La Dolce Vita

Per molti stranieri l'Italia è ancora una Vespa che sfreccia tra i vicoli di Roma, un caffè bevuto al sole in piazza, una diva in abito da sera. Quasi tutte queste immagini vengono dallo stesso periodo: gli anni del boom economico.

Dla wielu cudzoziemców Włochy to wciąż vespa pędząca uliczkami Rzymu, kawa pita w słońcu na placu, gwiazda filmowa w sukni wieczorowej. Prawie wszystkie te obrazy pochodzą z jednego okresu: z lat boomu gospodarczego.

Tra gli anni Cinquanta e i primi anni Sessanta l'Italia cambiò a una velocità mai vista. Un Paese ancora in gran parte contadino, uscito a pezzi dalla guerra, diventò in pochi anni una delle maggiori potenze industriali d'Europa.

Między latami pięćdziesiątymi a początkiem sześćdziesiątych Włochy zmieniały się w niespotykanym dotąd tempie. Kraj wciąż w dużej mierze rolniczy, który wyszedł z wojny w ruinie, w ciągu kilku lat stał się jedną z największych potęg przemysłowych Europy.

Nel 1945 l'Italia era in ginocchio: città bombardate, ponti e ferrovie distrutti, milioni di persone senza lavoro. Gli aiuti americani del Piano Marshall, arrivati a partire dal 1948, servirono a rimettere in moto le fabbriche.

W 1945 roku Włochy leżały na łopatkach: zbombardowane miasta, zniszczone mosty i linie kolejowe, miliony ludzi bez pracy. Amerykańska pomoc z planu Marshalla, napływająca od 1948 roku, pomogła na nowo uruchomić fabryki.

Tra il 1958 e il 1963 la produzione industriale crebbe così in fretta che i giornali cominciarono a parlare di "miracolo economico". Frigoriferi, televisori e automobili, fino a poco prima beni di lusso, entrarono nelle case di milioni di famiglie.

Między 1958 a 1963 rokiem produkcja przemysłowa rosła tak szybko, że gazety zaczęły pisać o „cudzie gospodarczym”. Lodówki, telewizory i samochody, jeszcze niedawno towary luksusowe, trafiły do milionów domów.

La Vespa nacque nel 1946 negli stabilimenti Piaggio di Pontedera, in Toscana. La progettò Corradino D'Ascanio, un ingegnere aeronautico che non amava le motociclette: le trovava scomode, sporche e difficili da riparare.

Vespa narodziła się w 1946 roku w zakładach Piaggio w Pontederze, w Toskanii. Zaprojektował ją Corradino D'Ascanio, inżynier lotniczy, który nie lubił motocykli: uważał je za niewygodne, brudne i trudne w naprawie.

Nel suo scooter il motore era nascosto sotto la carrozzeria e si guidava stando seduti, anche in gonna o in giacca e cravatta. Quando Enrico Piaggio lo vide, pare abbia esclamato: "Sembra una vespa!". Nel 1956 uscì dalla fabbrica la Vespa numero un milione.

W jego skuterze silnik był schowany pod karoserią, a jechało się na siedząco, nawet w spódnicy albo w marynarce i krawacie. Enrico Piaggio, gdy go zobaczył, miał podobno zawołać: „Wygląda jak osa!”. W 1956 roku z fabryki wyjechała milionowa vespa.

Gli studi di Cinecittà, inaugurati nel 1937, dopo la guerra attirarono le grandi case di produzione americane: a Roma girare costava meno e le maestranze erano bravissime. Qui furono realizzati kolossal come "Quo vadis?" (1951) e "Ben-Hur" (1959).

Po wojnie otwarte w 1937 roku studia Cinecittà przyciągnęły wielkie amerykańskie wytwórnie: kręcenie w Rzymie było tańsze, a ekipy znakomite. Powstały tu superprodukcje takie jak „Quo vadis” (1951) i „Ben-Hur” (1959).

Le star di Hollywood passavano le serate in Via Veneto, tra caffè e alberghi di lusso. Audrey Hepburn e Gregory Peck girarono a Roma "Vacanze romane" (1953), e il loro giro in Vespa per la città diventò una delle scene più famose del film.

Hollywoodzkie gwiazdy spędzały wieczory na Via Veneto, między kawiarniami a luksusowymi hotelami. Audrey Hepburn i Gregory Peck nakręcili w Rzymie „Rzymskie wakacje” (1953), a ich przejażdżka vespą po mieście stała się jedną z najsłynniejszych scen filmu.

Fu Federico Fellini a dare un nome a quell'atmosfera, con il film "La dolce vita" del 1960. Marcello Mastroianni vi interpreta un giornalista che passa le notti tra feste, nobili annoiati e attrici famose, in una Roma elegante ma un po' vuota.

To Federico Fellini nadał tej atmosferze nazwę w filmie „Słodkie życie” z 1960 roku. Marcello Mastroianni gra w nim dziennikarza, który spędza noce na przyjęciach, wśród znudzonych arystokratów i sławnych aktorek, w eleganckim, ale trochę pustym Rzymie.

La scena in cui Anita Ekberg entra di notte nella Fontana di Trevi è una delle più celebri della storia del cinema. Il film vinse la Palma d'oro a Cannes e per decenni influenzò il modo in cui il mondo immaginava l'Italia.

Scena, w której Anita Ekberg wchodzi nocą do Fontanny di Trevi, należy do najsłynniejszych w historii kina. Film zdobył Złotą Palmę w Cannes i przez dziesięciolecia wpływał na to, jak świat wyobrażał sobie Włochy.

La parola "paparazzo" viene proprio da questo film: Paparazzo è il cognome del fotografo che accompagna il protagonista. In quegli anni i fotografi aspettavano i divi fuori dai locali di Via Veneto, pronti a scattare una foto rubata o, meglio ancora, a cogliere una lite.

Słowo „paparazzo” pochodzi właśnie z tego filmu: Paparazzo to nazwisko fotografa, który towarzyszy głównemu bohaterowi. W tamtych latach fotografowie czekali na gwiazdy przed lokalami na Via Veneto, gotowi zrobić zdjęcie z ukrycia albo, jeszcze lepiej, uchwycić kłótnię.

Le loro foto finivano sui settimanali illustrati che gli italiani compravano in edicola. Così anche chi non era mai stato a Roma si convinse che lì la vita fosse più bella e più divertente che altrove.

Ich zdjęcia trafiały do ilustrowanych tygodników, które Włosi kupowali w kioskach. Dzięki temu nawet ci, którzy nigdy nie byli w Rzymie, byli przekonani, że życie jest tam piękniejsze i ciekawsze niż gdziekolwiek indziej.

Il benessere non era solo per i ricchi. Nelle case entrarono i primi frigoriferi e le prime lavatrici, prodotti da aziende italiane come Ignis, Zanussi e Candy. All'inizio degli anni Sessanta l'Italia era già uno dei maggiori produttori di frigoriferi d'Europa.

Dobrobyt nie był tylko dla bogatych. Do domów trafiły pierwsze lodówki i pralki produkowane przez włoskie firmy, takie jak Ignis, Zanussi i Candy. Na początku lat sześćdziesiątych Włochy były już jednym z największych producentów lodówek w Europie.

Per le donne, che facevano quasi tutto il lavoro di casa, fu un cambiamento enorme: niente più bucato a mano al lavatoio, niente più spesa ogni mattina, perché ora il cibo si conservava. Restava finalmente un po' di tempo per sé.

Dla kobiet, które wykonywały prawie całą pracę w domu, była to ogromna zmiana: koniec z praniem ręcznym w publicznej pralni i codziennymi porannymi zakupami, bo jedzenie dało się teraz przechowywać. Wreszcie zostawało trochę czasu dla siebie.

Se la Vespa aveva messo l'Italia su due ruote, la Fiat 500 la mise su quattro. Presentata nel 1957 e progettata dall'ingegnere Dante Giacosa, era lunga meno di tre metri, consumava poco e costava molto meno delle altre automobili.

Skoro vespa posadziła Włochów na dwóch kółkach, Fiat 500 posadził ich na czterech. Zaprezentowany w 1957 roku i zaprojektowany przez inżyniera Dantego Giacosę, miał niecałe trzy metry długości, palił mało i kosztował znacznie mniej niż inne auta.

Con la "cinquecento" una famiglia poteva finalmente andare al mare la domenica o in agosto, un lusso impensabile solo dieci anni prima. La macchina rimase in produzione fino al 1975.

Dzięki „cinquecento” rodzina mogła wreszcie pojechać nad morze w niedzielę albo w sierpniu, co jeszcze dziesięć lat wcześniej było nie do pomyślenia. Samochód produkowano do 1975 roku.

In questi anni il design italiano conquistò il mondo. L'idea era semplice: anche un oggetto di tutti i giorni poteva essere bello, oltre che utile. Nel 1954 nacque il Compasso d'oro, ancora oggi il premio più importante del design italiano.

W tych latach włoski design podbił świat. Idea była prosta: przedmiot codziennego użytku mógł być nie tylko praktyczny, ale i piękny. W 1954 roku powstała nagroda Compasso d'Oro, do dziś najważniejsza włoska nagroda w dziedzinie designu.

Le macchine per scrivere della Olivetti, le lampade, le sedie e le macchine per il caffè espresso finirono nelle case e nei musei di tutto il mondo. La Lettera 22 della Olivetti, per esempio, fa parte della collezione del MoMA di New York.

Maszyny do pisania Olivetti, lampy, krzesła i ekspresy do kawy trafiły do domów i muzeów na całym świecie. Na przykład Lettera 22 firmy Olivetti należy do kolekcji MoMA w Nowym Jorku.

Sophia Loren e Gina Lollobrigida diventarono i volti della bellezza italiana nel mondo. Le sartorie romane, come quella delle Sorelle Fontana, vestivano attrici e principesse: nel 1949 fu loro l'abito da sposa di Linda Christian per le nozze con Tyrone Power.

Sophia Loren i Gina Lollobrigida stały się twarzami włoskiej urody na całym świecie. Rzymskie pracownie krawieckie, jak ta należąca do Sorelle Fontana, ubierały aktorki i księżniczki: w 1949 roku uszyły suknię ślubną Lindy Christian na jej ślub z Tyrone'em Powerem.

Il 12 febbraio 1951 l'imprenditore Giovanni Battista Giorgini organizzò a Firenze la prima sfilata di moda italiana per i compratori americani. Fu l'inizio dell'alta moda italiana come la conosciamo; nel 1959 Valentino Garavani aprì il suo atelier a Roma, in Via Condotti.

12 lutego 1951 roku przedsiębiorca Giovanni Battista Giorgini zorganizował we Florencji pierwszy pokaz włoskiej mody dla amerykańskich kupców. Był to początek włoskiej haute couture, jaką znamy dziś; w 1959 roku Valentino Garavani otworzył swoje atelier w Rzymie, przy Via Condotti.

Con il benessere nacquero nuove abitudini. Nei bar arrivarono i juke-box, i giovani impararono a ballare il rock and roll e il Festival di Sanremo, nato nel 1951, diventò un appuntamento fisso. Nel 1958 tutta l'Italia cantava "Nel blu dipinto di blu" di Domenico Modugno.

Wraz z dobrobytem pojawiły się nowe zwyczaje. W barach stanęły szafy grające, młodzi nauczyli się tańczyć rock and rolla, a festiwal w Sanremo, założony w 1951 roku, stał się stałym punktem w kalendarzu. W 1958 roku całe Włochy śpiewały „Nel blu dipinto di blu” Domenica Modugna.

D'estate milioni di persone scoprirono le vacanze al mare, sulla riviera romagnola o in Liguria. Dopo la dittatura e la guerra, la gente voleva soprattutto godersi la vita di tutti i giorni.

Latem miliony ludzi odkryły wakacje nad morzem, na wybrzeżu Romanii albo w Ligurii. Po dyktaturze i wojnie ludzie chcieli przede wszystkim cieszyć się codziennym życiem.

"Paparazzo" era il cognome di un personaggio del film di Fellini.

„Paparazzo” to nazwisko jednej z postaci filmu Felliniego.

La Vespa fu progettata da Corradino D'Ascanio, un ingegnere che non amava le moto.

Vespę zaprojektował Corradino D'Ascanio, inżynier, który nie lubił motocykli.

L'Autostrada del Sole, da Milano a Napoli, fu inaugurata nel 1964 dopo otto anni di lavori.

Autostrada del Sole z Mediolanu do Neapolu została otwarta w 1964 roku po ośmiu latach budowy.

Le trasmissioni regolari della televisione italiana iniziarono il 3 gennaio 1954.

Regularne programy telewizji włoskiej zaczęto nadawać 3 stycznia 1954 roku.

Nel 1957 a Milano aprì il primo supermercato italiano.

W 1957 roku w Mediolanie otwarto pierwszy włoski supermarket.

A metà degli anni Sessanta il miracolo rallentò e arrivarono anni più difficili. L'immagine nata in quel periodo però è rimasta: la Vespa, la 500, Via Veneto e la Fontana di Trevi sono ancora ciò a cui molti stranieri pensano quando sentono la parola "Italia".

W połowie lat sześćdziesiątych cud wyhamował i nadeszły trudniejsze lata. Ale obraz, który wtedy powstał, przetrwał: vespa, „pięćsetka”, Via Veneto i Fontanna di Trevi to wciąż pierwsze skojarzenia wielu cudzoziemców ze słowem „Włochy”.

Ancora oggi l'espressione "dolce vita" si usa in molte lingue, dall'inglese al tedesco, per indicare una vita piacevole e senza troppe preoccupazioni.

Do dziś wyrażenie „dolce vita” funkcjonuje w wielu językach, od angielskiego po niemiecki, jako określenie przyjemnego życia bez większych zmartwień.