Ancient Civilizations

The ancient world is full of surprises. For a long time, historians assumed that early civilizations were simple, rough drafts of our own. But the more archaeologists dig, the clearer it becomes that ancient peoples were inventive, well organized and in closer contact with each other than anyone expected.

Antik dünya sürprizlerle dolu. Yüzyıllar boyunca tarihçiler ve arkeologlar, erken uygarlıkların bizimkine kıyasla daha basit ve daha az gelişmiş versiyonları olduğunu varsaydılar. Ancak ne kadar çok kazarsak –hem gerçek anlamda hem de mecazi olarak– eski halkların hayal ettiğimizden çok daha zekice, karmaşık ve birbirine bağlı olduklarını o kadar çok keşfediyoruz.

They built cities on careful grid plans, moved goods across seas and deserts, and followed the sky with great accuracy. Some of their work still puzzles engineers today. Their stories make us rethink easy ideas about progress and about what it means to be civilized.

İnanılmaz bir hassasiyetle inşa edilmiş şehirlerden, kıtaları kapsayan ticaret ağlarına kadar, dünyanın eski uygarlıkları, modern mühendisleri ve bilim insanlarını hâlâ şaşırtan başarılara imza attılar. Onların öyküleri, ilerleme, zeka ve uygar olmanın gerçekte ne anlama geldiği hakkındaki varsayımlarımıza meydan okuyor.

Around 2500 BCE, while the Egyptians were building the pyramids at Giza and the cities of Mesopotamia were growing rich, a third great civilization was flourishing in what is now Pakistan and northwest India. Later historians knew almost nothing about it until excavations began in the 1920s. Today we call it the Indus Valley Civilization, and in some ways it was the most advanced urban society of its time.

MÖ 2500 civarında, Mısırlılar Büyük Piramitleri inşa ederken ve Mezopotamya gelişirken, üçüncü bir büyük medeniyet, 1920'lere kadar sonraki tarihçiler tarafından neredeyse tamamen fark edilmeden gelişti. Günümüzde Pakistan ve kuzeybatı Hindistan'da merkezlenen İndus Vadisi Medeniyeti, birçok açıdan antik dünyanın en gelişmiş kent toplumu idi.

Its largest cities, Mohenjo-daro and Harappa, were laid out on a grid, with main streets running north to south and east to west. Most houses had a bathroom connected to covered drains along the street, a level of public sanitation that Europe would not see until the Romans. Merchants used the same standard stone weights across a huge area, larger than Egypt and Mesopotamia combined. And yet we still cannot read their writing. The Indus script, found on thousands of small seals and tablets, is one of the great unsolved puzzles of archaeology.

Mohenjo-daro ve Harappa da dahil olmak üzere şehirleri, sokakları ana yönlere hizalanmış, hassas bir ızgara planı üzerine kurulmuştu. Her evin, çağdaş Mısır veya Mezopotamya'daki her şeyden daha gelişmiş ve Roma dönemine kadar Avrupa'da eşi benzeri görülmemiş, gelişmiş bir drenaj ve kanalizasyon sistemine erişimi vardı. Mısır ve Mezopotamya'nın toplamından daha büyük bir bölgede standartlaştırılmış ağırlık ve ölçü birimlerine sahiplerdi. En dikkat çekici olanı ise, yazılarını hala okuyamıyor olmamızdır. İndus yazısı, arkeolojinin çözülememiş büyük gizemlerinden biri olmaya devam etmektedir.

Ancient Egyptian civilization lasted for more than 3,000 years. That is so long that Cleopatra lived closer in time to the Moon landing than to the building of the Great Pyramid. Even so, there is a lot about Egypt that most people have never heard.

Antik Mısır 3.000 yıldan fazla sürdü; bu kadar uzun bir zaman dilimi, Kleopatra'nın Büyük Piramit'in inşasından çok Ay'a inişe yakın bir dönemde yaşadığı anlamına geliyor. Bu tek gerçek, Mısır medeniyetinin ne kadar eski ve kalıcı olduğunu özetliyor. Ve yine de çoğu insanın hiç duymadığı ayrıntılarla dolu.

The pyramids were not built by slaves, as many films suggest. They were built by organized crews of workers, many of them skilled, who lived in a town next to the site at Giza. Bakeries and animal bones found there show that they ate bread, fish and plenty of meat and drank beer, and their skeletons show broken bones that had been set and healed. The crews gave themselves names like “Friends of Khufu” and “Drunkards of Menkaure,” which they painted on the stones. Records from a later village of tomb builders, Deir el-Medina, show that workers there could take days off when they were sick, or even after a scorpion sting.

Popüler kültürün öne sürdüğünün aksine, piramitleri inşa eden Mısırlı işçiler köle değil, ücret alan, sağlık hizmeti ve hatta hastalık iznine sahip vasıflı işçilerdi. Arkeolojik kanıtlar, iyi beslendiklerini, ekmek, bira, balık ve et tayınları aldıklarını ve yaralanmaları yerinde tedavi edildiğini göstermektedir. İnşaat alanlarının yakınında bulunan grafitiler, kendilerini "Khufu'nun Dostları" ve "Menkaure'nin Sarhoşları" gibi eğlenceli isimlerle işçi grupları halinde örgütlediklerini göstermektedir. Piramitler ulusal bir projeydi ve onları inşa edenler katkılarından dolayı onurlandırıldı.

The Maya flourished for more than 2,000 years in what is now southern Mexico, Guatemala and Belize. Most people know them for their stone pyramids and for the abandonment of many of their great cities in the 9th century. But the Maya were also skilled astronomers and mathematicians.

Güney Meksika, Guatemala ve Belize'de 2000 yıldan fazla bir süre boyunca gelişen Maya uygarlığı, piramitleri ve "gizemli çöküşü" ile tanınır. Ancak Mayalar aynı zamanda, entelektüel başarıları antik dünyadaki her şeyle yarışabilecek olağanüstü astronomlar ve matematikçilerdi.

They developed the idea of zero on their own, many centuries before it reached Europe through Arabic mathematics. A Maya book known as the Dresden Codex contains tables that predicted eclipses and followed the movements of Venus over many years. Their Long Count calendar counted days from a starting point in 3114 BCE, and some inscriptions mention dates millions of years in the past. The Maya themselves never disappeared: about six million people speak Mayan languages today.

Mayalar, insanlık tarihinin en önemli entelektüel sıçramalarından biri olan sıfır kavramını, Arap matematiği aracılığıyla Avrupa'ya ulaşmasından yüzyıllar önce bağımsız olarak geliştirdiler. Güneş yılının uzunluğunu modern ölçümlere göre dakikalar içinde hesapladılar ve güneş ve ay tutulmalarına ilişkin tahminleri şaşırtıcı derecede doğruydu. Uzun Sayım takvimleri, geçmişe ve geleceğe uzanan milyonlarca yıllık geniş zaman döngülerini takip edebiliyordu. Yok olmaktan çok uzak olan birçok Maya topluluğu bugün hala varlığını sürdürüyor ve yaklaşık yedi milyon insan hala Maya dillerini konuşuyor.

Rome is the ancient civilization most familiar to Westerners, but its numbers are still impressive. Around 100 CE, the city had about a million people, and no European city was that large again until London around 1800. By the 3rd century, eleven aqueducts brought fresh water to Rome's fountains and public baths. The state handed out free grain to citizens, and a great sewer, the Cloaca Maxima, carried waste into the Tiber. Parts of it still drain water today.

Roma, modern Batılılar için en tanıdık antik uygarlıktır, ancak başarıları hala hayret vericidir. MS 100 civarında zirve döneminde Roma'nın nüfusu bir milyonu aşmıştı; bu rakam, Roma'nın yıkılmasından sonraki bin yıldan fazla bir süre boyunca hiçbir Avrupa şehrinde tekrarlanmadı. Şehirde, günde 1 milyon metreküp temiz su sağlayan on bir su kemeri, halka açık hamamlar, ücretsiz tahıl dağıtımı ve günümüzde hala bazı bölümleri çalışan ayrıntılı bir kanalizasyon sistemi olan Cloaca Maxima vardı.

Roman concrete, called opus caementicium, is one of the most durable building materials ever made. Roman harbor walls built 2,000 years ago still stand in the sea, taking the force of the waves. Scientists have found out why: seawater reacts with the volcanic ash in the mix and forms new crystals that make the concrete stronger over time. Modern concrete does the opposite and slowly breaks down in seawater. Engineers are now studying the Roman recipe to make longer-lasting, greener building materials.

Roma betonu (opus caementicium olarak da bilinir), şimdiye kadar üretilmiş en dayanıklı yapı malzemelerinden biridir. Liman duvarları ve deniz bariyerleri de dahil olmak üzere 2000 yıl önce inşa edilen birçok Roma yapısı hala ayakta ve dalgalara karşı dayanıklıdır. Modern bilim insanları, Roma betonunun aslında zamanla daha da güçlendiğini, çünkü deniz suyunun volkanik kül bileşenleriyle reaksiyona girdiğini keşfettiler; bu özellik modern betonda bulunmamaktadır. Günümüz mühendisleri, daha sürdürülebilir ve uzun ömürlü yapı malzemeleri üretme umuduyla Roma betonunu inceliyorlar.

The Inca Empire grew in western South America from the early 1400s until the Spanish conquest in 1533. It was the largest state in the Americas before Columbus, covering about 2 million square kilometers from southern Colombia to central Chile. A network of roads about 40,000 kilometers long held it together across deserts, forests and high mountains.

Yaklaşık 1400 ile 1533 yılları arasında Güney Amerika'nın batısında gelişen İnka İmparatorluğu, Kolomb öncesi Amerika'nın en büyük ve o dönemde dünyanın en büyük imparatorluklarından biriydi. Modern Kolombiya'dan Şili'ye uzanan 4 milyon kilometrekareden fazla bir alanı, 40.000 kilometreden fazla olağanüstü bir yol ağıyla birbirine bağlamışlardı; bu ağ, tüm Roma yol ağından daha büyüktü.

The Inca had no iron tools, did not use the wheel for transport and had no writing in the usual sense. Even so, they built stone walls high in the Andes whose blocks fit together so closely, without mortar, that a knife blade cannot slip between them. In Cusco, many of these walls have survived strong earthquakes that badly damaged later Spanish buildings. To keep records, the Inca used the quipu, a set of knotted strings that stored numbers and perhaps stories. Researchers can read the numbers, but much of the system is still a mystery.

Tekerlek, demir aletler veya geleneksel anlamda yazılı bir dil olmadan İnka uygarlığı, aşırı yüksek rakımlarda mimari şaheserler inşa etti. Binalarında, harç kullanılmadan birbirine mükemmel şekilde yerleştirilmiş, hassas bir şekilde kesilmiş taşlar kullandılar; öyle ki aralarına bıçak ucu bile sokulamazdı. Buna rağmen, depremler sırasında çatlamak yerine hafifçe esneyecek şekilde tasarlanmışlardı; bu, Batı'da 20. yüzyıla kadar resmen anlaşılmayan bir mühendislik prensibiydi. Ayrıca, sayısal verileri ve muhtemelen anlatıları kaydetmek için kullanılan düğümlü iplerden oluşan bir sistem olan 'quipu'yu geliştirdiler; bu bilgi depolama biçimi bugün yalnızca kısmen çözülmüş durumda.

Modern archaeology keeps showing how connected the ancient world was. For a long time, scholars pictured early civilizations as islands, each developing on its own. The evidence now tells a different story.

Modern arkeolojinin en şaşırtıcı keşiflerinden biri, antik dünyanın aslında ne kadar derin bir şekilde birbirine bağlı olduğudur. Tarihin büyük bir bölümünde, antik uygarlıkları birbirinden büyük ölçüde izole, her biri bağımsız olarak gelişen yapılar olarak hayal ettik. Kanıtlar giderek farklı bir hikaye anlatıyor.

Blue glass beads made in Egypt and Mesopotamia have been found in Bronze Age graves in Denmark, buried around 1400 BCE. Silk, probably from Asia, was identified in the hair of an Egyptian mummy from about 1000 BCE. Roman coins have turned up at Oc Eo, an ancient port in what is now southern Vietnam. Some researchers have even reported traces of tobacco and coca, plants from the Americas, in Egyptian mummies, but most scholars think those samples were contaminated. How goods traveled such distances is still being studied and debated.

Sadece Amerika kıtasına özgü bitkiler olan tütün ve kokain, Kolomb'un yolculuğundan yüzyıllar önce, MÖ 1000 civarına tarihlenen Mısır mumyalarında bulunmuştur. MÖ 1000 yılına ait bir Mısır mumyasının saçında Çin ipeği bulunmuştur. Antik Japon mezar alanlarında Roma sikkeleri ortaya çıkmıştır. Güneydoğu Asya'daki mezarlarda Bronz Çağı'na ait İskandinav cam boncuklar bulunmuştur. Bu bulgular, uzun mesafeli ticaretin ve kültürel temasın antik dünyada tarihçilerin daha önce varsaydığından çok daha yaygın olduğunu göstermektedir; ancak kesin mekanizmalar halen devam eden araştırma ve tartışmaların konusudur.

On the Konya Plain in central Turkey lies Çatalhöyük, one of the oldest and largest Neolithic settlements in the world. People lived there from about 7100 BCE for well over a thousand years. At its peak, it was home to several thousand people, a huge number for its time.

Türkiye'nin orta kesimindeki Konya Ovası'nda yer alan Çatalhöyük, MÖ 7500 ile 5700 yılları arasında yerleşim görmüş, dünyanın en eski ve en büyük Neolitik yerleşim yerlerinden biridir. Zirve döneminde 5.000 ila 10.000 kişiye ev sahipliği yapan Çatalhöyük, o dönem için antik dünyanın şehre en yakın örneğiydi.

The settlement had no streets. Houses were built wall to wall, and people walked across the roofs and climbed down into their homes by ladder. Archaeologists have found very little sign of rich and poor: no palaces, no grand tombs, no wealthy neighborhoods. The dead were buried under the floors of the houses, and their bones show that men and women ate much the same food and lived very similar lives. People painted animals and hunting scenes on their walls, and some covered the skulls of their ancestors in plaster and kept them at home. Çatalhöyük shows that a large community could be organized very differently from most of the societies that came after it.

Çatalhöyük'ü olağanüstü kılan sadece yaşı değil, sosyal yapısıdır. Arkeolojik analizler, sosyal hiyerarşiye dair oldukça az kanıt bulmuştur: saray yok, elit mezarlar yok, zengin ve fakir mahalleler arasında net bir ayrım yok. Evlerin zeminlerinin altındaki mezarlar, erkek ve kadınların ölümde benzer muamele gördüğünü göstermektedir. Çatalhöyük halkı ayrıca duvarlarını ayrıntılı resimlerle süslemiş ve atalarının kafataslarını sembolik nesneler olarak sıva ile kaplamıştır. Bu, sonrasında gelen neredeyse her şeyden dramatik bir şekilde farklı bir şekilde örgütlenmiş büyük bir insan topluluğuna dair nadir bir bakış sunmaktadır.

The more we learn about ancient civilizations, the harder it is to see human progress as a simple climb upward. Harappa had covered drains in its streets, which most European towns of the Middle Ages lacked. The Maya followed Venus and predicted eclipses for centuries. Parts of the Inca roads are still in use today, more than 500 years after they were built.

Antik uygarlıklar hakkında ne kadar çok şey öğrenirsek, insan ilerlemesinin basit bir yukarı doğru yürüyüş olduğu rahatlatıcı fikrini sürdürmek o kadar zorlaşıyor. İndus Vadisi, birçok modern şehirden daha iyi kentsel sanitasyona sahipti. Mayalar, Julius Caesar'ın Roma dünyasına dayattığı takvimden daha doğru bir takvime sahipti. İnkalar, 600 yıldır bakım gerektirmeyen yollar inşa ettiler.

These civilizations also show how fragile even great societies can be. Every one of them eventually declined or changed beyond recognition, often because of a mix of climate change, political conflict, war and damage to the land. Those problems are not limited to the past. Societies today face many of the same ones.

Antik uygarlıklar, büyük toplumların bile ne kadar kırılgan olabileceğini bize hatırlatır. Tartıştığımız her uygarlık sonunda geriledi veya dönüştü; bu genellikle iklim değişikliği, siyasi istikrarsızlık, savaş ve ekolojik bozulmanın birleşiminden kaynaklandı. Bunlar eski çağlara ait sorunlar değil. Bunlar, günümüzde insan uygarlığının karşı karşıya olduğu aynı zorluklar. Geçmişi inceleyerek hem ilham hem de gelecek için uyarı buluyoruz.

Ancient civilizations were not primitive. The people who built Mohenjo-daro, calculated eclipses in the forests of the Yucatán or cut roads through the Andes had the same brains and abilities that we have today. They were creative and ambitious, and like us, they could achieve great things or fail badly.

Antik uygarlıklar ilkel bir geçmişin kalıntıları değildir. Onlar, kendimizin yansımalarını görebileceğimiz aynalardır; yaratıcılığımızı, hırsımızı, hem olağanüstü başarı hem de felaket niteliğindeki başarısızlık kapasitemizi yansıtırlar. Mohenjo-daro'yu inşa eden, Yucatan ormanlarında güneş tutulmalarını hesaplayan veya And Dağları'nın zirvelerinden yollar açan insanlar, bugün sahip olduğumuz bilişsel kapasitelere sahip, tamamen modern insanlardı.

Their tools were different from ours, but the hopes and needs that drove them were much the same. Studying them tells us where we come from, and it helps us see our own time more clearly.

Onların kurduğu dünya, araç ve teknolojileri bakımından bizimkinden farklıydı, ancak onu yönlendiren arzular ve hayaller bakımından aynıydı. Antik uygarlıkları incelemek bize sadece nereden geldiğimizi öğretmekle kalmaz, aynı zamanda kim olduğumuza dair bir bakış açısı ve belki de nereye doğru ilerleyebileceğimize dair bir yol gösterir.