Parlare con le mani

In Italia il silenzio non è mai del tutto silenzioso. Anche quando nessuno dice una parola, le mani, le spalle e il viso continuano a parlare.

In Italië is stilte nooit helemaal stil. Ook als niemand een woord zegt, blijven handen, schouders en gezichten praten.

I gesti italiani sono quasi un vocabolario parallelo: un codice che tutti conoscono e che aggiunge enfasi, emozioni e sfumature a ogni conversazione. La studiosa Isabella Poggi ne ha contati circa 250.

Italiaanse gebaren vormen bijna een tweede woordenschat: een code die iedereen kent en die nadruk, emotie en nuance toevoegt aan elk gesprek. Onderzoekster Isabella Poggi telde er zo'n 250.

Nessuno lo sa con certezza, ma le spiegazioni non mancano. Già nel 1832 il canonico napoletano Andrea de Jorio scrisse un libro per dimostrare che molti gesti di Napoli erano gli stessi degli antichi greci e romani.

Niemand weet het zeker, maar aan verklaringen geen gebrek. Al in 1832 schreef de Napolitaanse kanunnik Andrea de Jorio een boek om aan te tonen dat veel gebaren uit Napels dezelfde waren als die van de oude Grieken en Romeinen.

Un'altra teoria guarda alla storia più recente: per secoli l'Italia fu divisa in tanti stati, con dialetti molto diversi tra loro. Nei mercati affollati, tra persone che a parole non si capivano bene, i gesti diventavano una lingua comune.

Een andere theorie kijkt naar de recentere geschiedenis: eeuwenlang was Italië verdeeld in veel staten, met dialecten die sterk van elkaar verschilden. Op drukke markten, tussen mensen die elkaar met woorden slecht verstonden, werden gebaren een gemeenschappelijke taal.

Se c'è un gesto che rappresenta l'Italia nel mondo, è la mano con le punte delle dita unite e rivolte verso l'alto, mossa su e giù. Si chiama "mano a borsa" o "a pigna", e dal 2020 esiste perfino come emoji.

Als er één gebaar is dat Italië in de wereld vertegenwoordigt, dan is het de hand met de vingertoppen tegen elkaar en naar boven gericht, die op en neer beweegt. Het heet "mano a borsa" (buidelhand) of "a pigna" (dennenappelhand), en sinds 2020 bestaat het zelfs als emoji.

Contrariamente a quanto pensano molti stranieri, non ha niente a che fare con il cibo. Significa "Ma che dici?" o "Ma che vuoi?" ed esprime impazienza o incredulità verso chi parla.

Anders dan veel buitenlanders denken, heeft het niets met eten te maken. Het betekent "Wat zeg je nou?" of "Wat wil je nou?" en drukt ongeduld of ongeloof uit tegenover degene die praat.

Per un italiano gesticolare non significa muovere le mani a caso. Velocità, ampiezza e forza del movimento possono cambiare del tutto il senso del messaggio.

Voor een Italiaan betekent gebaren niet zomaar met je handen zwaaien. Snelheid, omvang en kracht van een beweging kunnen de betekenis van de boodschap volledig veranderen.

La stessa mano a borsa, mossa lentamente, può accompagnare una domanda quasi gentile; scossa in fretta, a pochi centimetri dal naso di qualcuno, diventa un segno di rabbia.

Dezelfde buidelhand kan, langzaam bewogen, bij een bijna vriendelijke vraag horen; snel geschud, een paar centimeter voor iemands neus, wordt het een teken van woede.

Quando un italiano vuole dire che un piatto è squisito, raramente si accontenta delle parole. Premere l'indice sulla guancia e ruotarlo avanti e indietro significa "Buonissimo!".

Als een Italiaan wil zeggen dat een gerecht heerlijk is, laat hij het zelden bij woorden. De wijsvinger in de wang drukken en heen en weer draaien betekent "Heerlijk!".

Un altro gesto comune è unire la punta del pollice e quella dell'indice e tracciare nell'aria una linea orizzontale: vuol dire che qualcosa è perfetto, cucinato proprio "a puntino".

Een ander bekend gebaar is de toppen van duim en wijsvinger tegen elkaar zetten en een horizontale lijn in de lucht trekken: het betekent dat iets perfect is, precies goed gekookt, "a puntino".

Chi si tira giù con l'indice la pelle sotto l'occhio vuole dire: "Occhio, stai attento!", oppure "Quello è un furbo, non fidarti".

Wie met zijn wijsvinger de huid onder zijn oog omlaag trekt, bedoelt: "Pas op, wees voorzichtig!" of "Dat is een sluwe vos, vertrouw hem niet."

Passare il dorso delle dita sotto il mento, dal collo verso l'esterno, significa invece "Non me ne importa niente". È un gesto di totale indifferenza, e non proprio educato.

Met de rug van de vingers onder de kin langs strijken, van de hals naar buiten, betekent daarentegen "Het kan me niks schelen." Het is een gebaar van totale onverschilligheid, en niet bepaald beleefd.

Il gesto delle corna, con l'indice e il mignolo tesi, ha più di un significato. Rivolto verso il basso serve a scacciare la sfortuna e il malocchio, un po' come toccare ferro.

Het hoorngebaar, met gestrekte wijsvinger en pink, heeft meer dan één betekenis. Naar beneden gericht verjaagt het ongeluk en het boze oog, een beetje zoals afkloppen.

Rivolto verso una persona, invece, è un insulto pesante: vuol dire che il suo partner la tradisce. Meglio usarlo con molta prudenza.

Op iemand gericht is het echter een zware belediging: het betekent dat diens partner vreemdgaat. Je kunt het dus beter heel voorzichtig gebruiken.

Per mandare via qualcuno basta agitare più volte la mano verso l'esterno, con il palmo rivolto in basso, come per scacciare una mosca: "Sciò, vattene!".

Om iemand weg te sturen, wapper je een paar keer met je hand naar buiten, met de handpalm naar beneden, alsof je een vlieg verjaagt: "Ksst, wegwezen!"

Le mani giunte come in preghiera, agitate su e giù davanti al petto, sono invece una richiesta esasperata: "Ma che vuoi da me?" o "Ti prego, basta!".

Handen die als in gebed tegen elkaar liggen en voor de borst op en neer worden geschud, zijn daarentegen een wanhopig verzoek: "Wat wil je nou van me?" of "Alsjeblieft, genoeg!"

Spesso il gesto coinvolge anche l'altra persona. Toccare il braccio o la spalla di chi ascolta è un modo per tenerne viva l'attenzione e per creare un legame.

Vaak betrekt een gebaar ook de ander erbij. De arm of schouder van de luisteraar aanraken is een manier om zijn aandacht vast te houden en een band te scheppen.

In Italia le persone che parlano stanno più vicine che nei paesi del Nord Europa, e il contatto fisico è visto come un segno di calore e di fiducia, non come un'invasione.

In Italië staan mensen tijdens een gesprek dichter bij elkaar dan in Noord-Europa, en lichamelijk contact wordt gezien als een teken van warmte en vertrouwen, niet als een inbreuk.

Alcuni gesti sostituiscono intere frasi e permettono di comunicare a distanza, da un lato all'altro di una piazza o in un bar pieno di rumore.

Sommige gebaren vervangen hele zinnen en maken communicatie op afstand mogelijk, van de ene kant van een plein naar de andere of in een lawaaierige bar.

La gestualità cambia anche con la geografia. Al Sud, e soprattutto a Napoli, i gesti sono in genere più ampi, teatrali e frequenti; in Sicilia e in Calabria molti dicono "no" alzando il mento all'indietro, come si fa in Grecia.

Gebaren veranderen ook met de geografie. In het zuiden, en vooral in Napels, zijn ze meestal groter, theatraler en frequenter; op Sicilië en in Calabrië zeggen veel mensen "nee" door hun kin naar achteren op te tillen, zoals in Griekenland.

Al Nord si gesticola meno e in modo più contenuto, ma i gesti principali sono gli stessi e li capiscono tutti, da Bolzano a Palermo.

In het noorden gebaart men minder en ingetogener, maar de belangrijkste gebaren zijn dezelfde en iedereen begrijpt ze, van Bolzano tot Palermo.

Nel 1958 il designer Bruno Munari pubblicò un "Supplemento al dizionario italiano", un piccolo libro di fotografie dedicato soltanto ai gesti. Da allora in molti hanno provato a catalogarli, ma nessuna lista è davvero completa.

In 1958 publiceerde de ontwerper Bruno Munari een "Supplemento al dizionario italiano" (Aanvulling op het Italiaanse woordenboek), een klein fotoboek dat helemaal aan gebaren gewijd is. Sindsdien hebben velen geprobeerd ze te catalogiseren, maar geen enkele lijst is echt volledig.

Per chi studia l'italiano vale la pena guardare le mani oltre che ascoltare le parole. Spesso un gesto dice in un secondo quello che una frase direbbe in dieci parole.

Wie Italiaans leert, doet er goed aan niet alleen naar de woorden te luisteren, maar ook naar de handen te kijken. Een gebaar zegt vaak in één seconde wat een zin in tien woorden zou zeggen.