Il Calcio

In Italia, per attaccare discorso con uno sconosciuto, ci sono due argomenti sicuri: il tempo e il calcio. Per molti italiani il calcio è una specie di 'religione laica', con i suoi riti, i suoi santi e il suo calendario.

We Włoszech, żeby zagadnąć nieznajomego, są dwa pewne tematy: pogoda i piłka nożna. Dla wielu Włochów futbol to rodzaj 'świeckiej religii', z własnymi obrzędami, świętymi i kalendarzem.

Dalla Serie A ai campetti di periferia, il pallone unisce nonni, padri e figli, che spesso tifano per la stessa squadra da tre generazioni.

Od Serie A po osiedlowe boiska piłka łączy dziadków, ojców i dzieci, którzy często od trzech pokoleń kibicują tej samej drużynie.

Per decenni le partite di Serie A si sono giocate tutte la domenica alle tre del pomeriggio. Oggi, per la televisione, il campionato è sparso tra venerdì e lunedì, ma la 'domenica del pallone' resta nell'immaginario di tutti.

Przez dziesięciolecia wszystkie mecze Serie A rozgrywano w niedzielę o trzeciej po południu. Dziś, ze względu na telewizję, kolejka rozkłada się od piątku do poniedziałku, ale 'piłkarska niedziela' wciąż żyje w wyobraźni wszystkich.

Una volta milioni di italiani seguivano le partite alla radio, con la trasmissione 'Tutto il calcio minuto per minuto', nata nel 1960. Oggi c'è chi va allo stadio con la sciarpa al collo e chi guarda la partita in TV, ma l'emozione è la stessa: novanta minuti di ansia, rabbia e, qualche volta, pura gioia.

Kiedyś miliony Włochów śledziły mecze w radiu, w audycji 'Tutto il calcio minuto per minuto' (Cały futbol minuta po minucie), nadawanej od 1960 roku. Dziś jedni idą na stadion z szalikiem na szyi, inni oglądają mecz w telewizji, ale emocje są te same: dziewięćdziesiąt minut nerwów, złości i czasem czystej radości.

In Italia il tifo è legato a doppio filo al campanilismo, l'attaccamento alla propria città, che prende il nome dal campanile del paese. Spesso non si tifa solo per una squadra, ma per la propria città contro quella vicina.

We Włoszech kibicowanie jest ściśle związane z campanilismo, czyli przywiązaniem do własnego miasta, którego nazwa pochodzi od dzwonnicy (campanile). Często kibicuje się nie tylko drużynie, ale własnemu miastu przeciwko sąsiedniemu.

I derby sono i giorni di massima tensione: Inter contro Milan è il 'derby della Madonnina', Roma contro Lazio il 'derby della Capitale', Juventus contro Torino il 'derby della Mole'. Chi vince può prendere in giro colleghi e amici della squadra avversaria per mesi.

Derby to dni największego napięcia: Inter z Milanem to 'derby della Madonnina', Roma z Lazio 'derby della Capitale', Juventus z Torino 'derby della Mole'. Zwycięzca może przez całe miesiące dogryzać kolegom i znajomym kibicującym rywalom.

C'è però un momento in cui le rivalità si dimenticano: quando gioca la Nazionale. I giocatori sono chiamati 'gli Azzurri' per il colore della maglia, l'azzurro di Casa Savoia, la famiglia reale che unificò l'Italia.

Jest jednak moment, gdy rywalizacje idą w zapomnienie: kiedy gra reprezentacja. Piłkarzy nazywa się 'Azzurri' od koloru koszulek, błękitu dynastii sabaudzkiej, rodziny królewskiej, która zjednoczyła Włochy.

L'Italia ha vinto quattro Mondiali (1934, 1938, 1982 e 2006) e due Europei (1968 e 2021). Nelle notti delle partite importanti le piazze si riempiono di bandiere tricolori, e un Paese di quasi 60 milioni di persone canta come un unico coro.

Włochy wygrały cztery mistrzostwa świata (1934, 1938, 1982 i 2006) i dwa mistrzostwa Europy (1968 i 2021). W noce ważnych meczów place wypełniają się trójkolorowymi flagami, a kraj liczący prawie 60 milionów ludzi śpiewa jak jeden chór.

Il posto dove il calcio vive ogni giorno è il bar. Davanti a un caffè o a un aperitivo si discute senza fine di schemi, di errori dell'arbitro e di calciomercato.

Miejscem, gdzie futbol żyje na co dzień, jest bar. Przy kawie albo aperitifie bez końca dyskutuje się o taktyce, błędach sędziów i transferach.

Si dice che l'Italia abbia sessanta milioni di commissari tecnici: ogni tifoso è convinto di sapere meglio dell'allenatore chi deve giocare e come si vince la partita.

Mówi się, że Włochy mają sześćdziesiąt milionów selekcjonerów: każdy kibic jest przekonany, że lepiej od trenera wie, kto powinien grać i jak wygrać mecz.

Il calcio è entrato anche nella lingua di tutti i giorni. Molte espressioni nate sul campo si usano al lavoro, in famiglia e perfino in politica.

Futbol wszedł też do codziennego języka. Wiele wyrażeń narodzonych na boisku używa się w pracy, w rodzinie, a nawet w polityce.

'Salvarsi in corner' vuol dire cavarsela all'ultimo momento. 'Fare melina' significa perdere tempo, come i giocatori che si passano la palla senza attaccare. E 'entrare a gamba tesa' vuol dire intervenire in modo duro e aggressivo in una discussione.

'Salvarsi in corner' (ratować się rzutem rożnym) znaczy wybrnąć z kłopotów w ostatniej chwili. 'Fare melina' to grać na czas, jak piłkarze, którzy podają sobie piłkę, nie atakując. A 'entrare a gamba tesa' (wejść wyprostowaną nogą) oznacza ostro i agresywnie wtrącić się do dyskusji.

L'Italia ha prodotto alcuni dei più grandi calciatori della storia: Roberto Baggio, il 'Divin Codino', famoso per il suo codino e per la sua classe; Francesco Totti, che giocò tutta la carriera nella Roma; Paolo Maldini, che difese i colori del Milan per 25 stagioni.

Włochy wydały jednych z największych piłkarzy w historii: Roberta Baggia, 'Boski Kucyk', słynącego z kucyka i klasy; Francesca Tottiego, który całą karierę spędził w Romie; Paola Maldiniego, który przez 25 sezonów bronił barw Milanu.

Questi giocatori sono rispettati anche dai tifosi delle squadre avversarie. Totti e Maldini, in particolare, sono il simbolo di una cosa sempre più rara nel calcio moderno: la fedeltà a una sola maglia.

Tych zawodników szanują nawet kibice rywali. Zwłaszcza Totti i Maldini są symbolem czegoś, co w nowoczesnym futbolu zdarza się coraz rzadziej: wierności jednej koszulce.

Ecco alcune parole indispensabili per sopravvivere a una domenica di campionato in Italia:

Oto kilka słów niezbędnych, by przetrwać ligową niedzielę we Włoszech:

Oltre alla passione, il calcio è un'industria. I diritti televisivi della Serie A valgono centinaia di milioni di euro all'anno, e a questi si aggiungono sponsor, biglietti e magliette vendute in tutto il mondo.

Poza pasją futbol to przemysł. Prawa telewizyjne Serie A są warte setki milionów euro rocznie, a do tego dochodzą sponsorzy, bilety i koszulki sprzedawane na całym świecie.

Alcuni club, come la Juventus e la Lazio, sono quotati in Borsa, e oggi diverse grandi squadre, tra cui Milan, Inter e Roma, appartengono a fondi o imprenditori americani.

Niektóre kluby, jak Juventus i Lazio, są notowane na giełdzie, a dziś kilka wielkich drużyn, w tym Milan, Inter i Roma, należy do amerykańskich funduszy lub przedsiębiorców.

Il fantacalcio, inventato in Italia nel 1990 da Riccardo Albini, è un gioco in cui gruppi di amici si 'comprano' i calciatori veri con un'asta e formano squadre virtuali. Dopo ogni giornata, milioni di persone controllano i voti dati ai giocatori dai giornali sportivi.

Fantacalcio, wymyślone we Włoszech w 1990 roku przez Riccarda Albiniego, to gra, w której grupy przyjaciół 'kupują' na licytacji prawdziwych piłkarzy i tworzą wirtualne drużyny. Po każdej kolejce miliony ludzi sprawdzają oceny, jakie gazety sportowe wystawiają zawodnikom.

Il gioco ha creato situazioni curiose: c'è chi esulta per un gol subito dalla propria squadra del cuore, solo perché a segnare è stato un attaccante della sua squadra di fantacalcio.

Gra stworzyła zabawne sytuacje: niektórzy cieszą się z gola straconego przez ukochaną drużynę tylko dlatego, że strzelił go napastnik z ich drużyny w fantacalcio.

Stadi come San Siro a Milano, inaugurato nel 1926, o l'Olimpico di Roma, sede delle Olimpiadi del 1960, sono considerati 'templi' del calcio. Hanno ospitato finali europee, la finale dei Mondiali del 1990 all'Olimpico e grandi concerti.

Stadiony takie jak San Siro w Mediolanie, otwarte w 1926 roku, czy Stadio Olimpico w Rzymie, arena igrzysk w 1960 roku, uważa się za 'świątynie' futbolu. Odbywały się na nich europejskie finały, finał mundialu w 1990 roku na Olimpico i wielkie koncerty.

Molti stadi italiani però sono vecchi, scomodi e spesso di proprietà dei comuni. Da anni si discute di costruirne di nuovi, ma per i tifosi questi luoghi restano pieni di ricordi, di cori e di partite indimenticabili.

Wiele włoskich stadionów jest jednak starych, niewygodnych i często należy do gmin. Od lat mówi się o budowie nowych, ale dla kibiców te miejsca wciąż są pełne wspomnień, przyśpiewek i niezapomnianych meczów.

Il calcio in Italia somiglia al Paese: passionale, rumoroso, a volte caotico, ma raramente indifferente.

Futbol we Włoszech przypomina sam kraj: namiętny, hałaśliwy, czasem chaotyczny, ale rzadko obojętny.

Per chi studia l'italiano, sapere il nome di una squadra e il risultato dell'ultima partita è un ottimo modo per rompere il ghiaccio. Basta chiedere 'Per chi tifi?' e la conversazione è assicurata.

Dla uczących się włoskiego znajomość nazwy drużyny i wyniku ostatniego meczu to świetny sposób na przełamanie lodów. Wystarczy zapytać 'Per chi tifi?' (Komu kibicujesz?), a rozmowa jest gwarantowana.