Tryb rozkazujący w tureckim
Emir Kipi
Sprawdź się w krótkim quizieTurecki tryb rozkazujący służy do wydawania poleceń, instrukcji i zaproszeń. Do jednego znajomego używasz samego tematu czasownika (gel!), a do kilku osób lub grzecznościowo dodajesz -(y)In (gelin!).
Forma sen: sam temat
Żeby powiedzieć jednemu znajomemu, dziecku lub członkowi rodziny, co ma zrobić, odrzuć -mek lub -mak z bezokolicznika. Nic więcej się nie zmienia.
| Bezokolicznik | Forma sen | Znaczenie |
|---|---|---|
| gelmek | gel | przyjdź |
| yazmak | yaz | pisz |
| okumak | oku | czytaj |
| gitmek | git | idź |
| beklemek | bekle | czekaj |
| yemek | ye | jedz |
Forma siz: -(y)In i -(y)InIz
Do kilku osób albo do jednej osoby, do której zwracasz się grzecznie (jak po polsku 'proszę pana'), dodaj -In z czterowariantową harmonią samogłosek: -ın, -in, -un, -ün. Po samogłosce najpierw pojawia się łącznik y. Dłuższa forma -(y)InIz jest bardziej oficjalna i występuje na tabliczkach, w komunikatach i instrukcjach.
| Sen | Siz | Oficjalne siz |
|---|---|---|
| yaz | yazın | yazınız |
| gel | gelin | geliniz |
| dur | durun | durunuz |
| dön | dönün | dönünüz |
| oku | okuyun | okuyunuz |
| bekle | bekleyin | bekleyiniz |
| git | gidin | gidiniz |
| ye | yiyin | yiyiniz |
- Gitmek, etmek i tatmak zmieniają t w d przed samogłoską: gidin, edin, tadın. Forma sen zachowuje t: git, et, tat.
- Yemek daje yiyin, a nie 'yeyin'.
- Bekleyin często wymawia się 'bekliyin', ale zawsze pisze się bekleyin.
Rozkazy przeczące z -mA
Dodaj -ma lub -me bezpośrednio po temacie. Końcówka siz następuje potem z łącznikiem y. Spółgłoski przed -mA nigdy się nie zmieniają: gitme, gitmeyin.
| Twierdzący | Przeczący sen | Przeczący siz |
|---|---|---|
| gel | gelme | gelmeyin |
| yaz | yazma | yazmayın |
| git | gitme | gitmeyin |
| konuş | konuşma | konuşmayın |
| unut | unutma | unutmayın |
Sprawdź się
5 krótkich pytań do tej lekcji. Ile odpowiedzi trafisz?
Wybierz poprawną odpowiedź.
Trzecia osoba: -sIn i -sInlAr
Turecki ma też rozkazy dla 'on, ona' i 'oni', znaczące 'niech przyjdzie' lub 'powinien przyjść'. Dodaj -sın, -sin, -sun lub -sün, a dla 'oni' także -lAr. Przeczenie to -mAsIn. Wiele stałych życzeń ma tę formę: Kolay gelsin, Geçmiş olsun.
| Osoba | Twierdzący | Przeczący |
|---|---|---|
| o | gelsin | gelmesin |
| onlar | gelsinler | gelmesinler |
| o | otursun | oturmasın |
| onlar | otursunlar | oturmasınlar |
Przyjacielskie ponaglenia z -sAnA
Dodanie -sana lub -sene tworzy ciepłą, lekko niecierpliwą prośbę między znajomymi, jak 'no siadaj'. Dla siz użyj -sanıza lub -senize. Nie używaj tego z nieznajomymi ani z szefem: może brzmieć natarczywie.
Jak mówić grzecznie
Do nieznajomych używaj formy siz i dodawaj lütfen. Pytanie w aoryście brzmi jeszcze łagodniej, jak 'czy mógłby pan...?'
Typowe błędy
- Mylenie gelin (chodźcie) i gelsin (niech przyjdzie): s oznacza trzecią osobę.
- Mylenie gelsene (no chodź) i gelsen (gdybyś przyszedł): zob. lekcję o trybie warunkowym.
- Zapominanie o łączniku y: mów okuyun, a nie 'okuun'.
- Łamanie harmonii samogłosek: mów dönün i durun, a nie 'dönin' czy 'durın'.
- Zachowywanie t: mów gidin i edin, a nie 'gitin' czy 'etin'.
- Mówienie sen do nieznajomych: kelner czy nauczyciel oczekują formy siz.