Hidden World of Everyday Objects

Look around you. On your desk, in your kitchen, in your pocket, there are dozens of ordinary objects: a pencil, a zipper, a paper clip, a ballpoint pen, a fork. We know them so well that we hardly see them anymore. We pick them up without thinking and put them down again without a second look.

Şu anda etrafınıza bakın. Masanızda, mutfağınızda, cebinizde; yüzlerce sıradan nesne sizi çevreliyor. Bir kalem. Bir fermuar. Bir ataş. Bir tükenmez kalem. Bir çatal. Bu eşyalar o kadar tanıdık ki artık onları görmüyoruz bile. Onları otomatik olarak, düşünmeden kullanıyoruz ve sonra ikinci bir bakış atmadan bir kenara bırakıyoruz.

Yet each of these things has a story. Behind even the simplest of them lie years of trial and error, lucky accidents, rival patents and inventors whose names most people have never heard. Their histories show how the world we take for granted was put together, one small invention at a time.

Ancak her sıradan nesnenin olağanüstü bir hikayesi vardır. En basit şeylerin ardında yüzyıllarca süren insan zekası, başarısız deneyler, şanslı kazalar, kıyasıya rekabetler ve günlük hayatı sonsuza dek değiştiren unutulmuş mucitlerin katkıları yatmaktadır. Sıradan nesnelerin gizli tarihleri, insanlık tarihinin en büyüleyici hikayeleri arasındadır; çünkü bunlar, bugün sıradan kabul ettiğimiz dünyanın aslında nasıl, küçük birer icatla adım adım inşa edildiğini ortaya koymaktadır.

In 1958 the American economist Leonard Read published a short essay called “I, Pencil”, told by the pencil itself. Its main claim was surprising: not a single person on Earth knows how to make a pencil from start to finish. In Read's account, the graphite came from Sri Lanka, then called Ceylon, and the cedar for the wooden case from Oregon and Northern California. The eraser was made mostly from rapeseed oil and Italian pumice, and the metal band that holds it was brass, made from copper and zinc mined in different countries.

1958'de ekonomist Leonard Read, bir kalemin bakış açısından anlatılan ve nasıl yapıldığını açıklayan ünlü "Ben, Kalem" adlı bir deneme yazdı. Kalemin amacı şuydu: Dünyada tek bir kişi sıfırdan kalem yapmayı bilmiyor. Kalemin çekirdeğindeki grafit, Sri Lanka veya Meksika'daki madenlerden geliyor. Gövdesinin sedir ağacı Oregon'da yetiştiriliyor ve hasat ediliyor. Silgi, Güney Amerika ağaçlarından elde edilen kauçuk, kükürt ve İtalya'daki volkanik yataklardan elde edilen ponza taşı içeriyor. Silgiyi tutan pirinç halka, farklı ülkelerde çıkarılan çinko ve bakırdan yapılıyor. Sarı boya ise Doğu Afrika'dan elde edilen hint yağı kullanılarak yapılıyor.

Huge numbers of people who have never met work on these materials, and nobody gives them orders from above. Prices and trade connect them. Read wanted to show how complex an economy is, but his essay also shows how closely we are all connected. As for the pencil itself, its story in Europe begins in the 1560s, when people in Borrowdale, in northern England, found a large deposit of unusually pure, solid graphite. Local shepherds first used it to mark their sheep.

Kurşun kalem, onlarca ülkeden temin edilen malzemelerden bir araya getirilir, hiç tanışmamış ve asla tanışmayacak yüzlerce işçi tarafından işlenir; bu süreç merkezi bir planla değil, küresel ticaretin ve piyasa fiyatlarının görünmez mekanizmasıyla koordine edilir. Read bunu ekonomik karmaşıklık hakkında bir noktaya değinmek için kullandı; ancak daha derin ders, karşılıklı bağlantı hakkındadır. Elinizdeki en basit nesne bile, küresel çapta uzanan insan ilişkilerinin fiziksel bir düğümüdür. Bu arada, modern kurşun kalem, 1565 yılında İngiltere'nin Borrowdale bölgesinde büyük bir saf grafit yatağının keşfedilmesinden sonra 16. yüzyılda ortaya çıkmıştır; bu, tarihteki bilinen tek saf grafit yatağıdır.

The zipper does its job so well that it seems as if it must always have existed. In fact, it took several inventors more than sixty years to make one that worked. The first was Elias Howe, the man behind the sewing machine, who patented an “Automatic, Continuous Clothing Closure” in 1851 but never put it on the market. In 1893 Whitcomb Judson showed his “Clasp Locker” at the World's Fair in Chicago, but it was hard to make and often came open on its own.

Fermuar, görevine o kadar mükemmel bir şekilde uygun bir cihazdır ki, sanki her zaman var olmuş gibi görünür. Aslında, doğru çözümü bulana kadar birçok mucidin kırk yıllık deneme yanılma ve başarısızlık süreci gerekti. İlk girişim, dikiş makinesinin mucidi Elias Howe tarafından yapıldı; 1851'de 'Otomatik, Sürekli Giysi Kapatma' patentini aldı, ancak asla geliştirmedi. Whitcomb Judson, 1893'te o kadar güvenilmez bir 'Tokalı Kilit' yarattı ki, sık sık uygunsuz anlarda açılıyordu ve bu nedenle 'ticaretin alay konusu' lakabını kazandı.

The breakthrough came in 1913, when Gideon Sundback, a Swedish-American engineer at Judson's company, designed the rows of small interlocking teeth that we still use today. Even then, the zipper caught on slowly. It first appeared on boots and tobacco pouches, and only in the 1930s did tailors start putting it in trousers and dresses. The name did not come from the inventors either. In 1923 the B.F. Goodrich Company called its new rubber boots “Zippers”, and the word soon passed to the fastener itself. Today the Japanese company YKK makes billions of zippers a year, and you can often find its three letters on the pull tab.

İsveçli-Amerikalı mühendis Gideon Sundback, 1913'te yeniden tasarlanmış birbirine kenetlenen diş sistemiyle modern fermuarı yaratarak sorunu nihayet çözdü. Ancak o zaman bile, benimsenmesi yavaş oldu. Ordu, I. Dünya Savaşı sırasında üniformalarda ve uçuş kıyafetlerinde fermuar kullandı. Moda endüstrisi, 1920'ler ve 1930'larda fermuarları benimsemeye başladı. Önemli olan, 'fermuar' kelimesinin mucidi tarafından değil, 1923'te fermuarlı kauçuk botları pazarlamak için kullanan B.F. Goodrich Şirketi tarafından türetilmiş olmasıdır. Şirket bu ismi tescil ettirdi, ancak sonunda yaygın kullanımda kaybetti ve 'fermuar' genel bir terim haline geldi. Bugün, her yıl yaklaşık 7 milyar fermuar üretiliyor ve Japonya'nın YKK şirketi, dünyadaki tüm fermuarların yaklaşık yarısını üretiyor.

In 1968 Spencer Silver, a chemist at the American company 3M, was trying to make a very strong glue. What he got instead was a weak one: it stuck lightly, came off without leaving a mark and could be used again. Silver was sure it was good for something and spent years showing it to his colleagues, but nobody could think of a use for it.

1968'de 3M'de kimyager olan Spencer Silver, süper güçlü bir yapıştırıcı üretmeye çalışıyordu. Başarısız oldu; bunun yerine zayıf, basınca duyarlı ve çıkarıldığında kalıntı bırakmayan bir yapıştırıcı üretti. Teknik olarak, tam bir başarısızlıktı. Silver patent başvurusunda bulundu ve yıllarca meslektaşlarını işe yaramaz yapıştırıcısının bir işe yarayabileceğine ikna etmeye çalıştı, ancak kimse bir uygulama alanı bulamadı.

The answer came in 1974 from another 3M employee, Art Fry. He sang in a church choir, and the paper bookmarks in his hymn book kept falling out. Fry remembered Silver's glue and made a bookmark that stayed in place and came off cleanly. Even so, 3M was unsure. A first test in 1977 went badly, but in 1978 the company handed out free samples all over Boise, Idaho, and most of the people who tried them wanted more. The Post-it Note went on sale across the United States in 1980 and became one of the best-selling office products ever.

Bu fikir, 1974 yılına kadar beklemede kaldı. O yıl, Art Fry adlı bir meslektaşı kilise korosu provasına katıldı ve ilahi kitabındaki ayraçlarının sürekli düşmesinden rahatsız oldu. Silver'ın yapıştırıcısını hatırladı ve hafifçe yapışan ve kolayca çıkarılabilen bir ayraç üretmek için kullandı. 3M ürünü test etti ve kullanıcıların çok sevdiğini gördü; ancak şirket yine de üretime yatırım yapmaktan çekindi. 3M, 1977'de Boise, Idaho'da ücretsiz örnekler dağıttıktan ve alıcıların %94'ü ürünü satın alacağını söyledikten sonra üretime geçmeye karar verdi. Post-it Note, 1980 yılında ülke çapında piyasaya sürüldü ve tarihin en başarılı ofis ürünlerinden biri oldu. Bugün 3M, 4.000'den fazla ürün çeşidinde yılda 50 milyardan fazla Post-it Note üretiyor.

Today it is hard to imagine a Western dinner table without forks, yet the fork was once a scandal. In the early 11th century a Byzantine princess married the son of the Doge of Venice and brought small golden forks with her. The Venetians were shocked to see her eat with a fork instead of her fingers. When she died of the plague a few years later, the churchman Peter Damian described her death as God's punishment for her vanity and love of luxury.

Yemek çatalı, modern Batı sofra düzenlerinde o kadar yaygın ki, bir zamanlar tartışmalı olduğunu hayal etmek zor. Ancak çatal, 11. yüzyılda Venedikli bir soylunun Yunan eşi tarafından Bizans İmparatorluğu'ndan Batı Avrupa'ya getirildiğinde, Kilise tarafından Tanrı'ya hakaret olarak kınanmıştı. Tartışma teolojikti: Tanrı insanlara yemek yemek için parmaklar vermişti ve yemeğe dokunmaktan kaçınmak için yapay bir alet kullanmak, kibir ve kadınsı bir davranış olarak görülüyordu. Bizans prensesi Venedik'e varışından kısa bir süre sonra vebadan öldüğünde, din adamları bunu onun ahlaksızca çatal kullanmasının ilahi cezası olarak gösterdiler.

For a long time forks remained rare luxuries, used mainly by the rich and viewed with suspicion by everyone else. They spread across Europe only in the 17th and 18th centuries, and the four-pronged fork we know today became common even later. In the American colonies most people ate with a knife and a spoon, and the fork did not become normal in American homes until the 19th century. It took about seven hundred years for this ordinary object to become ordinary.

Yüzyıllar boyunca çatallar, yalnızca çok zenginlerin kullandığı ve kibar toplumda biraz tartışmalı kabul edilen nadir lüks eşyalar olarak kaldı. Çatalın Avrupa yemek masalarında standart hale gelmesi ancak 17. ve 18. yüzyıllarda gerçekleşti. Bugün tanıdığımız dört uçlu çatal, 18. yüzyılın sonlarına kadar standartlaştırılmadı. Amerika Birleşik Devletleri çatalı benimsemekte özellikle yavaş davrandı; ilk Amerikan kolonistleri çoğunlukla kaşık ve bıçakla yemek yiyordu ve çatal ancak 19. yüzyılda Amerikan evlerinde gerçekten yaygınlaştı. O kadar sıradan bir nesne ki, hakkında hiç düşünmüyoruz bile, sıradan hale gelmesi neredeyse bin yıl süren toplumsal tartışmalara yol açtı.

The paper clip is a small masterpiece of design: a single piece of wire, bent into a clever shape, with no glue and no moving parts. It costs almost nothing to make and does its job perfectly. Who invented it, however, is a surprisingly difficult question.

Kağıt klipsi, günlük hayattaki en zarif tasarımlardan biridir; tek bir tel parçasının hassas bir şekle bükülmesiyle oluşturulur, hiçbir mekanizma, yapıştırıcı, hareketli parça gerektirmez ve üretimi neredeyse hiçbir maliyet gerektirmez, ancak amacını mükemmel bir şekilde yerine getirir. Bununla birlikte, onu kimin icat ettiği sorusu şaşırtıcı bir tartışmaya yol açmıştır.

In Norway many people believe the inventor was Johan Vaaler, who patented a paper clip in 1899. During the German occupation in World War II, Norwegians wore paper clips on their jackets as a quiet sign of protest. But Vaaler's design is not the one we use. The familiar shape with two loops, known as the Gem clip, was already being made in Britain by the 1890s and was never patented. In 1899 the American William Middlebrook patented a machine for making clips of this shape. So the history of this simple object is a tangle of patents and copies.

Norveçli Johan Vaaler, 1899'da benzer bir tasarımı patentleyerek ataşın mucidi olarak kabul edilir ve ataş, II. Dünya Savaşı'nda Nazi işgali sırasında Norveç ulusal gururunun ve direnişinin sembolü haline gelmiştir; Norveçliler, işgalcilere karşı sessiz bir protesto olarak yakalarına ataş takmışlardır. Ancak, çoğu insanın tanıdığı şekil olan Gem ataşı, aslında biraz daha önce İngiliz Gem Manufacturing Company tarafından patentlenmiştir. Daha da öncesinde, Amerikalı William Middlebrook, 1899'da Gem tarzı ataşı üreten makinenin patentini almıştır. Ataşın gerçek icadı, rekabet eden patentler ve örtüşen tasarımların karmaşasında kaybolmuştur. Bazen en basit şeylerin tarihi en karmaşık olanıdır.

In 1941 the Swiss engineer George de Mestral came home from a hunting trip in the Alps and found his trousers and his dog's fur covered in burrs, the small seed heads of the burdock plant. Instead of just picking them off, he looked at one under a microscope. It was covered in tiny hooks that caught on the loops of cloth and hair. De Mestral then spent years trying to copy this with different materials, until he had a fastener that could be opened and closed thousands of times.

1941'de İsviçreli mühendis George de Mestral, Alpler'deki bir av gezisinden döndüğünde, köpeğinin tüylerinin ve yün pantolonunun dulavratotu dikenleriyle kaplı olduğunu fark etti. Bu dikenler, yaygın bir bitkinin küçük, kancalı tohum kabuklarıydı. Sadece sinirlenmek yerine, dikenleri mikroskop altında inceledi ve her bir küçük kancanın kumaş veya kürkün halkalarına takıldığını gördü. Aşınmadan binlerce kez açılıp kapanabilen çift taraflı bir bağlantı elemanı geliştirmeden önce sekiz yıl boyunca çeşitli malzemelerle deneyler yaptı.

He called his invention Velcro, from the French words velours (velvet) and crochet (hook), and received a patent in 1955. At first the fashion world was not interested: tailors thought it looked cheap and ugly. Velcro became famous thanks to NASA, which used it in the 1960s to stop tools and equipment from floating around inside spacecraft. After that it spread everywhere, from children's shoes and hospital equipment to the International Space Station. A few seeds caught in a dog's fur had changed the way we fasten things.

De Mestral, icadına Fransızca 'velours' (kadife) ve 'crochet' (kanca) kelimelerini birleştirerek Velcro adını verdi. 1955'te patentini aldı. Moda endüstrisi başlangıçta pek ilgi göstermedi; terziler ve dikişçiler bunu şık olmaktan ziyade çirkin ve pratik buldular. Velcro'yu ilk kez ana akıma taşıyan NASA oldu; 1960'larda uzay kıyafetlerinde, ekipmanlarında ve uzay araçlarının iç kısımlarında yaygın olarak kullandı. Bundan sonra, benimsenmesi hızlı ve küresel oldu. Bugün Velcro, çocuk ayakkabılarından askeri ekipmanlara, tıbbi cihazlardan Uluslararası Uzay İstasyonuna kadar her şeyde kullanılıyor. Mikroskop altında bir dulavratotu dikeni dünyayı değiştirdi.

The American engineer Henry Petroski wrote whole books about pencils, forks and paper clips. His main idea was that “form follows failure”: things change shape because people notice what is wrong with them and keep fixing it. Small everyday problems are good teachers, because money and force can't solve them. Only a better idea can.

Teknoloji tarihçisi Henry Petroski, en öğretici tasarım problemlerinin genellikle en küçükleri olduğunu gözlemlemiştir: çatalların ve ataşların şekilleri, kapı kollarının mekanizmaları, aletlerin ergonomisi. Bu küçük problemler, kaba kuvvet veya muazzam kaynaklarla çözülemeyecekleri için en yaratıcı düşünmeyi gerektirir. Gerçek bir zarafet gerektirirler.

These histories also show that progress rarely runs in a straight line from idea to product. There are accidents, failed tests, abandoned designs, ideas borrowed from other countries and solutions that turn out to fit a completely different problem. The Post-it Note began as a failed glue. Velcro started with burrs in a dog's fur. Super glue was a mistake in a lab that was trying to make gun sights. Many of the things we use every day began with something going wrong.

Günlük nesnelerin gizli tarihleri, insan ilerlemesinin aslında nasıl işlediği hakkında da derin bir gerçeği ortaya koyuyor. Nadiren vizyondan icada doğru düz bir çizgide ilerler. Kazaları, başarısızlıkları, terk edilmiş prototipleri, kültürlerarası etkileşimleri ve bir soruna çözümün tamamen farklı bir soruna mükemmel bir cevap olduğu anları içerir. Post-it notu başarısız bir yapıştırıcıdan doğdu. Cırt cırtlı bant, ormanda yapılan can sıkıcı bir yürüyüşten ortaya çıktı. Süper yapıştırıcı, bir silah laboratuvarındaki bir kazadan doğdu. Günlük hayatımızı en çok şekillendiren nesnelerin çoğu hatalardan doğdu. Bu cesaret verici olmalı; bu, dünyanın hala beklenmedik yerlerde keşfedilmeyi bekleyen icatlarla dolu olduğu anlamına geliyor.

The objects around us are small pieces of human history. A pencil holds the work of miners, foresters and traders in several countries. A zipper is the result of six decades of trying. A Post-it Note is proof that a useful idea can grow out of a failure.

Çevremizdeki nesneler sadece araçlar değil, insanlık tarihinin eserleridir. Her kalem yüzlerce mucidin, madencinin ve tüccarın parmak izlerini taşır. Her fermuar kırk yıllık hayal kırıklığının çözümüdür. Her Post-it notu, en faydalı şeylerin bazen en muhteşem başarısızlıklardan doğduğunun bir hatırlatıcısıdır.

So the next time you pick up a pen, clip some papers together or peel off a sticky note, take a moment to look at it. Each of these small things has a long story behind it, and there are many more such stories around us, waiting for someone to notice them.

Bir dahaki sefere dalgınlıkla bir kalem aldığınızda, kağıtları bir araya getirdiğinizde veya yapışkan bir not kağıdını soyduğunuzda, bir an için durun. Elinizde tuttuğunuz şey bir meta değil; insan zekasının uzun öyküsünün bir bölümü. Dünya, sıradan olana bakıp hayret etmeye istekli herkes tarafından fark edilmeyi bekleyen gizli tarihlerle dolu.