Anglicismi vs Purismo

L'italiano è una lingua viva e, come ogni lingua viva, cambia di continuo. Negli ultimi decenni, però, molti si chiedono se non stia cambiando troppo in fretta: parole inglesi come 'meeting', 'weekend' o 'smart working' compaiono ovunque, dai giornali agli uffici pubblici.

Włoski jest językiem żywym i, jak każdy żywy język, ciągle się zmienia. W ostatnich dekadach wielu zastanawia się jednak, czy nie zmienia się zbyt szybko: angielskie słowa, takie jak 'meeting', 'weekend' czy 'smart working', pojawiają się wszędzie, od gazet po urzędy.

C'è chi le considera un segno di modernità e di praticità, e chi teme che l'italiano finisca per diventare una lingua mista, che qualcuno chiama scherzosamente 'itanglese' o 'Italish'.

Jedni widzą w nich znak nowoczesności i praktyczności, inni boją się, że włoski stanie się językiem mieszanym, który niektórzy żartobliwie nazywają 'itanglese' albo 'Italish'.

Il mondo del lavoro è il campo in cui l'inglese avanza di più. La legge italiana del 2017 parla di 'lavoro agile', ma durante la pandemia quasi tutti, giornalisti e ministri compresi, hanno detto 'smart working'.

Świat pracy to dziedzina, w której angielski zdobywa najwięcej. Włoska ustawa z 2017 roku mówi o 'lavoro agile', ale w czasie pandemii prawie wszyscy, łącznie z dziennikarzami i ministrami, mówili 'smart working'.

Curiosamente, in Gran Bretagna e negli Stati Uniti si dice piuttosto 'remote working' o 'working from home'. In Italia la versione inglese piace perché sembra più breve, più professionale o semplicemente più alla moda.

Co ciekawe, w Wielkiej Brytanii i w Stanach Zjednoczonych mówi się raczej 'remote working' albo 'working from home'. We Włoszech angielska wersja się podoba, bo brzmi krócej, bardziej profesjonalnie albo po prostu modniej.

L'Accademia della Crusca nacque a Firenze nel 1583 ed è una delle più antiche accademie linguistiche del mondo. Il nome viene dalla crusca, la parte del grano che si separa dalla farina: i fondatori volevano separare la lingua buona da quella cattiva. Nel 1612 l'Accademia pubblicò il primo grande vocabolario dell'italiano.

Accademia della Crusca powstała we Florencji w 1583 roku i jest jedną z najstarszych akademii językowych na świecie. Nazwa pochodzi od słowa 'crusca', czyli otrąb, które oddziela się od mąki: założyciele chcieli oddzielić dobry język od złego. W 1612 roku Akademia wydała pierwszy wielki słownik języka włoskiego.

Oggi i linguisti della Crusca non fanno i 'poliziotti' della lingua: studiano come cambia l'italiano e rispondono alle domande dei cittadini. Quando una parola inglese non serve, però, propongono un'alternativa italiana e spiegano perché è preferibile.

Dziś językoznawcy z Cruski nie bawią się w 'policję językową': badają, jak zmienia się włoski, i odpowiadają na pytania obywateli. Gdy jednak angielskie słowo jest zbędne, proponują włoski odpowiednik i wyjaśniają, dlaczego jest lepszy.

I linguisti chiamano 'anglicismi di lusso' le parole inglesi che hanno già un buon equivalente italiano e che vengono usate lo stesso.

Językoznawcy nazywają 'anglicyzmami luksusowymi' angielskie słowa, które mają już dobry włoski odpowiednik, a mimo to są używane.

Dire 'deadline' invece di 'scadenza', 'meeting' invece di 'riunione' o 'feedback' invece di 'parere' non rende il discorso più preciso. Serve soprattutto a sembrare competenti e internazionali, e a volte il risultato suona un po' artificiale.

Mówienie 'deadline' zamiast 'scadenza', 'meeting' zamiast 'riunione' czy 'feedback' zamiast 'parere' nie czyni wypowiedzi bardziej precyzyjną. Służy głównie temu, by brzmieć kompetentnie i światowo, a efekt bywa nieco sztuczny.

Esistono però anche gli anglicismi 'di necessità': parole nate insieme a un'invenzione o a un'idea del mondo anglosassone, come 'computer', 'software', 'mouse' o 'social network'.

Istnieją jednak także anglicyzmy 'z konieczności': słowa, które przyszły razem z wynalazkiem lub ideą ze świata anglosaskiego, takie jak 'computer', 'software', 'mouse' czy 'social network'.

Qui l'italiano si è comportato in modo diverso da altre lingue. In Francia il computer si chiama 'ordinateur' e il software 'logiciel', in Spagna si dice 'ordenador', mentre gli italiani hanno preso le parole inglesi così come sono.

Tutaj włoski zachował się inaczej niż inne języki. We Francji komputer to 'ordinateur', a oprogramowanie to 'logiciel', w Hiszpanii mówi się 'ordenador', a Włosi po prostu przejęli angielskie słowa bez zmian.

Il dibattito è arrivato anche in Parlamento. Nel 2023 una proposta di legge prevedeva multe fino a 100.000 euro per gli enti che usavano parole straniere nelle comunicazioni ufficiali senza un vero motivo, e ha fatto molto discutere.

Debata dotarła nawet do parlamentu. W 2023 roku projekt ustawy przewidywał kary do 100 000 euro dla instytucji, które bez uzasadnienia używają obcych słów w oficjalnych komunikatach, i wywołał wiele dyskusji.

Chi difende regole di questo tipo sostiene che l'abuso dell'inglese esclude gli anziani e chi ha studiato meno: se lo Stato parla in modo poco chiaro, i cittadini fanno fatica a capire i propri diritti.

Zwolennicy takich przepisów twierdzą, że nadużywanie angielskiego wyklucza osoby starsze i gorzej wykształcone: jeśli państwo mówi niejasno, obywatele z trudem rozumieją własne prawa.

Tra i più giovani l'inglese è ovunque, anche grazie ai social e ai videogiochi. Verbi come 'shippare', 'triggerare' o 'ghostare' sono ormai normali nelle chat dei ragazzi.

Wśród młodych angielski jest wszędzie, także dzięki mediom społecznościowym i grom wideo. Czasowniki takie jak 'shippare', 'triggerare' czy 'ghostare' są już zupełnie normalne w ich czatach.

Non sono semplici parole straniere: hanno preso una forma italiana. Si coniugano come i verbi regolari in -are, quindi si dice 'mi ha ghostato' o 'li shippo da sempre'.

To nie są zwykłe obce słowa: przybrały włoską formę. Odmienia się je jak regularne czasowniki na -are, więc mówi się 'mi ha ghostato' (zghostował mnie) albo 'li shippo da sempre' (od zawsze ich shipuję).

I puristi temono la nascita di una lingua mista, né italiano né inglese. Spesso, poi, le parole inglesi in Italia cambiano significato o addirittura non esistono in inglese.

Puryści obawiają się powstania języka mieszanego, ani włoskiego, ani angielskiego. Co więcej, angielskie słowa we Włoszech często zmieniają znaczenie albo w ogóle nie istnieją w angielskim.

Un italiano che fa 'footing' sta correndo, ma un inglese direbbe 'jogging'. Allo stesso modo lo 'smoking' è l'abito elegante da sera, che in inglese si chiama 'tuxedo' o 'dinner jacket'. Questi falsi anglicismi creano confusione e non aiutano a farsi capire nel mondo.

Włoch, który uprawia 'footing', biega, ale Anglik powiedziałby 'jogging'. Podobnie 'smoking' to elegancki strój wieczorowy, który po angielsku nazywa się 'tuxedo' albo 'dinner jacket'. Takie fałszywe anglicyzmy wprowadzają zamęt i nie pomagają porozumieć się ze światem.

Anche l'italiano, però, ha prestato molte parole alle altre lingue. 'Piano', 'allegro', 'soprano' e 'opera' si usano nella musica di tutto il mondo; nell'arte si parla di 'fresco' e di 'chiaroscuro'; e dalle banche del Medioevo vengono l'inglese 'bank' e 'bankrupt', da 'banca' e 'banca rotta'.

Również włoski użyczył jednak wielu słów innym językom. 'Piano', 'allegro', 'sopran' i 'opera' funkcjonują w muzyce na całym świecie; w sztuce mówi się o 'fresku' i 'światłocieniu'; a ze średniowiecznej bankowości pochodzą 'bank' i 'bankructwo', od 'banca' i 'banca rotta'.

Oggi è soprattutto la cucina a esportare parole: 'pizza', 'espresso', 'cappuccino' e 'tiramisù' si capiscono in quasi ogni angolo del pianeta.

Dziś słowa eksportuje przede wszystkim kuchnia: 'pizza', 'espresso', 'cappuccino' i 'tiramisu' są zrozumiałe niemal w każdym zakątku świata.

Ecco alcune parole inglesi molto usate in Italia, con le alternative italiane che propongono i puristi:

Oto kilka angielskich słów często używanych we Włoszech wraz z włoskimi odpowiednikami, które proponują puryści:

Per fortuna l'italiano è una lingua molto flessibile. Molti anglicismi arrivano con una moda e, se non servono davvero, spariscono con lei dopo pochi anni.

Na szczęście włoski jest językiem bardzo elastycznym. Wiele anglicyzmów przychodzi razem z modą i, jeśli nie są naprawdę potrzebne, po kilku latach znika razem z nią.

Nel corso dei secoli l'italiano ha già accolto parole arabe, francesi e spagnole, come 'zucchero', 'giardino' e 'baule', senza perdere la propria struttura. Con ogni probabilità farà lo stesso con l'inglese.

Na przestrzeni wieków włoski przyjął już słowa arabskie, francuskie i hiszpańskie, takie jak 'zucchero' (cukier), 'giardino' (ogród) i 'baule' (kufer), nie tracąc własnej struktury. Najprawdopodobniej tak samo będzie z angielskim.

Il confronto tra anglicismi e purismo probabilmente non avrà mai un vincitore. Una lingua che non cambia è una lingua morta, ma una lingua che prende tutto da un'altra si impoverisce.

Spór między anglicyzmami a puryzmem prawdopodobnie nigdy nie wyłoni zwycięzcy. Język, który się nie zmienia, jest martwy, ale język, który wszystko bierze od innego, ubożeje.

Per chi studia l'italiano vale una regola pratica: se esiste una parola italiana chiara, come 'scadenza' o 'riunione', conviene usarla. La capiranno tutti, nonni compresi.

Dla uczących się włoskiego jest praktyczna zasada: jeśli istnieje jasne włoskie słowo, takie jak 'scadenza' czy 'riunione', warto go używać. Zrozumieją je wszyscy, łącznie z dziadkami.