Dall'Opera al Pop

Per secoli l'Italia è stata uno dei centri della musica europea. Lo dimostrano le parole che ha regalato al mondo: 'piano', 'forte', 'allegro', 'soprano' e 'opera' si usano ancora oggi nei conservatori di ogni paese.

Eeuwenlang was Italië een van de centra van de Europese muziek. Dat blijkt uit de woorden die het de wereld heeft geschonken: 'piano', 'forte', 'allegro', 'sopraan' en 'opera' worden nog altijd op conservatoria in alle landen gebruikt.

Dalle arie dei teatri dell'Ottocento alle canzoni del Festival di Sanremo, la storia della musica italiana segue quella della società: da un'arte per pochi a una passione di massa.

Van de aria's in de operahuizen van de negentiende eeuw tot de liedjes van het Festival van Sanremo volgt de geschiedenis van de Italiaanse muziek die van de samenleving: van een kunst voor weinigen tot een passie voor de massa.

Tra Ottocento e primo Novecento l'opera era la musica pop del tempo. Giuseppe Verdi e, più tardi, Giacomo Puccini erano vere star: le loro arie si fischiettavano per strada e le suonavano gli organetti nelle piazze.

In de negentiende en vroege twintigste eeuw was opera de popmuziek van die tijd. Giuseppe Verdi en later Giacomo Puccini waren echte sterren: hun aria's werden op straat gefloten en draaiorgels speelden ze op de pleinen.

Verdi divenne anche un simbolo del Risorgimento. Sui muri si scriveva 'Viva VERDI', che si leggeva 'Viva Vittorio Emanuele Re d'Italia'. Quando morì, nel 1901, a Milano una folla immensa cantò in suo onore il coro 'Va, pensiero' dal 'Nabucco'.

Verdi werd ook een symbool van het Risorgimento. Op muren schreef men 'Viva VERDI', te lezen als 'Leve Victor Emanuel, koning van Italië'. Toen hij in 1901 stierf, zong een enorme menigte in Milaan te zijner ere het koor 'Va, pensiero' uit 'Nabucco'.

Pochi suoni ricordano l'Italia come la voce di un tenore. Enrico Caruso, nato a Napoli nel 1873, fu uno dei primi cantanti a diventare famoso in tutto il mondo grazie ai dischi. Quasi un secolo dopo, Luciano Pavarotti cantò 'Nessun dorma' ai Mondiali di calcio del 1990 e l'aria di Puccini diventò un successo anche tra chi non era mai stato all'opera.

Weinig klanken doen zo aan Italië denken als de stem van een tenor. Enrico Caruso, in 1873 in Napels geboren, was een van de eerste zangers die dankzij grammofoonplaten wereldberoemd werden. Bijna een eeuw later zong Luciano Pavarotti 'Nessun dorma' op het WK voetbal van 1990, en de aria van Puccini werd een hit, zelfs bij mensen die nog nooit naar de opera waren geweest.

Con i concerti 'Pavarotti & Friends', organizzati a Modena per beneficenza, Pavarotti cantò accanto a star del rock e del pop come Sting e Bono, dimostrando che tra generi diversi non ci sono muri.

Met de benefietconcerten 'Pavarotti & Friends' in Modena zong Pavarotti samen met rock- en popsterren als Sting en Bono, en liet hij zien dat er tussen genres geen muren bestaan.

A cavallo tra Ottocento e Novecento Napoli era la capitale della canzone. 'Funiculì funiculà' fu scritta nel 1880 per la nuova funicolare del Vesuvio; ''O sole mio' è del 1898 e 'Torna a Surriento' del 1902.

Rond de eeuwwisseling was Napels de hoofdstad van het lied. 'Funiculì funiculà' werd in 1880 geschreven voor de nieuwe kabelspoorweg op de Vesuvius; ''O sole mio' is van 1898 en 'Torna a Surriento' van 1902.

Queste canzoni parlano d'amore, di mare e di nostalgia. Gli emigranti le portarono in America, e per decenni hanno dato all'estero l'immagine romantica dell'Italia.

Deze liedjes gaan over liefde, de zee en heimwee. Emigranten namen ze mee naar Amerika, en decennialang bepaalden ze in het buitenland het romantische beeld van Italië.

Il Festival di Sanremo è nato nel 1951 ed è molto più di una gara di canzoni. Per cinque sere, di solito a febbraio, milioni di italiani lo guardano in TV e il giorno dopo ne parlano in ufficio, al bar e sui social.

Het Festival van Sanremo bestaat sinds 1951 en is veel meer dan een songwedstrijd. Vijf avonden lang, meestal in februari, kijken miljoenen Italianen ernaar op tv en de volgende dag praten ze erover op kantoor, in de bar en op sociale media.

Su questo palco, nel 1958, Domenico Modugno cantò 'Nel blu dipinto di blu', che tutti ricordano come 'Volare'. La canzone arrivò in testa alla classifica americana e vinse due Grammy: per la musica italiana fu l'inizio di uno stile più moderno e libero.

Op dit podium zong Domenico Modugno in 1958 'Nel blu dipinto di blu', dat iedereen kent als 'Volare'. Het lied stond op nummer één in de Amerikaanse hitlijst en won twee Grammy's: voor de Italiaanse muziek was het het begin van een vrijere, modernere stijl.

Negli anni Sessanta e Settanta si affermò la figura del cantautore, che scrive da sé testi e musica. Fabrizio De André, Lucio Dalla, Francesco De Gregori e Francesco Guccini raccontavano nelle loro canzoni emarginati, operai, guerre e amori difficili.

In de jaren zestig en zeventig kwam de cantautore op, de singer-songwriter die zelf tekst en muziek schrijft. Fabrizio De André, Lucio Dalla, Francesco De Gregori en Francesco Guccini zongen over buitenstaanders, arbeiders, oorlogen en moeilijke liefdes.

Molti dei loro testi oggi si trovano nelle antologie scolastiche accanto alle poesie, perché hanno dimostrato che anche una canzone leggera può essere letteratura.

Veel van hun teksten staan nu in schoolbloemlezingen naast gedichten, omdat ze lieten zien dat ook een popliedje literatuur kan zijn.

L'Italia ha anche un'anima rock. Gianna Nannini e Vasco Rossi riempiono gli stadi da decenni con testi diretti e graffianti. Nel 2017 il concerto di Vasco al Modena Park ebbe più di 220.000 spettatori paganti, un record mondiale.

Italië heeft ook een rockziel. Gianna Nannini en Vasco Rossi vullen al decennia stadions met directe, scherpe teksten. In 2017 trok Vasco's concert in het Modena Park meer dan 220.000 betalende bezoekers, een wereldrecord.

Laura Pausini, che vinse Sanremo nel 1993 con 'La solitudine', ed Eros Ramazzotti sono star internazionali, amatissime soprattutto in Spagna e in America Latina, dove spesso incidono le loro canzoni anche in spagnolo.

Laura Pausini, die in 1993 Sanremo won met 'La solitudine', en Eros Ramazzotti zijn internationale sterren, vooral geliefd in Spanje en Latijns-Amerika, waar ze hun liedjes vaak ook in het Spaans opnemen.

Nel 2021 la band romana dei Måneskin vinse prima Sanremo e poi l'Eurovision con 'Zitti e buoni'. Per l'Italia era la prima vittoria all'Eurovision dal 1990, e poco dopo la loro versione di 'Beggin'' entrò anche nella classifica americana.

In 2021 won de Romeinse band Måneskin eerst Sanremo en daarna het Eurovisiesongfestival met 'Zitti e buoni'. Het was Italiës eerste songfestivalzege sinds 1990, en kort daarna kwam hun versie van 'Beggin'' ook in de Amerikaanse hitlijst.

Il loro successo ha dimostrato che la musica italiana non vive solo di melodia e di passato: può essere anche giovane, provocatoria e cantata da tutto il mondo.

Hun succes liet zien dat Italiaanse muziek niet alleen draait om melodie en verleden: ze kan ook jong en uitdagend zijn en over de hele wereld worden meegezongen.

Per chi studia l'italiano, le canzoni sono un ottimo aiuto. Un ritornello ripetuto dieci volte resta in testa e, con lui, la pronuncia, le rime e i modi di dire.

Voor wie Italiaans leert, zijn liedjes een grote hulp. Een refrein dat je tien keer hoort, blijft in je hoofd hangen, en daarmee ook de uitspraak, de rijmen en de uitdrukkingen.

Ascoltare un brano leggendo il testo è un buon esercizio di comprensione. Si scoprono anche parole e sentimenti che nei libri di grammatica non ci sono.

Naar een nummer luisteren en tegelijk de tekst lezen is een goede luisteroefening. Je ontdekt ook woorden en gevoelens die niet in grammaticaboeken staan.

In Italia si trovano alcuni dei teatri d'opera più famosi del mondo. Il San Carlo di Napoli, aperto nel 1737, è il più antico teatro d'opera d'Europa ancora in attività; la Scala di Milano è del 1778; la Fenice di Venezia, inaugurata nel 1792, è bruciata più volte e ogni volta è stata ricostruita.

Italië heeft enkele van de beroemdste operahuizen ter wereld. Het San Carlo in Napels, geopend in 1737, is het oudste nog werkende operahuis van Europa; de Scala in Milaan is van 1778; en La Fenice in Venetië, ingewijd in 1792, is meerdere keren afgebrand en telkens weer opgebouwd.

Vedere un'opera in uno di questi teatri, tra palchi dorati e velluto rosso, è un'esperienza che unisce musica, storia e architettura.

Een opera bijwonen in een van deze theaters, tussen vergulde loges en rood fluweel, is een ervaring waarin muziek, geschiedenis en architectuur samenkomen.

L'inno nazionale si chiama 'Il Canto degli Italiani', ma tutti lo conoscono come 'Inno di Mameli'. Il testo fu scritto nel 1847 dal genovese Goffredo Mameli, che morì due anni dopo, a soli 21 anni, combattendo per la Repubblica Romana; la musica è di Michele Novaro.

Het volkslied heet 'Il Canto degli Italiani' (Het lied van de Italianen), maar iedereen kent het als het 'Inno di Mameli'. De tekst werd in 1847 geschreven door de Genuees Goffredo Mameli, die twee jaar later, pas 21 jaar oud, sneuvelde in de strijd voor de Romeinse Republiek; de muziek is van Michele Novaro.

Ha un ritmo di marcia molto energico e gli italiani lo cantano a pieni polmoni soprattutto prima delle partite della Nazionale. Curiosamente, è diventato inno ufficiale per legge solo nel 2017: fino ad allora lo era 'provvisoriamente', dal 1946.

Het heeft een zeer energiek marsritme, en Italianen zingen het uit volle borst, vooral voor wedstrijden van het nationale elftal. Vreemd genoeg werd het pas in 2017 bij wet het officiële volkslied: tot dan was het dat sinds 1946 slechts 'voorlopig'.

Dall'opera al pop, la musica italiana ha cambiato più volte pubblico e linguaggio, ma una cosa è rimasta: l'importanza della melodia e della voce.

Van opera tot pop heeft de Italiaanse muziek meermaals van publiek en van taal gewisseld, maar één ding is gebleven: het belang van de melodie en van de stem.

Un buon modo per cominciare è ascoltare un'aria di Puccini, una canzone di De André e l'ultimo vincitore di Sanremo, uno dopo l'altro, e notare quanto cambia la lingua da un brano all'altro.

Een goede manier om te beginnen: luister na elkaar naar een aria van Puccini, een lied van De André en de laatste winnaar van Sanremo, en let erop hoeveel de taal van nummer tot nummer verandert.