Famous Myths and Legends

Long before anyone wrote down laws or history, people told stories. Every culture we know of has its myths and legends: tales about how the world began, why people suffer and die, and where the first fire or the first rain came from. These stories entertained, but they also held communities together, passed on rules and beliefs, and gave people a shared picture of the world.

Bilimden önce, tarihten önce, yazılı kanundan önce hikayeler vardı. Var olmuş her insan medeniyeti, açıklanamaz olanı açıklamaya, varoluşun kaosuna anlam kazandırmaya ve toplulukları ortak inanç yoluyla bir araya getirmeye çalışan mitler ve efsaneler yaratmıştır. Bu hikayeler eğlenceden çok daha fazlasıdır: bunlar insan felsefesinin, dininin, psikolojisinin ve kültürel kimliğinin en eski biçimidir.

Myths say a lot about the people who told them. They deal with questions that every generation asks again: Where did the world come from? Why do we suffer? What happens after death? How should we treat each other? Myths are not failed attempts at science. They are serious, often clever ways of making sense of human life, and reading the myths of other cultures is one of the best ways to understand those cultures.

Dünyanın büyük mitleri, onları yaratan insanlar hakkında bize derin bir şeyler anlatır. Ele aldıkları sorular – Dünya nereden geldi? Neden acı çekiyoruz? Ölümden sonra ne olur? Birbirimize nasıl davranmalıyız? – insanlığın her zaman mücadele ettiği sorulardır. Mitler, bilimin ilkel başarısızlıkları değildir; insanlık durumunu katlanılabilir ve anlamlı kılmaya yönelik sofistike girişimlerdir. Diğer kültürlerin mitlerini öğrenmek, insan olmanın ne anlama geldiğini anlamanın en güçlü yollarından biridir.

The first poems about Gilgamesh were written in Sumerian on clay tablets in Mesopotamia around 2100 BCE, which makes them some of the oldest literature we have. The best-known version, in the Akkadian language, dates from about 1200 BCE. Gilgamesh, king of the city of Uruk, is two-thirds god and one-third human. When his closest friend Enkidu dies, Gilgamesh is overwhelmed by grief and by fear of his own death, and he sets out to find the secret of eternal life.

Antik Mezopotamya'da MÖ 2100 civarında kil tabletlere yazılan Gılgamış Destanı, insanlık tarihinin günümüze ulaşan en eski edebi eseridir. Destan, üçte ikisi tanrı, üçte biri insan olan Uruk kralı Gılgamış'ın hikâyesini anlatır. En yakın arkadaşı Enkidu'nun ölümünden sonra, Gılgamış kederle yıkılır ve kendi ölümlülüğünden korkar. Sonsuz yaşamın sırrını bulmak için bir arayışa çıkar.

His journey takes him to the edge of the world, to Utnapishtim, a man the gods made immortal after he survived a great flood. The flood story is so close to the later Biblical account of Noah that scholars believe the two are related. Utnapishtim cannot give Gilgamesh eternal life, but he tells him about a plant at the bottom of the sea that makes old people young again. Gilgamesh dives down and gets it, but on the way home he stops to bathe in a pool, and a snake carries the plant away. He returns to Uruk with nothing. The epic ends with Gilgamesh showing a companion the great walls of his city, the work that will outlast him. Storytellers have returned to the search for immortality, and its failure, ever since.

Yolculuğu onu bilinen dünyanın sınırlarına, tanrıların gönderdiği büyük bir tufandan kurtulan bilge bir ölümsüz olan Utnapiştim'e götürür; bu hikaye, daha sonraki İncil'deki Nuh'un öyküsüne oldukça benzer. Utnapiştim, Gilgamesh'e denizin dibinde sonsuz gençlik veren bir bitkiyi nerede bulacağını söyler. Gilgamesh onu bulur, ancak uyurken bir yılan onu çalar. Uruk'a eli boş döner. Destan zaferle değil, kabullenmeyle sona erer; Gilgamesh şehrinin surlarını düşünürken, gerçek ölümsüzlüğünün halkı için inşa ettiği eserlerde yattığını fark eder. Ölümsüzlük arayışı ve nihai hayal kırıklığı, dört bin yıldır her kültürde yankı bulan bir temadır.

What sets Greek mythology apart is how human its gods are. The gods of Mount Olympus were not perfectly good or all-knowing. They were jealous, vain and quick to take revenge, and they could be cruel as well as generous and loving. Zeus was constantly unfaithful to his wife, Hera, and Hera often punished the women he seduced instead of Zeus himself. The heroes were no better: in the Iliad, Achilles refuses to fight for the Greeks because King Agamemnon has taken away a woman he had won. These are ordinary human faults on a huge scale.

Yunan mitolojisini diğer birçok antik dini gelenekten ayıran şey, tanrılarının olağanüstü insanlığıdır. Olimpos tanrıları mükemmel derecede iyi, her şeyi bilen varlıklar değildi; kıskanç, şehvet düşkünü, küçük düşürücü, intikamcıydılar ve büyük cömertlik ve sevginin yanı sıra olağanüstü zulüm yeteneğine de sahiptiler. Zeus karısını sürekli aldatıyordu. Hera, Zeus'un kendisini değil, kocasının baştan çıkardığı kadınları cezalandırıyordu. Aşil, incinmiş egosu yüzünden somurtuyor ve savaşmayı reddediyordu. Bunlar ilahi ideallerin davranışları değil, kozmik ölçekte insani zaaflardır.

Because of this, Greek myths are full of psychology and moral questions. Sigmund Freud used the story of Oedipus, who unknowingly kills his father and marries his mother, to describe what he called the Oedipus complex. The beautiful young Narcissus, who fell in love with his own reflection, gave us the word “narcissism.” Prometheus stole fire from the gods and gave it to humans. As punishment, Zeus had him chained to a rock, where an eagle ate his liver every day, until the hero Heracles finally set him free. In Western art and literature, Prometheus became the classic image of the rebel who defies power to help others.

Bu insanlık, Yunan mitlerini psikolojik ve ahlaki edebiyat açısından olağanüstü zengin kıldı. Oedipus trajedisi, Sigmund Freud'a bilinçaltı insan arzularını anlamak için bir şablon sağladı. Narkissos miti bize narsisizm kavramını verdi. Tanrılardan ateşi çalıp insanlığa veren ve sonsuza dek cezalandırılan Prometheus, Batı kültürünün, daha büyük bir iyilik için otoriteye meydan okuyan isyancı imajının belirleyici örneklerinden biri oldu. Anlatılmalarından binlerce yıl sonra bile, bu hikayeler hala kendimizi nasıl anladığımızı şekillendiriyor.

Norse mythology was the religion of Scandinavia in the Viking Age. Most of what we know about it comes from Icelandic texts written down in the 13th century, about two hundred years after Iceland became Christian. Its most unusual feature is that the gods know they are going to lose. At Ragnarök, the “fate of the gods,” the world tree Yggdrasil will shake, monsters will break free, and the gods will die in a final battle. Odin will be swallowed by the giant wolf Fenrir. Thor will kill the world serpent Jörmungandr, take nine steps, and fall dead from its poison.

Viking Çağı İskandinavya'sının dini geleneği olan İskandinav mitolojisi, dünyanın büyük mitolojileri arasında çarpıcı bir yönüyle benzersizdir: Tanrıları kaybedeceklerini bilirler. Ragnarök'te (tanrıların alacakaranlığı) dünya ağacı Yggdrasil sarsılacak, denizler yükselecek, canavarlar serbest kalacak ve tanrıların kendileri savaşta düşeceklerdir. Odin, Fenrir kurdu tarafından yutulacaktır. Thor, dünya yılanı Jörmungandr'ı öldürecek ancak zehrinden ölecektir.

Knowing the end does not make the Norse gods give up. They prepare for the battle anyway, and Odin gathers the bravest dead warriors in his hall, Valhalla, to fight beside him on the last day. The myths do not end in complete darkness either: after Ragnarök a new, green earth rises from the sea, and a few gods and two humans survive to begin again. The same Germanic gods, under their Old English names, gave English four days of the week: Tuesday is named after Tiw (the Norse Tyr), Wednesday after Woden (Odin), Thursday after Thunor (Thor), and Friday after Frig (Frigg).

Bu kıyamet önsezisi, İskandinav tanrılarını umutsuz veya pasif kılmaz; aksine onları kahraman yapar. Kazanacakları için değil, savaşmaya değer olduğu için savaşırlar. Kaçınılmaz yenilgi karşısındaki bu trajik cesaret, insan deneyiminin derinliklerinde yankı bulur: Hepimizin öleceğinin ve tek anlamlı yanıtın yine de olabildiğince dolu dolu yaşamak ve hareket etmek olduğunun farkına varmak. İskandinav mitleri ayrıca dünyaya haftanın günlerini de kazandırdı: Salı Tyr'in günü, Çarşamba Woden'in günü, Perşembe Thor'un günü ve Cuma Frigg'in günü.

Few legends have lasted in the Western world as long as the story of King Arthur: the boy who pulled a sword from a stone, gathered the Knights of the Round Table, sent them in search of the Holy Grail, and ruled at Camelot until his kingdom fell apart. The legend has been told for more than a thousand years, and every age has retold it in its own way.

Batı dünyasının hayal gücünü Kral Arthur'un hikayesi kadar kalıcı bir şekilde etkileyen çok az efsane vardır; taştan kılıcı çeken, Yuvarlak Masa Şövalyelerini toplayan, Kutsal Kase'yi arayan ve trajik düşüşünden önce Camelot'u yöneten bir zamanlar ve gelecekteki kral. Efsane bin yıldan fazla bir süredir yeniden anlatılıyor ve her zaman kendi zamanının değerlerine göre yeniden yorumlanıyor.

Whether a real Arthur ever lived is still debated. A Latin history from the 9th century and some early Welsh poems mention a war leader called Arthur who fought against Saxon invaders of Britain around the year 500. Most of the famous legend, however, came later. In about 1136, Geoffrey of Monmouth wrote a “history” of the kings of Britain that gave Arthur his sword, his queen Guinevere and the wizard Merlin. The French poet Chrétien de Troyes added Lancelot and the Grail in the late 12th century, and in 1485 the English writer Thomas Malory collected the stories in Le Morte d'Arthur. Arthur is less a historical person than a picture onto which each generation paints its own idea of a good king.

Gerçek bir Arthur'un var olup olmadığı, gerçek bir tarihsel tartışma konusudur. Erken Orta Çağ Gal ve Latin kaynakları, MS 5. veya 6. yüzyıl civarında Britanya'yı işgal eden Saksonlara karşı savaşan Arthur adında bir savaş liderinden bahseder. Ancak büyük Arthur efsanesi – Excalibur, Guinevere, Lancelot, Merlin, Yuvarlak Masa – büyük ölçüde daha sonraki Orta Çağ yazarları, özellikle 12. yüzyıl Fransız şairi Chrétien de Troyes ve 15. yüzyıl İngiliz yazarı Thomas Malory tarafından icat edilmiştir. Arthur, tarihsel bir figürden ziyade, her neslin kendi krallık, adalet, sadakat ve kayıp ideallerini resmettiği kültürel bir tuvaldir.

The Popol Vuh is the sacred book of the K'iche' Maya of Guatemala. It was written down in the K'iche' language with Latin letters in the 16th century, a few decades after the Spanish conquest, and the copy that survives was made by a Spanish priest around 1701. It tells how the gods tried several times to make beings who could speak and honor them. The animals could only screech and howl. People made of mud fell apart, and people made of wood had no hearts or minds. Only the fourth attempt worked: humans made from maize dough. For the Maya, maize was not just food; it was what people themselves were made of.

Popol Vuh, Guatemala'daki K'iche' Maya halkının yaratılış efsanesidir ve 16. yüzyıldaki İspanyol fethinden sonra yazılı olarak korunmuştur. Efsane, tanrıların insanları yaratma girişimlerinin nasıl defalarca tekrarlandığını anlatır; önce çamurdan, sonra tahtadan ve son olarak mısırdan. Hikaye, Maya uygarlığında mısırın ne kadar büyük bir öneme sahip olduğunu yansıtır; mısır sadece bir besin kaynağı değil, insan kimliğinin ta kendisiydi.

The Popol Vuh also tells the story of the Hero Twins, Hunahpu and Xbalanque. They go down into Xibalba, the underworld, play a dangerous ball game against its lords of death, and defeat them with tricks rather than strength. At one point they even let themselves be killed and then come back to life. In the end, the twins rise into the sky and become the Sun and the Moon. The story is about death and rebirth and about cleverness beating brute force, ideas that appear in myths all over the world.

Popol Vuh'da ayrıca, yeraltı dünyası Xibalba'ya inen ve zekâ ve cesaretleriyle ölüm lordlarını alt eden, sonunda Güneş ve Ay'a dönüşen kahraman ikizler Hunahpu ve Xbalanque de yer almaktadır. Bu, ölüm ve yeniden doğuş, zekânın kaba kuvvete üstün gelmesi ve zamanın döngüsel doğası hakkında sofistike bir anlatıdır; bu temalar dünyanın dört bir yanındaki mitlerle paralellik gösterir ve bazı temel insan kaygılarının tüm coğrafi ve kültürel sınırları aştığını öne sürer.

Anansi, a trickster in the shape of a spider, is one of the best-known characters in West African folklore. His stories come from the Akan people of present-day Ghana. In one famous tale, all the stories in the world belong to the sky god Nyame. Anansi asks to buy them, and Nyame sets a price that seems impossible: Anansi must bring him a python, a leopard, a swarm of hornets and a fairy. Using only tricks, Anansi captures all four, and since then the stories have been called Anansi's stories.

Anansi, Batı Afrika mitolojisinin en önemli figürlerinden biridir ve kökeni Gana'daki Akan halkına dayanmaktadır. O, aynı zamanda bir tanrı olan bir örümcektir; özellikle de tüm hikayelerin ve bilginin tanrısıdır. Efsaneye göre, dünyadaki tüm hikayeler bir zamanlar onları kilit altında tutan gök tanrısı Nyame'ye aitti. Anansi, hikayeleri satın almak için Nyame ile pazarlık yaptı ve fiziksel güçten ziyade zekâ ve kurnazlık yoluyla hikayeleri satın almayı başardı.

Enslaved Africans carried the Anansi stories across the Atlantic. They took root in Jamaica and other parts of the Caribbean and in the American South, where the spider sometimes became “Aunt Nancy.” The tales changed over time, but Anansi stayed the same: a small, weak creature who beats the powerful by using his head. For people who had no power and no rights, his victories were more than entertainment. Today Anansi also appears in modern fiction, for example in Neil Gaiman's novel Anansi Boys (2005).

Anansi öyküleri, köleleştirilmiş Afrikalılarla birlikte Atlantik Okyanusu'nu aşarak Karayipler'de, Amerikan Güneyi'nde ve Orta Amerika'da kök saldı ve özünü koruyarak yeni biçimler aldı: zekâsıyla güçlüleri alt eden küçük, zayıf bir yaratık. Fiziksel gücü veya yasal hakları olmayan köleleştirilmiş insanlar için Anansi'nin zaferleri, hayatta kalma ve direniş için psikolojik bir şablon sundu. Bugün Anansi, Karayip halk masallarından büyük fantastik kurgulara kadar küresel popüler kültürde, öykü anlatımının gücünün kalıcı bir sembolü olarak karşımıza çıkıyor.

Scholars who compare myths have found that many themes appear in cultures far apart from each other. Flood stories are a good example. The Mesopotamian flood of Utnapishtim and the Biblical flood of Noah are probably related, but similar tales exist in India, where the god Vishnu warns the first man, Manu; in Greece, where Deucalion and his wife survive in a wooden chest; and in Aztec Mexico. Trickster figures appear on almost every continent too: clever troublemakers like Anansi, the Norse Loki or Coyote in many Native American tales, who break the rules and make fun of the powerful.

Karşılaştırmalı mitolojinin en çarpıcı keşiflerinden biri, bilinen hiçbir teması olmayan kültürler arasında bağımsız olarak ortaya çıkan birçok temanın olmasıdır. Dünya üzerindeki neredeyse her büyük medeniyetin büyük bir tufan miti vardır; sadece İncil'deki Nuh değil, Gilgamesh, Hindu Manu, Yunan Deucalion, Aztek Nata ve yüzlerce diğerleri. Her kıtada kurnaz figürler bulunur: kuralları çiğneyen, dünyalar arasında köprü kuran ve toplumsal geleneklerin saçmalığını ortaya koyan yaramaz, zeki karakterler.

The psychologist Carl Jung explained these repeated patterns with his idea of archetypes: basic images and types of story that, he believed, all humans share deep in the unconscious mind. Many scholars today doubt Jung's theory and point to trade, migration and common human experience instead. Whatever the reason, people separated by oceans and thousands of years have told similar stories about floods, heroes, creation and death, perhaps because they all faced the same things: love, loss, fear and the wish to understand their place in the world.

Psikolog Carl Jung, arketip adını verdiği bu tekrarlayan kalıpların, insan ruhunun evrensel özellikleri olduğunu, ortak insan doğamızın en derin katmanlarından ortaya çıkan imgeler ve anlatılar olduğunu öne sürdü. Jung'un özel teorisinin doğru olup olmadığına bakılmaksızın, okyanuslarla ve binlerce yılla ayrılmış insanların seller, kahramanlar, yaratılış ve ölüm hakkında yapısal olarak benzer hikayeler anlatması, derin bir şeyi gösteriyor: Mitlerin ele aldığı temel insan deneyimleri – aşk, kayıp, korku, hayret, anlam arayışı – kültürel olarak özgül değildir. Bunlar, tüm türümüzün ortak mirasıdır.

Myths and legends have outlived empires, burned libraries and even the religions that first told them. They survive because they deal with things that do not change: who we are, where we came from and how we should live.

Mitoloji ve efsaneler cehaletin kalıntıları değil, insan bilgeliğinin en kalıcı biçimidir. İmparatorlukların yıkılışını, kütüphanelerin yıkımını ve dinlerin altüst oluşunu atlattılar çünkü içimizdeki değişmeyen bir şeye hitap ediyorlar: kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi ve nasıl yaşamamız gerektiğini anlama ihtiyacına.

Gilgamesh still grieves for his friend, Prometheus still steals fire, Anansi still tricks the sky god, and the Hero Twins still outwit the lords of the underworld. These stories are not true as history, and they do not need to be. People keep retelling them because they still recognize themselves in them.

Bilgi bombardımanının yaşandığı bir çağda, kalıcı olan hikayeler zamansız bir şeye hitap edenlerdir. Gılgamış ve Odysseus'un, Anansi ve Kahraman İkizler'in, Arthur ve İskandinav tanrılarının mitleri, en önemli anlamda -gerçekçi olarak değil, duygusal ve ruhsal olarak- hâlâ gerçek oldukları için hâlâ yaşıyorlar. İnsanlığımıza bir ayna tutuyorlar ve o aynada kendimizi tanıyoruz.