivo ha un suo orario: di solito comincia verso le sei e mezza di sera e finisce intorno alle otto e mezza. Più tardi si entra nel territorio della cena.

Poza tym aperitivo ma swoje godziny: zwykle zaczyna się około wpół do siódmej wieczorem i kończy około wpół do dziewiątej. Później wkracza się już na terytorium kolacji.

Per chi vuole provare qualcosa di diverso, l'Italia ha molti cocktail classici, ognuno con la sua storia.

Kto chce spróbować czegoś innego, znajdzie we Włoszech wiele klasycznych koktajli, każdy z własną historią.

Negli ultimi anni molte persone scelgono aperitivi senza alcol, per la salute o perché devono guidare. In Italia questo non significa rinunciare al rito.

W ostatnich latach wiele osób wybiera aperitivo bez alkoholu, ze względu na zdrowie albo dlatego, że musi prowadzić. We Włoszech nie oznacza to rezygnacji z rytuału.

Molti barman preparano cocktail analcolici elaborati, con succhi di agrumi freschi, sciroppi alle erbe e acqua tonica artigianale. Il bicchiere è bello come quello degli altri, e la compagnia è la stessa.

Wielu barmanów przygotowuje wyszukane koktajle bezalkoholowe ze świeżych soków cytrusowych, syropów ziołowych i rzemieślniczego toniku. Kieliszek wygląda równie pięknie jak u innych, a towarzystwo jest to samo.

Nell'aperitivo conta meno il drink e più la possibilità di 'staccare la spina'. Si parla di calcio, di politica, delle vacanze, o semplicemente si ride con gli amici.

W aperitivo mniej liczy się drink, a bardziej możliwość, żeby „odłączyć się od sieci”. Rozmawia się o piłce nożnej, polityce i wakacjach albo po prostu śmieje się z przyjaciółmi.

Si guarda meno il telefono e si chiacchiera di più. Per molti italiani è l'ora più piacevole della giornata.

Mniej patrzy się w telefon, a więcej rozmawia. Dla wielu Włochów to najprzyjemniejsza godzina dnia.

Se andate in Italia, prendetevi il tempo per un aperitivo. Ordinate uno spritz, un Crodino o un bicchiere di vino, e lasciate che la serata cominci con calma.

Jeśli jedziesz do Włoch, znajdź czas na aperitivo. Zamów spritza, Crodino albo kieliszek wina i pozwól, by wieczór zaczął się spokojnie.

E se il barista vi chiede 'Lo vuole con l'Aperol o con il Campari?', ora sapete che cosa rispondere.

A jeśli barman zapyta: „Lo vuole con l'Aperol o con il Campari?”, czyli „Z Aperolem czy z Campari?”, teraz już wiesz, co odpowiedzieć.