Dall'Opera al Pop

Per secoli l'Italia è stata uno dei centri della musica europea. Lo dimostrano le parole che ha regalato al mondo: 'piano', 'forte', 'allegro', 'soprano' e 'opera' si usano ancora oggi nei conservatori di ogni paese.

Przez stulecia Włochy były jednym z centrów muzyki europejskiej. Świadczą o tym słowa, które dały światu: 'piano', 'forte', 'allegro', 'sopran' i 'opera' do dziś używane są w szkołach muzycznych w każdym kraju.

Dalle arie dei teatri dell'Ottocento alle canzoni del Festival di Sanremo, la storia della musica italiana segue quella della società: da un'arte per pochi a una passione di massa.

Od arii w teatrach XIX wieku po piosenki z Festiwalu w Sanremo historia włoskiej muzyki idzie w parze z historią społeczeństwa: od sztuki dla nielicznych do masowej pasji.

Tra Ottocento e primo Novecento l'opera era la musica pop del tempo. Giuseppe Verdi e, più tardi, Giacomo Puccini erano vere star: le loro arie si fischiettavano per strada e le suonavano gli organetti nelle piazze.

Na przełomie XIX i XX wieku opera była muzyką pop tamtych czasów. Giuseppe Verdi, a później Giacomo Puccini byli prawdziwymi gwiazdami: ich arie gwizdano na ulicach, a katarynki grały je na placach.

Verdi divenne anche un simbolo del Risorgimento. Sui muri si scriveva 'Viva VERDI', che si leggeva 'Viva Vittorio Emanuele Re d'Italia'. Quando morì, nel 1901, a Milano una folla immensa cantò in suo onore il coro 'Va, pensiero' dal 'Nabucco'.

Verdi stał się też symbolem Risorgimenta. Na murach pisano 'Viva VERDI', co można było odczytać jako 'Niech żyje Wiktor Emanuel, król Włoch'. Kiedy zmarł w 1901 roku, ogromny tłum w Mediolanie zaśpiewał na jego cześć chór 'Va, pensiero' z 'Nabucco'.

Pochi suoni ricordano l'Italia come la voce di un tenore. Enrico Caruso, nato a Napoli nel 1873, fu uno dei primi cantanti a diventare famoso in tutto il mondo grazie ai dischi. Quasi un secolo dopo, Luciano Pavarotti cantò 'Nessun dorma' ai Mondiali di calcio del 1990 e l'aria di Puccini diventò un successo anche tra chi non era mai stato all'opera.

Niewiele dźwięków tak kojarzy się z Włochami jak głos tenora. Enrico Caruso, urodzony w Neapolu w 1873 roku, był jednym z pierwszych śpiewaków, którzy stali się sławni na całym świecie dzięki płytom. Niemal sto lat później Luciano Pavarotti zaśpiewał 'Nessun dorma' podczas piłkarskich mistrzostw świata w 1990 roku i aria Pucciniego stała się przebojem nawet wśród ludzi, którzy nigdy nie byli w operze.

Con i concerti 'Pavarotti & Friends', organizzati a Modena per beneficenza, Pavarotti cantò accanto a star del rock e del pop come Sting e Bono, dimostrando che tra generi diversi non ci sono muri.

Na koncertach charytatywnych 'Pavarotti & Friends' w Modenie Pavarotti śpiewał z gwiazdami rocka i popu, takimi jak Sting i Bono, pokazując, że między gatunkami nie ma murów.

A cavallo tra Ottocento e Novecento Napoli era la capitale della canzone. 'Funiculì funiculà' fu scritta nel 1880 per la nuova funicolare del Vesuvio; ''O sole mio' è del 1898 e 'Torna a Surriento' del 1902.

Na przełomie XIX i XX wieku Neapol był stolicą piosenki. 'Funiculì funiculà' powstała w 1880 roku dla nowej kolejki linowo-terenowej na Wezuwiusz; ''O sole mio' pochodzi z 1898 roku, a 'Torna a Surriento' z 1902.

Queste canzoni parlano d'amore, di mare e di nostalgia. Gli emigranti le portarono in America, e per decenni hanno dato all'estero l'immagine romantica dell'Italia.

Te piosenki mówią o miłości, morzu i tęsknocie. Emigranci zabrali je do Ameryki i przez dziesięciolecia to one kształtowały za granicą romantyczny obraz Włoch.

Il Festival di Sanremo è nato nel 1951 ed è molto più di una gara di canzoni. Per cinque sere, di solito a febbraio, milioni di italiani lo guardano in TV e il giorno dopo ne parlano in ufficio, al bar e sui social.

Festiwal w Sanremo narodził się w 1951 roku i jest czymś znacznie więcej niż konkursem piosenki. Przez pięć wieczorów, zwykle w lutym, miliony Włochów oglądają go w telewizji, a następnego dnia rozmawiają o nim w biurze, w barze i w mediach społecznościowych.

Su questo palco, nel 1958, Domenico Modugno cantò 'Nel blu dipinto di blu', che tutti ricordano come 'Volare'. La canzone arrivò in testa alla classifica americana e vinse due Grammy: per la musica italiana fu l'inizio di uno stile più moderno e libero.

To na tej scenie w 1958 roku Domenico Modugno zaśpiewał 'Nel blu dipinto di blu', piosenkę, którą wszyscy pamiętają jako 'Volare'. Utwór trafił na pierwsze miejsce amerykańskiej listy przebojów i zdobył dwie nagrody Grammy: dla włoskiej muzyki był to początek nowocześniejszego, swobodniejszego stylu.

Negli anni Sessanta e Settanta si affermò la figura del cantautore, che scrive da sé testi e musica. Fabrizio De André, Lucio Dalla, Francesco De Gregori e Francesco Guccini raccontavano nelle loro canzoni emarginati, operai, guerre e amori difficili.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych pojawiła się postać cantautore, czyli artysty, który sam pisze słowa i muzykę. Fabrizio De André, Lucio Dalla, Francesco De Gregori i Francesco Guccini śpiewali o wykluczonych, robotnikach, wojnach i trudnych miłościach.

Molti dei loro testi oggi si trovano nelle antologie scolastiche accanto alle poesie, perché hanno dimostrato che anche una canzone leggera può essere letteratura.

Wiele ich tekstów znajduje się dziś w szkolnych antologiach obok wierszy, bo udowodnili, że nawet lekka piosenka może być literaturą.

L'Italia ha anche un'anima rock. Gianna Nannini e Vasco Rossi riempiono gli stadi da decenni con testi diretti e graffianti. Nel 2017 il concerto di Vasco al Modena Park ebbe più di 220.000 spettatori paganti, un record mondiale.

Włochy mają też rockową duszę. Gianna Nannini i Vasco Rossi od dziesięcioleci wypełniają stadiony, śpiewając bezpośrednie, ostre teksty. W 2017 roku koncert Vasca w Modena Park zgromadził ponad 220 000 widzów z biletami, co było rekordem świata.

Laura Pausini, che vinse Sanremo nel 1993 con 'La solitudine', ed Eros Ramazzotti sono star internazionali, amatissime soprattutto in Spagna e in America Latina, dove spesso incidono le loro canzoni anche in spagnolo.

Laura Pausini, która w 1993 roku wygrała Sanremo piosenką 'La solitudine', i Eros Ramazzotti są gwiazdami międzynarodowymi, bardzo lubianymi zwłaszcza w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej, gdzie często nagrywają swoje piosenki także po hiszpańsku.

Nel 2021 la band romana dei Måneskin vinse prima Sanremo e poi l'Eurovision con 'Zitti e buoni'. Per l'Italia era la prima vittoria all'Eurovision dal 1990, e poco dopo la loro versione di 'Beggin'' entrò anche nella classifica americana.

W 2021 roku rzymski zespół Måneskin wygrał najpierw Sanremo, a potem Eurowizję piosenką 'Zitti e buoni'. Było to pierwsze zwycięstwo Włoch na Eurowizji od 1990 roku, a niedługo potem ich wersja 'Beggin'' trafiła też na amerykańską listę przebojów.

Il loro successo ha dimostrato che la musica italiana non vive solo di melodia e di passato: può essere anche giovane, provocatoria e cantata da tutto il mondo.

Ich sukces pokazał, że włoska muzyka nie żyje tylko melodią i przeszłością: może być też młoda, prowokacyjna i śpiewana na całym świecie.

Per chi studia l'italiano, le canzoni sono un ottimo aiuto. Un ritornello ripetuto dieci volte resta in testa e, con lui, la pronuncia, le rime e i modi di dire.

Dla uczących się włoskiego piosenki są ogromną pomocą. Refren usłyszany dziesięć razy zostaje w głowie, a razem z nim wymowa, rymy i wyrażenia.

Ascoltare un brano leggendo il testo è un buon esercizio di comprensione. Si scoprono anche parole e sentimenti che nei libri di grammatica non ci sono.

Słuchanie piosenki z tekstem przed oczami to dobre ćwiczenie z rozumienia. Odkrywa się też słowa i uczucia, których nie ma w podręcznikach gramatyki.

In Italia si trovano alcuni dei teatri d'opera più famosi del mondo. Il San Carlo di Napoli, aperto nel 1737, è il più antico teatro d'opera d'Europa ancora in attività; la Scala di Milano è del 1778; la Fenice di Venezia, inaugurata nel 1792, è bruciata più volte e ogni volta è stata ricostruita.

We Włoszech znajdują się jedne z najsłynniejszych teatrów operowych na świecie. San Carlo w Neapolu, otwarty w 1737 roku, jest najstarszym wciąż działającym teatrem operowym w Europie; La Scala w Mediolanie pochodzi z 1778 roku; a La Fenice w Wenecji, otwarta w 1792 roku, kilka razy płonęła i za każdym razem ją odbudowywano.

Vedere un'opera in uno di questi teatri, tra palchi dorati e velluto rosso, è un'esperienza che unisce musica, storia e architettura.

Obejrzenie opery w jednym z tych teatrów, wśród złoconych lóż i czerwonego aksamitu, to przeżycie, które łączy muzykę, historię i architekturę.

L'inno nazionale si chiama 'Il Canto degli Italiani', ma tutti lo conoscono come 'Inno di Mameli'. Il testo fu scritto nel 1847 dal genovese Goffredo Mameli, che morì due anni dopo, a soli 21 anni, combattendo per la Repubblica Romana; la musica è di Michele Novaro.

Hymn narodowy nazywa się 'Il Canto degli Italiani' (Pieśń Włochów), ale wszyscy znają go jako 'Inno di Mameli'. Słowa napisał w 1847 roku genueńczyk Goffredo Mameli, który zginął dwa lata później, mając zaledwie 21 lat, walcząc za Republikę Rzymską; muzykę skomponował Michele Novaro.

Ha un ritmo di marcia molto energico e gli italiani lo cantano a pieni polmoni soprattutto prima delle partite della Nazionale. Curiosamente, è diventato inno ufficiale per legge solo nel 2017: fino ad allora lo era 'provvisoriamente', dal 1946.

Ma bardzo energiczny, marszowy rytm, a Włosi śpiewają go pełnym głosem, zwłaszcza przed meczami reprezentacji. Co ciekawe, oficjalnym hymnem z mocy ustawy stał się dopiero w 2017 roku: wcześniej, od 1946 roku, był nim tylko 'tymczasowo'.

Dall'opera al pop, la musica italiana ha cambiato più volte pubblico e linguaggio, ma una cosa è rimasta: l'importanza della melodia e della voce.

Od opery po pop włoska muzyka wiele razy zmieniała publiczność i język, ale jedno pozostało: znaczenie melodii i głosu.

Un buon modo per cominciare è ascoltare un'aria di Puccini, una canzone di De André e l'ultimo vincitore di Sanremo, uno dopo l'altro, e notare quanto cambia la lingua da un brano all'altro.

Dobrym początkiem jest wysłuchanie po kolei arii Pucciniego, piosenki De André i ostatniego zwycięzcy Sanremo oraz zwrócenie uwagi na to, jak bardzo zmienia się język od utworu do utworu.