
الطَّعَام الْعَرَبِيّ
Kuchnia arabska
Najważniejsze słówka
- الطَّعَامjedzenie
- الْخُبْزchleb
- الْمَطْبَخkuchnia
- الْمَائِدَةstół
- وَجْبَةposiłek
- طَبَقdanie
- صَحْنtalerz
- الْمِلْعَقَةłyżka
- الْمَزَّةmeze (przystawki)
- الْبَهَارَاتprzyprawy
- الْحَلَوِيَّاتsłodycze
- أُرْزryż
Wszystkie słówka (25)
- اللَّحْمmięso
- الدَّجَاجkurczak
- الْفُطُورśniadanie
- الْعَشَاءkolacja
- الشَّاي بِالنَّعْنَاعherbata z miętą
- سُكَّرcukier
- التَّمْرdaktyle
- زَيْت الزَّيْتُونoliwa z oliwek
- الضَّيْفgość
- الْمُضِيفgospodarz
- الْكَرَمhojność
- شَبِعْتُnajadłem się
- بِالْهَنَاء وَالشِّفَاءsmacznego
الطَّعَام فِي الْعَالَم الْعَرَبِيّ أَكْثَر مِنْ أَكْل. هُوَ كَرَم، وَعَائِلَة، وَتَارِيخ طَوِيل. وَمِنَ الْمَغْرِب إِلَى الْعِرَاق، لِكُلّ بَلَد أَطْبَاقُهُ الْخَاصَّة.
W świecie arabskim jedzenie to coś więcej niż posiłek. To hojność, rodzina i długa historia. Od Maroka po Irak każdy kraj ma swoje własne potrawy.
فِي هٰذِهِ الْمَقَالَة نَزُور الْمَطْبَخ الْعَرَبِيّ: الْخُبْز، وَالْمَزَّة، وَالْأَطْبَاق الْكَبِيرَة، وَالْحَلَوِيَّات، وَآدَاب الْمَائِدَة.
W tym artykule odwiedzamy arabską kuchnię: chleb, mezze, wielkie dania, słodycze i zasady zachowania przy stole.
الْخُبْز أَوَّلًا
Najpierw chleb
الْخُبْز أَهَمّ شَيْء عَلَى الْمَائِدَة الْعَرَبِيَّة. فِي مِصْر اسْمُهُ «الْعَيْش»، وَهٰذِهِ الْكَلِمَة تَعْنِي أَيْضًا «الْحَيَاة».
Chleb jest najważniejszy na arabskim stole. W Egipcie nazywa się „aish”, a to słowo znaczy też „życie”.
هُنَاكَ أَنْوَاع كَثِيرَة مِنَ الْخُبْز: الْخُبْز الْعَرَبِيّ الْمُسْتَدِير، وَخُبْز الصَّاج الرَّقِيق، وَالْخُبْز الْمَغْرِبِيّ الْكَبِير. وَالنَّاس يَأْكُلُون بِقِطْعَة الْخُبْز بَدَلًا مِنَ الْمِلْعَقَة أَحْيَانًا.
Jest wiele rodzajów chleba: okrągłe arabskie placki, cienki chleb saj i duży chleb marokański. Czasem ludzie jedzą kawałkiem chleba zamiast łyżką.
وَلِلْخُبْز احْتِرَام كَبِير. إِذَا وَقَعَت قِطْعَة خُبْز عَلَى الْأَرْض، يَرْفَعُهَا كَثِير مِنَ النَّاس وَيَضَعُونَهَا فِي مَكَان نَظِيف، وَبَعْضُهُم يُقَبِّلُهَا.
Chleb traktuje się z wielkim szacunkiem. Jeśli kawałek chleba spadnie na ziemię, wiele osób podnosi go i kładzie w czystym miejscu, a niektórzy go całują.
الْمَزَّة
Mezze
فِي لُبْنَان وَسُورِيَا وَفِلَسْطِين وَالْأُرْدُنّ يَبْدَأ الْأَكْل بِالْمَزَّة. الْمَزَّة صُحُون صَغِيرَة كَثِيرَة يَأْكُل مِنْهَا الْجَمِيع مَعًا.
W Libanie, Syrii, Palestynie i Jordanii posiłek zaczyna się od mezze. Mezze to wiele małych talerzyków, z których wszyscy jedzą razem.
عَلَى الْمَائِدَة حُمُّص بِالطَّحِينَة، وَمُتَبَّل الْبَاذِنْجَان، وَتَبُّولَة خَضْرَاء بِالْبَقْدُونِس، وَفَتُّوش بِالْخُبْز الْمُحَمَّص، وَفَلَافِل سَاخِنَة.
Na stole jest hummus z tahini, mutabbal (pasta z pieczonego bakłażana), zielone tabbouleh z natką pietruszki, fattoush z opiekanym chlebem i gorący falafel.
وَالْمَزَّة لَيْسَت وَجْبَة سَرِيعَة. النَّاس يَجْلِسُون سَاعَات، يَأْكُلُون قَلِيلًا وَيَتَكَلَّمُون كَثِيرًا.
Mezze to nie jest szybki posiłek. Ludzie siedzą godzinami, jedzą po trochu i dużo rozmawiają.
الْأَطْبَاق الْكَبِيرَة
Wielkie dania
لِكُلّ بَلَد عَرَبِيّ طَبَق مَشْهُور. فِي الْمَغْرِب «الْكُسْكُس» وَ«الطَّاجِين»، وَفِي مِصْر «الْكُشَرِي»، وَفِي الْخَلِيج «الْكَبْسَة»، وَفِي الْأُرْدُنّ «الْمَنْسَف».
Każdy kraj arabski ma słynne danie. W Maroku to „kuskus” i „tadżin”, w Egipcie „koshari”, w krajach Zatoki „kabsa”, a w Jordanii „mansaf”.
الْكُسْكُس حُبُوب صَغِيرَة مِنَ السَّمِيد، وَيَأْكُلُهُ الْمَغَارِبَة مَعَ الْخُضَار وَاللَّحْم، وَخَاصَّةً يَوْم الْجُمُعَة. وَالطَّاجِين طَبَق يُطْبَخ بِبُطْء فِي إِنَاء مِنَ الطِّين لَهُ غِطَاء عَلَى شَكْل مَخْرُوط.
Kuskus to drobne ziarenka z kaszy manny, a Marokańczycy jedzą go z warzywami i mięsem, zwłaszcza w piątki. Tadżin to danie, które powoli dusi się w glinianym naczyniu z pokrywką w kształcie stożka.
وَالْكُشَرِي طَعَام شَعْبِيّ رَخِيص فِي مِصْر: أُرْز، وَعَدَس، وَمَعْكَرُونَة، وَحِمَّص، مَعَ صَلْصَة الطَّمَاطِم وَالْبَصَل الْمَقْلِيّ.
Koshari to tanie i lubiane jedzenie ludowe w Egipcie: ryż, soczewica, makaron i ciecierzyca z sosem pomidorowym i smażoną cebulą.
وَالْمَنْسَف لَحْم خَرُوف مَطْبُوخ فِي «الْجَمِيد»، وَهُوَ لَبَن مُجَفَّف، وَيُقَدَّم عَلَى الْأُرْز فِي صِينِيَّة كَبِيرَة. وَالْكَبْسَة أُرْز مَعَ اللَّحْم أَوِ الدَّجَاج وَبَهَارَات كَثِيرَة.
Mansaf to jagnięcina gotowana w „jameed”, czyli suszonym jogurcie, podawana na ryżu na dużej tacy. Kabsa to ryż z mięsem albo kurczakiem i dużą ilością przypraw.
الْبَهَارَات
Przyprawy
الْبَهَارَات قَلْب الْمَطْبَخ الْعَرَبِيّ. الْكَمُّون، وَالْكُزْبَرَة، وَالْقِرْفَة، وَالْهَيْل، وَالسُّمَّاق، كُلُّهَا تُعْطِي الطَّعَام رَائِحَة جَمِيلَة.
Przyprawy to serce kuchni arabskiej. Kmin rzymski, kolendra, cynamon, kardamon i sumak nadają jedzeniu piękny zapach.
وَهُنَاكَ خَلْطَات مَشْهُورَة، مِثْلَ «الزَّعْتَر»: زَعْتَر مُجَفَّف مَعَ السُّمْسُم وَالسُّمَّاق. النَّاس يَأْكُلُونَهُ فِي الصَّبَاح مَعَ الْخُبْز وَزَيْت الزَّيْتُون.
Są też słynne mieszanki, na przykład „zaatar”: suszony tymianek z sezamem i sumakiem. Je się go rano z chlebem i oliwą.
وَفِي الْأَسْوَاق الْقَدِيمَة تَرَى الْبَهَارَات فِي أَكْيَاس كَبِيرَة بِأَلْوَان كَثِيرَة: أَحْمَر، وَأَصْفَر، وَبُنِّيّ، وَأَخْضَر.
Na starych targach widać przyprawy w dużych workach w wielu kolorach: czerwonym, żółtym, brązowym i zielonym.
الْفُطُور
Śniadanie
الْفُطُور الْعَرَبِيّ غَنِيّ. فِي مِصْر يَأْكُل النَّاس «الْفُول الْمُدَمَّس» وَ«الطَّعْمِيَّة»، وَهِيَ فَلَافِل مِصْرِيَّة مِنَ الْفُول.
Arabskie śniadanie jest obfite. W Egipcie je się „ful medames” (duszony bób) i „taamiya”, czyli egipski falafel z bobu.
وَفِي بِلَاد الشَّام يَأْكُلُون اللَّبْنَة، وَالزَّيْتُون، وَالْبَيْض، وَ«الْمَنَاقِيش»: خُبْز بِالزَّعْتَر أَوْ بِالْجُبْن مِنَ الْفُرْن.
W Lewancie je się labneh, oliwki, jajka i „manaqish”: chleb pieczony w piecu z zaatarem albo z serem.
وَفِي الْمَغْرِب الْعَرَبِيّ يَشْرَب النَّاس الشَّاي بِالنَّعْنَاع، وَيَأْكُلُون «الْمُسَمَّن»، وَهُوَ فَطِيرَة رَقِيقَة مُرَبَّعَة مَعَ الْعَسَل أَوِ الزُّبْدَة.
W Maghrebie pije się herbatę miętową i je „msemmen”, cienki kwadratowy placek z miodem albo masłem.
الْمَشْرُوبَات
Napoje
الشَّاي مَشْرُوب كُلّ يَوْم. فِي الْمَغْرِب يَصُبُّون الشَّاي بِالنَّعْنَاع مِنْ فَوْق، حَتَّى تَظْهَر عَلَيْهِ رَغْوَة صَغِيرَة. وَفِي مِصْر وَالْعِرَاق يُحِبُّ النَّاس الشَّاي الثَّقِيل مَعَ سُكَّر كَثِير.
Herbata to napój na co dzień. W Maroku herbatę miętową nalewa się z wysoka, żeby na wierzchu pojawiła się odrobina piany. W Egipcie i Iraku lubi się mocną herbatę z dużą ilością cukru.
وَفِي الصَّيْف يَشْرَب النَّاس الْعَصِير الطَّازَج: عَصِير الْبُرْتُقَال، وَالْمَانْجُو، وَقَصَب السُّكَّر. وَمَعَ الْأَكْل يُحِبُّ كَثِيرُون «الْعَيْرَان»، وَهُوَ مَشْرُوب بَارِد مِنَ اللَّبَن وَالْمَاء وَالْمِلْح.
Latem pije się świeże soki: pomarańczowy, z mango i z trzciny cukrowej. Do jedzenia wiele osób lubi „ayran”, zimny napój z jogurtu, wody i soli.
التَّمْر وَالزَّيْتُون
Daktyle i oliwki
النَّخْل وَالزَّيْتُون شَجَرَتَان قَدِيمَتَان فِي الْبِلَاد الْعَرَبِيَّة. فِي الْخَلِيج وَالْعِرَاق وَمِصْر نَخْل كَثِير، وَفِي بِلَاد الشَّام وَالْمَغْرِب الْعَرَبِيّ زَيْتُون كَثِير.
Palma daktylowa i drzewo oliwne to prastare drzewa ziem arabskich. W krajach Zatoki, w Iraku i w Egipcie jest dużo palm, a w Lewancie i Maghrebie dużo drzew oliwnych.
التَّمْر طَعَام حُلْو وَمُفِيد، وَلَهُ أَنْوَاع كَثِيرَة جِدًّا. فِي بُيُوت كَثِيرَة يَأْكُل الضَّيْف التَّمْر مَعَ الْقَهْوَة الْعَرَبِيَّة.
Daktyle są słodkie i zdrowe, a ich odmian jest bardzo dużo. W wielu domach gość je daktyle do arabskiej kawy.
وَزَيْت الزَّيْتُون فِي كُلّ مَطْبَخ تَقْرِيبًا فِي الشَّام. فِي الْخَرِيف تَخْرُج الْعَائِلَات إِلَى الْحُقُول لِقَطْف الزَّيْتُون مَعًا، وَهُوَ يَوْم عَمَل وَفَرَح أَيْضًا.
Oliwa z oliwek jest w Lewancie prawie w każdej kuchni. Jesienią całe rodziny wychodzą razem w pole zbierać oliwki i jest to dzień pracy, ale i radości.
الْحَلَوِيَّات
Słodycze
الْعَرَب يُحِبُّون الْحُلْو. وَمِنْ أَشْهَر الْحَلَوِيَّات «الْبَقْلَاوَة»: طَبَقَات رَقِيقَة مِنَ الْعَجِين، فِيهَا الْفُسْتُق أَوِ الْجَوْز، وَعَلَيْهَا الْقَطْر.
Arabowie uwielbiają słodkości. Jednym z najsłynniejszych deserów jest „baklawa”: cienkie warstwy ciasta z pistacjami albo orzechami włoskimi, polane syropem.
وَ«الْكُنَافَة» مِنْ نَابُلُس فِي فِلَسْطِين مَشْهُورَة جِدًّا. فِيهَا جُبْن سَاخِن تَحْتَ عَجِين ذَهَبِيّ وَقَطْر حُلْو.
Bardzo słynna jest „kunafa” z Nablusu w Palestynie. Pod złocistym ciastem i słodkim syropem jest gorący ser.
وَفِي مِصْر حَلْوَى اسْمُهَا «أُمّ عَلِي»، وَهِيَ عَجِين وَحَلِيب وَمُكَسَّرَات مِنَ الْفُرْن. وَ«الْبَسْبُوسَة» كَعْكَة مِنَ السَّمِيد بِالْقَطْر، يُحِبُّهَا النَّاس فِي بِلَاد كَثِيرَة.
W Egipcie jest deser „Umm Ali” z ciasta, mleka i orzechów zapiekanych w piekarniku. „Basbusa” to ciasto z kaszy manny z syropem, które lubi się w wielu krajach.
الْأَكْل مَعًا
Wspólne jedzenie
فِي كَثِير مِنَ الْبُيُوت يَأْكُل النَّاس مِنْ صَحْن كَبِير وَاحِد فِي وَسَط الْمَائِدَة. هٰذَا يَعْنِي الْقُرْب وَالْمَحَبَّة.
W wielu domach je się z jednego dużego półmiska na środku stołu. To oznacza bliskość i miłość.
وَفِي الْبَادِيَة وَالْقُرَى يَجْلِس النَّاس أَحْيَانًا عَلَى الْأَرْض حَوْلَ صِينِيَّة كَبِيرَة، وَيَأْكُلُون بِالْيَد الْيُمْنَى.
Na pustyni i na wsi ludzie czasem siedzą na ziemi wokół dużej tacy i jedzą prawą ręką.
وَهُنَاكَ قَوْل مَشْهُور: «بَيْنَنَا خُبْز وَمِلْح». مَعْنَاهُ أَنَّ النَّاس الَّذِينَ أَكَلُوا مَعًا أَصْبَحُوا أَصْدِقَاء، وَلَا يَخُون أَحَدُهُم الْآخَر.
Jest słynne powiedzenie: „Między nami jest chleb i sól”. Znaczy ono, że ludzie, którzy jedli razem, zostali przyjaciółmi i nie zdradzą się nawzajem.
وَالْغَدَاء فِي بِلَاد كَثِيرَة هُوَ الْوَجْبَة الْكَبِيرَة فِي الْيَوْم، بَعْدَ الْعَمَل وَالْمَدْرَسَة، فِي السَّاعَة الثَّانِيَة أَوِ الثَّالِثَة. أَمَّا الْعَشَاء فَهُوَ فِي الْعَادَة خَفِيف.
W wielu krajach głównym posiłkiem dnia jest obiad po pracy i szkole, o drugiej albo o trzeciej. Kolacja jest za to zwykle lekka.
آدَاب الْمَائِدَة
Zasady przy stole
قَبْلَ الْأَكْل يَقُول النَّاس: «بِسْمِ اللَّه»، وَبَعْدَهُ يَقُولُون: «الْحَمْدُ لِلَّه».
Przed jedzeniem mówi się „Bismillah” (w imię Boga), a po jedzeniu „Alhamdulillah” (chwała Bogu).
وَالْمُضِيف يَقُول لِلضَّيْف كَثِيرًا: «كُلْ! كُلْ!»، وَيَضَع لَهُ الطَّعَام مِنْ جَدِيد كُلَّمَا فَرَغَ صَحْنُهُ.
Gospodarz często mówi do gościa: „Jedz! Jedz!” i dokłada mu jedzenia za każdym razem, gdy talerz jest pusty.
إِذَا قُلْتَ «شَبِعْتُ» مَرَّة وَاحِدَة، فَقَدْ لَا يُصَدِّقُكَ الْمُضِيف! قُلْهَا أَكْثَر مِنْ مَرَّة.
Jeśli powiesz „jestem najedzony” tylko raz, gospodarz może ci nie uwierzyć! Powiedz to więcej niż raz.
وَبَعْدَ الْأَكْل يَقُول الضَّيْف: «سُفْرَة دَائِمَة»، وَمَعْنَاهَا: أَتَمَنَّى أَنْ تَبْقَى مَائِدَتُكُم مَلِيئَة دَائِمًا. وَالْجَوَاب: «دَامَت أَيَّامُكَ».
Po posiłku gość mówi „sufra daima”, co znaczy: niech wasz stół zawsze będzie pełny. Odpowiedź to „damat ayyamak” (niech twoje dni trwają).
كَلِمَات الطَّعَام
Słowa o jedzeniu
هٰذِهِ كَلِمَات مُهِمَّة عَنِ الطَّعَام:
Oto kilka ważnych słów o jedzeniu:
الْخُبْز: أَهَمّ طَعَام عَلَى الْمَائِدَة.
Al-khubz: najważniejsze jedzenie na stole, chleb.
الْمَزَّة: صُحُون صَغِيرَة فِي بِدَايَة الْأَكْل.
Al-mazza: małe talerzyki na początku posiłku.
الْبَهَارَات: الْكَمُّون وَالْقِرْفَة وَالْهَيْل وَغَيْرُهَا.
Al-baharat: kmin, cynamon, kardamon i inne przyprawy.
الْحُمُّص: طَبَق مِنَ الْحِمَّص وَالطَّحِينَة.
Al-hummus: danie z ciecierzycy i tahini.
الصِّينِيَّة: صَحْن كَبِير يَأْكُل مِنْهُ الْجَمِيع.
Al-siniyya: duża taca, z której jedzą wszyscy.
«بِالْهَنَاء وَالشِّفَاء»: تُقَال لِمَنْ يَأْكُل.
„Bil-hana wal-shifa”: mówi się to komuś, kto je (smacznego).
فِي النِّهَايَة
Na koniec
الطَّعَام الْعَرَبِيّ مُتَنَوِّع جِدًّا، لِأَنَّ الْعَالَم الْعَرَبِيّ كَبِير. لٰكِنْ هُنَاكَ شَيْء وَاحِد لَا يَتَغَيَّر فِي كُلّ بَلَد: الْكَرَم.
Kuchnia arabska jest bardzo różnorodna, bo świat arabski jest duży. Ale jedno nie zmienia się w żadnym kraju: hojność.
إِذَا دُعِيتَ إِلَى بَيْت عَرَبِيّ، فَلَا تَأْكُل قَبْلَ الزِّيَارَة! سَيَكُون هُنَاكَ طَعَام كَثِير جِدًّا.
Jeśli zaproszą cię do arabskiego domu, nie jedz przed wizytą! Jedzenia będzie bardzo dużo.
W darmowej aplikacji posłuchasz tego tekstu, a po dotknięciu słowa zobaczysz jego tłumaczenie.
Z bloga
Learn Arabic już 1 grudnia
Aplikacja jest prawie gotowa: alfabet arabski od zera, gramatyka, ponad 2500 słówek z nagraniami i klasyka w oryginale, np. „Złamane skrzydła” Khalila Gibrana. Zostaw e-mail, a damy ci znać w dniu premiery.
Jeden e-mail w dniu premiery. Nic więcej.