Franz Kafka

Franz Kafka gehört zu den wichtigsten Autoren deutscher Sprache im 20. Jahrhundert. Er kam am 3. Juli 1883 in Prag zur Welt, das damals zu Österreich-Ungarn gehörte. In der Stadt lebten Tschechen, Deutsche und Juden nebeneinander, und Kafka sprach neben Deutsch auch fließend Tschechisch.

Franz Kafka is een van de belangrijkste Duitstalige schrijvers van de twintigste eeuw. Hij werd op 3 juli 1883 geboren in Praag, dat toen bij Oostenrijk-Hongarije hoorde. In de stad woonden Tsjechen, Duitsers en Joden naast elkaar, en Kafka sprak behalve Duits ook vloeiend Tsjechisch.

In seinen Erzählungen und Romanen geraten Menschen in Lagen, die sie nicht verstehen. Sie stehen vor Behörden ohne Gesicht, vor Regeln, die niemand erklärt, und vor ihrer eigenen Angst.

In zijn verhalen en romans belanden mensen in situaties die ze niet begrijpen. Ze staan tegenover instanties zonder gezicht, regels die niemand uitlegt en hun eigen angst.

Kafka war das älteste von sechs Kindern einer jüdischen Kaufmannsfamilie. Sein Vater Hermann, der in der Altstadt ein Geschäft für Galanteriewaren führte, war streng und übermächtig. 1919 schrieb ihm der Sohn einen langen „Brief an den Vater“, der den Vater nie erreichte. Viele sehen darin den Schlüssel zu Macht, Schuld und Angst in Kafkas Werk.

Kafka was de oudste van zes kinderen in een Joodse koopmansfamilie. Zijn vader Hermann, die in de oude binnenstad een winkel in galanterieën had, was streng en overheersend. In 1919 schreef zijn zoon hem een lange ‘Brief aan vader’, die hem nooit bereikte. Velen zien daarin de sleutel tot macht, schuld en angst in Kafka’s werk.

Kafka studierte Jura an der Deutschen Universität in Prag und machte 1906 seinen Doktor. Ab 1908 arbeitete er bei der Arbeiter-Unfall-Versicherungs-Anstalt in Prag, wo er Unfallrisiken in Fabriken prüfte. Geschrieben hat er vor allem nachts, nach dem Dienst.

Kafka studeerde rechten aan de Duitse Universiteit in Praag en promoveerde in 1906. Vanaf 1908 werkte hij bij de Praagse ongevallenverzekeringsinstelling voor arbeiders, waar hij de risico’s op ongelukken in fabrieken beoordeelde. Hij schreef vooral ’s nachts, na zijn werk.

Kafka schrieb schon als Schüler, doch zu Lebzeiten erschienen nur wenige schmale Bände mit Erzählungen. „Die Verwandlung“ kam 1915 heraus, die Romane „Der Prozess“ und „Das Schloss“ erst nach seinem Tod.

Kafka schreef al als scholier, maar tijdens zijn leven verschenen alleen een paar dunne bundels met verhalen. ‘De gedaanteverwisseling’ kwam in 1915 uit, de romans ‘Het proces’ en ‘Het slot’ pas na zijn dood.

Seine Sprache ist klar und genau, fast wie ein Protokoll, doch was sie beschreibt, folgt der Logik eines Traums. Immer wieder geht es um den Einzelnen, der allein bleibt, um Ämter, deren Sinn niemand erkennt, und um eine moderne Welt, die keine Antworten gibt.

Zijn taal is helder en precies, bijna als een proces-verbaal, maar wat hij beschrijft volgt de logica van een droom. Steeds weer gaat het om het individu dat alleen blijft, om kantoren waarvan niemand het nut inziet, en om een moderne wereld die geen antwoorden geeft.

Kafka starb 1924 mit 40 Jahren an Tuberkulose, in einem Sanatorium bei Wien. Er hatte seinen Freund Max Brod gebeten, alle Manuskripte zu verbrennen. Brod tat es nicht und veröffentlichte die unvollendeten Romane. Ohne diesen Ungehorsam hätte die Welt weder den „Prozess“ noch das „Schloss“ je gelesen.

Kafka stierf in 1924 op 40-jarige leeftijd aan tuberculose, in een sanatorium bij Wenen. Hij had zijn vriend Max Brod gevraagd al zijn manuscripten te verbranden. Brod deed dat niet en gaf de onvoltooide romans uit. Zonder die ongehoorzaamheid had de wereld ‘Het proces’ en ‘Het slot’ nooit gelezen.

In Kafkas Texten verschwimmt die Grenze zwischen Wirklichkeit und Traum. Das Unmögliche geschieht, und die Figuren nehmen es fast gelassen hin. Immer wiederkehrende Themen sind Schuld, Angst, Fremdheit und eine Macht, die man nicht sieht.

In Kafka’s teksten vervaagt de grens tussen werkelijkheid en droom. Het onmogelijke gebeurt, en de personages nemen het bijna gelaten op. Terugkerende thema’s zijn schuld, angst, vervreemding en een macht die je niet ziet.

Gerade der ruhige, sachliche Ton macht die Geschichten so unheimlich: Kafka erzählt das Ungeheuerliche wie einen Bericht aus dem Büro. Der Leser sieht die Welt meist mit den Augen eines Einzelnen, der allein ist und sich nicht zu helfen weiß.

Juist de rustige, zakelijke toon maakt de verhalen zo unheimisch: Kafka vertelt het ongehoorde alsof het een verslag van kantoor is. De lezer ziet de wereld meestal door de ogen van een eenling die zich geen raad weet.

Kafka hat Literatur, Philosophie und Kunst bis heute geprägt. Sein Name ist sogar zum Adjektiv geworden: Als „kafkaesk“ bezeichnet man eine Lage, die absurd, undurchschaubar und bedrohlich wirkt, etwa wenn man von Amt zu Amt geschickt wird.

Kafka heeft literatuur, filosofie en kunst tot op de dag van vandaag beïnvloed. Zijn naam is zelfs een bijvoeglijk naamwoord geworden: ‘kafkaësk’ noem je een situatie die absurd, ondoorzichtig en bedreigend is, bijvoorbeeld als je van loket naar loket wordt gestuurd.

Seine Bücher liegen in Dutzenden Sprachen vor und sind Vorlage für Theaterstücke, Filme und Opern. Orson Welles verfilmte 1962 den „Prozess“, und in Prag erinnern heute ein Museum und ein Denkmal an den Autor.

Zijn boeken zijn in tientallen talen verschenen en vormen de basis voor toneelstukken, films en opera’s. Orson Welles verfilmde ‘Het proces’ in 1962, en in Praag herinneren nu een museum en een monument aan de schrijver.

Kafka bleibt einer der großen Namen der Weltliteratur. Dreimal war er verlobt, geheiratet hat er nie. Zweifel, Krankheit und das Gefühl, nirgends ganz dazuzugehören, begleiteten ihn sein Leben lang und finden sich in seinen Texten wieder.

Kafka blijft een van de grote namen uit de wereldliteratuur. Hij was drie keer verloofd, maar trouwde nooit. Twijfel, ziekte en het gevoel nergens echt bij te horen begeleidden hem zijn hele leven en komen terug in zijn teksten.

Für Deutschlernende ist Kafka ein guter Weg zur Literatur: Seine Sprache ist genau und ohne Schnörkel, der Wortschatz meist alltäglich. Ein guter Anfang ist „Die Verwandlung“, deren erster Satz zu den bekanntesten der deutschen Literatur gehört.

Voor wie Duits leert, is Kafka een goede weg naar de literatuur: zijn taal is precies en zonder franje, zijn woordenschat meestal alledaags. Begin bijvoorbeeld met ‘De gedaanteverwisseling’, waarvan de eerste zin tot de bekendste uit de Duitse literatuur behoort.