Evolution of Maps

To conquer land, trade with faraway peoples or cross an ocean, you first need to know where things are. Maps are one of the oldest tools people have for making sense of the world around them. They are scientific instruments, but they are also cultural objects: they show where places are, and they show how the people who drew them saw and imagined the world.

Bir bölgeyi fethetmeden, uzak halklarla ticaret yapmadan veya bir okyanusta yolculuk etmeden önce, uzayı anlamanız gerekir. Haritalar, insanlığın dünyayı anlamlandırmak için kullandığı en eski teknolojidir. Hem bilimsel araçlar hem de kültürel eserlerdir; bize sadece yerlerin nerede olduğunu değil, insanların çevrelerindeki dünyayı nasıl anladıklarını ve hayal ettiklerini de anlatırlar.

Cartography, the art and science of making maps, has a history of at least 14,000 years. From lines carved into bone to satellite images on a phone screen, maps have changed together with human societies. They have shaped exploration, war, trade and politics, and they have often reflected the ambitions of the people who paid for them.

Haritacılık tarihi – harita yapımının bilimi ve sanatı – en az 14.000 yıl öncesine dayanmaktadır. Mağara resimlerinden dijital uydu görüntülerine kadar haritalar, insan uygarlığıyla birlikte evrim geçirerek keşifleri, savaşları, ticareti ve siyaseti şekillendirmiştir. Birçok açıdan, haritaların tarihi, insanlığın hırsının tarihidir.

The oldest known maps don't show the whole world. They show small areas that mattered to the people who made them. A carved piece of mammoth tusk found at Mezhyrich in Ukraine is thought to be about 14,000 years old, and some researchers believe it shows a river valley with houses along the water. At Çatalhöyük, a farming town from the New Stone Age in what is now Turkey, a wall painting more than 8,000 years old seems to show rows of houses with a volcano erupting behind them.

Bilinen en eski haritalar tüm dünyayı değil, onları yapan insanlar için önemli olan yerel bölgeleri göstermektedir. Ukrayna'da bulunan ve bir mamut dişine oyulmuş bir haritanın yaklaşık 14.000 yaşında olduğu tahmin ediliyor ve yerel bir nehir vadisini gösteriyor olabilir. Günümüz Türkiye'sinde bulunan Neolitik bir yerleşim yeri olan Çatalhöyük'te, MÖ 6200 civarına tarihlenen bir duvar resmi, bir volkanik patlamanın yanında bir şehir planını gösteriyor gibi görünüyor.

In ancient Babylon, people drew maps on clay tablets. The most famous one, known today as the Babylonian Map of the World or Imago Mundi, was made around 600 BCE and is now kept in the British Museum in London. It shows Babylon near the center, with a ring of ocean around the land. Many early mapmakers did the same thing and put their own homeland in the middle of the world.

Antik Babilliler, MÖ 600 civarına tarihlenen ve günümüze kadar ulaşan en eski dünya haritalarından biri olan ünlü Imago Mundi de dahil olmak üzere kil tablet haritalar oluşturmuşlardır. Bu harita, Babil'i dünyanın merkezine, etrafını saran dairesel bir okyanusla birlikte yerleştirmiştir; bu, erken dönem haritalarının ortak bir özelliğidir, çünkü harita yapımcısının kendi vatanı bilinen dünyanın merkezine yerleştirilme eğilimindedir.

The ancient Greeks made huge progress in geography. In the 6th century BCE, Anaximander of Miletus is said to have drawn one of the first maps of the known world. He imagined the Earth as a short cylinder with a flat top, hanging in the middle of the universe and held up by nothing at all. For his time, it was a bold idea.

Antik Yunanlılar coğrafya ve harita yapımında muazzam ilerlemeler kaydettiler. Miletli Anaksimander, MÖ 6. yüzyılda bilinen dünyanın ilk haritalarından birini oluşturmakla tanınır. Dünyayı uzayda serbestçe yüzen bir silindir olarak tasavvur etti; bu, zamanı için radikal bir fikirdi.

The most important Greek work on mapmaking came from Claudius Ptolemy, who lived in Alexandria in the 2nd century CE. In his book Geography, he listed about 8,000 places by latitude and longitude and explained how to draw the round world on a flat surface. His Earth was too small and his Asia too wide, but his method lasted. When the book was translated into Latin in the early 1400s, it changed European mapmaking for the next two centuries.

Yunan kartografisinin en büyük başarısı, MS 2. yüzyılda Claudius Ptolemy'nin çalışmalarıdır. Ptolemy'nin "Geographia" adlı eseri, enlem ve boylam koordinat sistemini kullanarak dünyayı haritalamaya yönelik sistematik bir yaklaşım ortaya koymuştur; bu matematiksel çerçeve günümüzde hala kullanılmaktadır. Haritasında önemli hatalar olmasına rağmen (Dünya'nın büyüklüğünü ciddi şekilde hafife almıştır), metodolojisi o kadar etkili olmuştur ki, 1300 yıldan fazla bir süre Avrupa haritacılığını şekillendirmiştir.

In medieval Europe, maps became deeply religious. A large world map of that time is called a mappa mundi, Latin for 'map of the world'. These maps cared less about correct distances than about the Christian view of the world. Jerusalem sat in the center, the Garden of Eden was at the top, in the east, and the known lands were arranged inside a circle of ocean.

Avrupa Orta Çağı'nda haritalar güçlü bir dini karakter kazandı. 'Mappa mundi' (dünya haritaları) olarak bilinen Orta Çağ Avrupa haritaları, coğrafi doğruluğa önem vermekten ziyade Hristiyan dünya görüşünü yansıtmaya odaklanmıştı. Kudüs merkeze, Cennet Bahçesi en üste yerleştirilmiş ve bilinen kıtalar dairesel bir okyanusun etrafına dizilmişti.

The most famous one that survives is the Hereford Mappa Mundi, made in England around 1300. It has about 500 drawings of cities, animals, plants, Bible stories and strange creatures. Nobody used it to plan a journey: it was more like a picture encyclopedia of the medieval Christian world. Mapmakers in the Islamic world worked differently. In 1154, more than a century earlier, the Arab geographer al-Idrisi finished a world map for King Roger II of Sicily. He built on Ptolemy's work, added what traders and travelers knew about Africa and Asia, and put south at the top.

Günümüze ulaşan en ünlü örnek, yaklaşık 1300 yılında İngiltere'de oluşturulan Hereford Mappa Mundi'dir. Şehirlerin, hayvanların, bitkilerin ve mitolojik yaratıkların 500'den fazla çizimini içerir. Seyahat edenlere yol göstermek amacıyla yapılmamıştır; Orta Çağ Hristiyan dünyasının görsel bir ansiklopedisiydi. Aynı dönemde İslam dünyasında ise, el-İdrisi gibi haritacılar, Batlamyus'un çalışmalarına dayanarak ve Afrika ile Asya hakkında detaylı bilgiler ekleyerek çok daha coğrafi olarak doğru haritalar oluşturuyorlardı.

In the 15th and 16th centuries, European voyages led to a boom in mapmaking. Portuguese and Spanish sailors were heading into waters that appeared on no European map, and a good chart could mean the difference between life and death. Some of the most important maps in history were made in this period.

15. ve 16. yüzyıllar, Avrupa keşiflerinin etkisiyle harita yapımında büyük bir patlamaya sahne oldu. Portekizli ve İspanyol denizciler bilinmeyen okyanuslara yelken açıyorlardı ve doğru haritalar hayatta kalmak için hayati önem taşıyordu. Bu dönem, tarihin en önemli haritalarından bazılarını ortaya çıkardı.

When Columbus set sail in 1492, he believed the Earth was much smaller than it really is, a mistake that went back partly to Ptolemy. If he had known the real distance to Asia, he might never have sailed west. In 1507, the German mapmaker Martin Waldseemüller printed a world map with the name 'America' written across the new lands in the south. He named them after the Italian explorer Amerigo Vespucci. The name stuck, and today two whole continents carry it.

Kolomb'un 1492'deki yolculuğu, kısmen Batlamyus'un Dünya'nın büyüklüğünü hafife almasına dayanan haritalarla yönlendirilmişti; Asya'ya olan gerçek mesafeyi bilseydi, asla batıya doğru yelken açmayabilirdi. 1507'de Alman haritacı Martin Waldseemüller, Yeni Dünya'yı ilk kez 'Amerika' olarak adlandıran bir dünya haritası oluşturdu; bu isim, kaşif Amerigo Vespucci'nin adından geliyordu. Bu tek isimlendirme kararı, tüm kıtanın yüzyıllar boyunca nasıl bilineceğini şekillendirdi. Haritalar sadece coğrafyayı kaydetmekle kalmıyor, aynı zamanda onu aktif olarak yaratıyordu.

In 1569, the Flemish mapmaker Gerardus Mercator found a new way to show the round Earth on a flat sheet. On his map, now known as the Mercator projection, the lines of latitude and longitude cross at right angles and compass directions stay true. A sailor could draw a straight line between two ports, read the compass bearing and keep to it at sea.

1569'da Flaman haritacı Gerardus Mercator, yuvarlak Dünya'yı düz bir yüzeye yansıtmanın yeni bir yolunu yarattı. Silindirik projeksiyonu - Mercator projeksiyonu - navigasyon için devrim niteliğindeydi. Pusula yönlerinin açılarını koruyarak, haritada düz bir rota çizmeyi ve denizde bu rotayı takip etmeyi mümkün kıldı.

The price for this is distortion: the farther a place is from the equator, the bigger it looks. On a Mercator map, Greenland looks about as big as Africa, but in reality Africa is about 14 times larger. For centuries, these maps hung on classroom walls in the West and made Europe and North America look bigger and more important than the countries near the equator. In 1973, the German historian Arno Peters publicly attacked the projection, and a long debate about the politics of maps began.

Ancak, Mercator projeksiyonu önemli bir çarpıtma içerir: kutuplara yakın bölgelerin boyutunu abartır. Grönland, Mercator haritasında yaklaşık olarak Afrika büyüklüğünde görünürken, gerçekte Afrika yaklaşık 14 kat daha büyüktür. Bu çarpıtmanın kültürel sonuçları olmuştur; yüzyıllar boyunca Batı okullarında kullanılan haritalar, Avrupa'yı ekvator bölgelerine kıyasla gerçekte olduğundan çok daha büyük ve baskın göstermiştir. Harita yapımının politikası 20. yüzyılda ciddi bir tartışma konusu haline gelmiştir.

Maps have always been tools of power. Empires drew borders on them, often without asking the people who lived there. At the Berlin Conference of 1884 and 1885, European powers agreed on rules for claiming land in Africa, and over the next thirty years they divided almost the whole continent between them. Many new borders were simply straight lines on a map. They cut through ethnic groups and old trade routes, and some of them still cause conflict today.

Haritalar her zaman güç araçları olmuştur. İmparatorluklar, genellikle orada yaşayan halkları pek dikkate almadan haritalar üzerinde sınırlar çizmişlerdir. 19. yüzyılın sonlarındaki "Afrika'nın Paylaşımı"nda, Avrupalı ​​güçler 1884 Berlin Konferansı'nda haritaları kullanarak tüm kıtayı bölüştürmüşlerdir; etnik grupları ayıran, ticaret yollarını aksatan ve sınırları bugün bile çatışmalara neden olan yapay uluslar yaratan düz çizgiler çizmişlerdir.

Maps have also helped to decide wars. Napoleon's campaigns, the trenches of the First World War and the D-Day landings of 1944 were all planned in detail on maps. In the First World War, pilots photographed enemy lines from the air, and later in the century spy satellites did the same from space. Maps could also be secrets. For decades, the Soviet Union printed maps for the public with towns, roads and rivers moved or left out on purpose. Its chief mapmaker admitted this in 1988.

Askeri haritalar sayısız savaşın sonucunu belirlemiştir. Napolyon'un seferleri, I. Dünya Savaşı siper hatları ve Normandiya Çıkarması'nın iniş bölgeleri, haritalar üzerinde titizlikle planlanmıştır. 20. yüzyılda, casus uydular ve hava fotoğrafları askeri kartografiyi dönüştürmüştür. Haritalar o kadar stratejik öneme sahipti ki, savaş zamanlarında hükümetler düşmanları şaşırtmak için genellikle kasıtlı olarak yanlış haritalar yayınlıyorlardı.

In the 20th and 21st centuries, mapmaking changed in ways that Ptolemy or Mercator could never have imagined. Satellites circle the Earth and photograph its surface again and again. With GPS, anyone with a smartphone can see where they are, almost anywhere on the planet, to within a few meters.

20. ve 21. yüzyıllar, harita yapımını Batlamyus veya Mercator'un hayal bile edemeyeceği şekillerde dönüştürdü. Uydular artık Dünya'nın yörüngesinde sürekli olarak dönüyor ve gezegenin yüzeyinin her bir kilometrekaresinin görüntüsünü yakalıyor. GPS teknolojisi, akıllı telefonu olan herkesin Dünya üzerindeki herhangi bir yerdeki konumunu birkaç metre hassasiyetle bilmesini sağlıyor.

Google Maps, launched in 2005, changed the way billions of people find their way around. OpenStreetMap, started in Britain in 2004, is a free world map made by volunteers, a little like Wikipedia. Today's digital maps change by the minute: they show traffic jams, shop opening hours and even the floor plans of airports and shopping malls. Maps that once belonged to emperors and explorers now fit in everyone's pocket.

2005 yılında piyasaya sürülen Google Haritalar, milyarlarca insanın günlük yaşamında nasıl yol bulduğunu değiştirdi. OpenStreetMap ise gönüllüler tarafından oluşturulan, iş birliğine dayalı, kitle kaynaklı bir dünya haritası yarattı. Bugün dijital haritalar canlı ve dinamiktir; gerçek zamanlı trafik bilgilerini, işletmelerin konumlarını ve hatta binaların içini gösterirler. Haritalama teknolojisi, imparatorların ve kaşiflerin elinden herkesin cebine geçti.

Maps are among the most powerful things people have ever invented. They have guided sailors across unknown oceans, helped generals win battles, let empires rule huge territories and helped ordinary people find their way in a strange city. No map is neutral: each one reflects what its maker knew, believed and wanted.

Haritalar, insanlığın en güçlü icatlarından biridir. Keşif gezicilerine bilinmeyen okyanuslarda yol göstermiş, generallerin savaşları kazanmasına yardımcı olmuş, imparatorlukların geniş topraklara hükmetmesini sağlamış ve sıradan insanların yabancı bir dünyada yolunu bulmasına olanak tanımıştır. Hiçbir zaman tarafsız değillerdir; her harita, onu yapan kişinin bilgi birikimini, değerlerini ve amacını yansıtır.

The maps on our phones are more detailed and accurate than anything people could have imagined a few centuries ago. Yet they do the same job as that carving on a mammoth tusk: they help us understand the world and find our place in it.

Günümüzde cebimizde, insanlık tarihinin büyük bir bölümünde hayal bile edilemeyecek kadar ayrıntılı ve doğru haritalar taşıyoruz. Ancak temel amaç, tarih öncesi dönemde bir mamut dişine nehir vadisi çizen insanınkiyle aynı kalmıştır: dünyayı anlamlandırmak ve dünyadaki yerimizi bulmak.