I borghi più belli d'Italia

Roma, Firenze e Venezia attirano ogni anno milioni di turisti, ma esiste un'altra Italia, più silenziosa: quella dei borghi. Sono piccoli paesi, spesso di origine medievale, dove le strade sono troppo strette per le auto e il tempo sembra scorrere più lentamente.

Rome, Florence en Venetië trekken elk jaar miljoenen toeristen, maar er bestaat nog een ander, stiller Italië: dat van de borghi. Dat zijn kleine dorpjes, vaak middeleeuws van oorsprong, waar de straatjes te smal zijn voor auto's en de tijd langzamer lijkt te gaan.

Dal 2001 l'associazione 'I Borghi più belli d'Italia' sceglie e promuove questi luoghi. Oggi ne conta più di 300, dalle Alpi alla Sicilia, e per entrare nella lista un paese deve avere un centro storico ben conservato.

Sinds 2001 selecteert en promoot de vereniging 'I Borghi più belli d'Italia' (De mooiste dorpen van Italië) deze plekken. Er staan er nu meer dan 300 op de lijst, van de Alpen tot Sicilië, en om erop te komen moet een dorp een goed bewaard historisch centrum hebben.

La parola 'borgo' viene dal latino tardo 'burgus', che indicava una piccola fortificazione. Nel Medioevo il borgo era il centro abitato nato ai piedi di un castello o lungo una strada importante, spesso protetto da mura.

Het woord 'borgo' komt van het laat-Latijnse 'burgus', een kleine versterking. In de middeleeuwen was een borgo de nederzetting die aan de voet van een kasteel of langs een belangrijke weg ontstond, vaak beschermd door muren.

Oggi si chiama borgo un piccolo paese con un centro storico antico: strade di ciottoli, case di pietra, una piazza con la chiesa e, quasi sempre, una bella vista sulla campagna intorno.

Tegenwoordig noemt men een klein dorp met een oude historische kern een borgo: straatjes met kinderkopjes, stenen huizen, een plein met een kerk en bijna altijd een mooi uitzicht over het omringende platteland.

Nel nord del Lazio, in provincia di Viterbo, Civita di Bagnoregio sta in cima a una collina di tufo, una roccia morbida che la pioggia e il vento consumano piano piano. Per questo lo scrittore Bonaventura Tecchi, nato a Bagnoregio, la chiamò 'la città che muore'.

In het noorden van Lazio, in de provincie Viterbo, ligt Civita di Bagnoregio boven op een heuvel van tufsteen, een zacht gesteente dat regen en wind langzaam wegvreten. Daarom noemde de schrijver Bonaventura Tecchi, die in Bagnoregio geboren was, het 'de stervende stad'.

Ci si arriva solo a piedi, attraverso un lungo ponte pedonale. In paese vive ormai una manciata di persone, mentre ogni anno arrivano centinaia di migliaia di visitatori, che dal 2013 pagano un biglietto d'ingresso.

Je komt er alleen te voet, via een lange voetgangersbrug. Er wonen nog maar een handjevol mensen, terwijl er elk jaar honderdduizenden bezoekers komen, die sinds 2013 entree betalen.

In molti borghi sopravvivono mestieri antichi. Entrando in una bottega si possono vedere artigiani che lavorano con gli stessi gesti dei loro nonni.

In veel borghi zijn oude ambachten blijven bestaan. Wie een werkplaats binnenstapt, ziet ambachtslieden werken met dezelfde handgrepen als hun grootouders.

A Deruta, in Umbria, la ceramica si dipinge a mano dal Medioevo; a Volterra, in Toscana, si lavora l'alabastro, una pietra chiara e morbida che usavano già gli Etruschi. Spesso queste tecniche passano di generazione in generazione nella stessa famiglia.

In Deruta, in Umbrië, wordt aardewerk sinds de middeleeuwen met de hand beschilderd; in Volterra, in Toscane, bewerkt men albast, een lichte, zachte steen die de Etrusken al gebruikten. Vaak gaan deze technieken binnen dezelfde familie van generatie op generatie over.

Non tutti i borghi sono in collina o in montagna. Sulla costa ligure, i cinque paesi delle Cinque Terre e borghi come Portofino hanno case dai colori vivaci, costruite una sopra l'altra a pochi metri dal mare.

Niet alle borghi liggen op heuvels of in de bergen. Aan de Ligurische kust hebben de vijf dorpen van de Cinque Terre en plaatsjes als Portofino felgekleurde huizen, boven elkaar gebouwd op een paar meter van de zee.

Erano paesi di pescatori, e la cucina lo racconta ancora: a Monterosso si conservano le acciughe sotto sale, mentre in tutta la regione si prepara il pesto con il basilico ligure. Molti visitatori vengono anche solo per questi sapori.

Het waren vissersdorpen, en de keuken laat dat nog steeds zien: in Monterosso worden ansjovissen in zout ingelegd, en in de hele regio maakt men pesto met Ligurisch basilicum. Veel bezoekers komen alleen al voor deze smaken.

Visitare un borgo significa praticare il cosiddetto 'turismo lento'. Non si corre da un monumento all'altro: ci si siede in piazza, si beve un bicchiere di vino locale e si guarda la vita del paese.

Een borgo bezoeken betekent aan 'langzaam reizen' doen. Je rent niet van het ene monument naar het andere: je gaat op het plein zitten, drinkt een glas wijn uit de streek en kijkt naar het dorpsleven.

Contano i piccoli dettagli: il profumo del pane appena sfornato, le campane a mezzogiorno, due chiacchiere senza fretta con chi abita lì.

Het gaat om de kleine dingen: de geur van vers gebakken brood, de klokken om twaalf uur, een praatje zonder haast met de mensen die er wonen.

Quasi ogni borgo ha la sua sagra, una festa popolare dedicata a un prodotto tipico, come le castagne, il tartufo o il vino nuovo. Per qualche giorno la piazza si riempie di lunghi tavoli e tutto il paese mangia all'aperto.

Bijna elke borgo heeft zijn sagra, een volksfeest rond een streekproduct zoals kastanjes, truffels of jonge wijn. Een paar dagen lang staat het plein vol lange tafels en eet het hele dorp buiten.

In cucina ci sono spesso i volontari del posto, e le ricette sono quelle delle nonne del paese, che difficilmente si trovano nei ristoranti delle grandi città.

In de keuken staan vaak vrijwilligers uit het dorp, en de recepten zijn die van de plaatselijke oma's, die je in restaurants in de grote steden zelden vindt.

Nonostante la loro bellezza, molti borghi si stanno svuotando. I giovani si trasferiscono in città per studiare o lavorare, e in paese restano soprattutto gli anziani.

Ondanks hun schoonheid lopen veel borghi leeg. Jongeren trekken naar de stad om te studeren of te werken, en in het dorp blijven vooral ouderen achter.

Per invertire la tendenza, alcuni comuni vendono vecchie case abbandonate a un euro, a patto che chi le compra le ristrutturi entro pochi anni. Il primo è stato Salemi, in Sicilia, nel 2008; poi l'idea è stata ripresa da decine di altri paesi, come Sambuca di Sicilia e Mussomeli.

Om het tij te keren verkopen sommige gemeenten oude, verlaten huizen voor één euro, op voorwaarde dat de koper ze binnen een paar jaar opknapt. Salemi, op Sicilië, was in 2008 de eerste; sindsdien hebben tientallen andere dorpen het idee overgenomen, zoals Sambuca di Sicilia en Mussomeli.

Ecco alcuni esempi che mostrano quanto sono diversi i borghi italiani:

Hier een paar voorbeelden die laten zien hoe verschillend de Italiaanse borghi zijn:

Molti registi hanno scelto i borghi come set. Le facciate antiche e la luce particolare di questi luoghi offrono una scenografia già pronta, senza bisogno di costruire nulla.

Veel regisseurs hebben borghi als filmlocatie gekozen. De oude gevels en het bijzondere licht van deze plekken vormen een kant-en-klaar decor, zonder dat er iets gebouwd hoeft te worden.

'Il postino', con Massimo Troisi, fu girato in parte a Procida, alla Corricella, il vecchio quartiere dei pescatori. In 'The American', del 2010, George Clooney si muove invece tra Castel del Monte e Calascio, due paesi di montagna in Abruzzo.

'Il Postino', met Massimo Troisi, werd deels opgenomen op Procida, in Corricella, de oude vissersbuurt. In 'The American' uit 2010 beweegt George Clooney zich tussen Castel del Monte en Calascio, twee bergdorpen in de Abruzzen.

Per salvare i borghi è nata anche l'idea dell''albergo diffuso'. Invece di costruire un nuovo hotel, si sistemano le case vuote sparse nel centro storico e le si trasforma in camere, con una sola reception per tutte.

Om de borghi te redden ontstond ook het idee van het 'albergo diffuso', het verspreide hotel. In plaats van een nieuw hotel te bouwen, knapt men lege huizen verspreid door het historische centrum op en maakt er kamers van, met één receptie voor allemaal.

Uno degli esempi più noti è Santo Stefano di Sessanio, in Abruzzo. Chi dorme lì non è solo un turista: per qualche giorno vive come un abitante del paese e aiuta l'economia locale senza cambiare l'aspetto delle case.

Een van de bekendste voorbeelden is Santo Stefano di Sessanio, in de Abruzzen. Wie daar slaapt, is niet zomaar een toerist: een paar dagen lang leef je als een dorpsbewoner en help je de lokale economie, zonder dat het aanzien van de huizen verandert.

L'Italia dei borghi è fragile: basta poco perché un paese si svuoti o venga invaso dai turisti. Per questo va visitata con rispetto, magari fuori stagione e fermandosi almeno una notte.

Het Italië van de borghi is kwetsbaar: er is weinig voor nodig om een dorp te laten leeglopen of door toeristen te laten overspoelen. Daarom moet je het met respect bezoeken, liefst buiten het seizoen en met minstens één overnachting.

Per chi studia l'italiano, un borgo è anche un'ottima palestra: per comprare il pane o chiedere una strada bisogna parlare con le persone, e spesso la conversazione dura molto più del previsto.

Voor wie Italiaans leert, is een borgo ook een prima oefenterrein: om brood te kopen of de weg te vragen moet je met mensen praten, en vaak duurt het gesprek veel langer dan gedacht.