Franz Kafka

Franz Kafka gehört zu den wichtigsten Autoren deutscher Sprache im 20. Jahrhundert. Er kam am 3. Juli 1883 in Prag zur Welt, das damals zu Österreich-Ungarn gehörte. In der Stadt lebten Tschechen, Deutsche und Juden nebeneinander, und Kafka sprach neben Deutsch auch fließend Tschechisch.

Franz Kafka należy do najważniejszych pisarzy niemieckojęzycznych XX wieku. Urodził się 3 lipca 1883 roku w Pradze, która należała wówczas do Austro-Węgier. W mieście żyli obok siebie Czesi, Niemcy i Żydzi, a Kafka oprócz niemieckiego płynnie mówił po czesku.

In seinen Erzählungen und Romanen geraten Menschen in Lagen, die sie nicht verstehen. Sie stehen vor Behörden ohne Gesicht, vor Regeln, die niemand erklärt, und vor ihrer eigenen Angst.

Bohaterowie jego opowiadań i powieści trafiają w sytuacje, których nie rozumieją. Stają przed bezosobowymi urzędami, przed regułami, których nikt nie tłumaczy, i przed własnym lękiem.

Kafka war das älteste von sechs Kindern einer jüdischen Kaufmannsfamilie. Sein Vater Hermann, der in der Altstadt ein Geschäft für Galanteriewaren führte, war streng und übermächtig. 1919 schrieb ihm der Sohn einen langen „Brief an den Vater“, der den Vater nie erreichte. Viele sehen darin den Schlüssel zu Macht, Schuld und Angst in Kafkas Werk.

Kafka był najstarszym z sześciorga dzieci w żydowskiej rodzinie kupieckiej. Jego ojciec Hermann, który prowadził na Starym Mieście sklep z galanterią, był surowy i przytłaczający. W 1919 roku syn napisał do niego długi „List do ojca”, który nigdy nie dotarł do adresata. Wielu widzi w nim klucz do motywów władzy, winy i lęku w twórczości Kafki.

Kafka studierte Jura an der Deutschen Universität in Prag und machte 1906 seinen Doktor. Ab 1908 arbeitete er bei der Arbeiter-Unfall-Versicherungs-Anstalt in Prag, wo er Unfallrisiken in Fabriken prüfte. Geschrieben hat er vor allem nachts, nach dem Dienst.

Kafka studiował prawo na Uniwersytecie Niemieckim w Pradze i w 1906 roku uzyskał doktorat. Od 1908 roku pracował w praskim Zakładzie Ubezpieczeń Robotników od Wypadków, gdzie oceniał ryzyko wypadków w fabrykach. Pisał głównie nocami, po pracy.

Kafka schrieb schon als Schüler, doch zu Lebzeiten erschienen nur wenige schmale Bände mit Erzählungen. „Die Verwandlung“ kam 1915 heraus, die Romane „Der Prozess“ und „Das Schloss“ erst nach seinem Tod.

Kafka pisał już jako uczeń, ale za jego życia ukazało się tylko kilka cienkich tomików opowiadań. „Przemiana” wyszła w 1915 roku, a powieści „Proces” i „Zamek” dopiero po jego śmierci.

Seine Sprache ist klar und genau, fast wie ein Protokoll, doch was sie beschreibt, folgt der Logik eines Traums. Immer wieder geht es um den Einzelnen, der allein bleibt, um Ämter, deren Sinn niemand erkennt, und um eine moderne Welt, die keine Antworten gibt.

Jego język jest jasny i precyzyjny, niemal jak protokół, lecz to, co opisuje, rządzi się logiką snu. Wciąż powraca samotna jednostka, urzędy, których sensu nikt nie dostrzega, i nowoczesny świat, który nie daje odpowiedzi.

Kafka starb 1924 mit 40 Jahren an Tuberkulose, in einem Sanatorium bei Wien. Er hatte seinen Freund Max Brod gebeten, alle Manuskripte zu verbrennen. Brod tat es nicht und veröffentlichte die unvollendeten Romane. Ohne diesen Ungehorsam hätte die Welt weder den „Prozess“ noch das „Schloss“ je gelesen.

Kafka zmarł na gruźlicę w 1924 roku, w wieku 40 lat, w sanatorium pod Wiedniem. Prosił swojego przyjaciela Maxa Broda, by spalił wszystkie jego rękopisy. Brod tego nie zrobił i opublikował niedokończone powieści. Gdyby nie to nieposłuszeństwo, świat nigdy nie przeczytałby ani „Procesu”, ani „Zamku”.

In Kafkas Texten verschwimmt die Grenze zwischen Wirklichkeit und Traum. Das Unmögliche geschieht, und die Figuren nehmen es fast gelassen hin. Immer wiederkehrende Themen sind Schuld, Angst, Fremdheit und eine Macht, die man nicht sieht.

W tekstach Kafki zaciera się granica między rzeczywistością a snem. Dzieje się rzecz niemożliwa, a postacie przyjmują ją niemal spokojnie. Powracające motywy to wina, lęk, wyobcowanie i władza, której nie widać.

Gerade der ruhige, sachliche Ton macht die Geschichten so unheimlich: Kafka erzählt das Ungeheuerliche wie einen Bericht aus dem Büro. Der Leser sieht die Welt meist mit den Augen eines Einzelnen, der allein ist und sich nicht zu helfen weiß.

Właśnie spokojny, rzeczowy ton sprawia, że te historie są tak niepokojące: o rzeczach potwornych Kafka opowiada jak w biurowym sprawozdaniu. Czytelnik zwykle patrzy na świat oczami samotnego człowieka, który nie wie, jak sobie poradzić.

Kafka hat Literatur, Philosophie und Kunst bis heute geprägt. Sein Name ist sogar zum Adjektiv geworden: Als „kafkaesk“ bezeichnet man eine Lage, die absurd, undurchschaubar und bedrohlich wirkt, etwa wenn man von Amt zu Amt geschickt wird.

Kafka do dziś wpływa na literaturę, filozofię i sztukę. Jego nazwisko stało się nawet przymiotnikiem: „kafkowską” nazywa się sytuację absurdalną, niejasną i groźną, na przykład gdy ktoś jest odsyłany od okienka do okienka.

Seine Bücher liegen in Dutzenden Sprachen vor und sind Vorlage für Theaterstücke, Filme und Opern. Orson Welles verfilmte 1962 den „Prozess“, und in Prag erinnern heute ein Museum und ein Denkmal an den Autor.

Jego książki przetłumaczono na dziesiątki języków, a na ich podstawie powstają spektakle, filmy i opery. W 1962 roku Orson Welles zekranizował „Proces”, a w Pradze pisarza upamiętniają dziś muzeum i pomnik.

Kafka bleibt einer der großen Namen der Weltliteratur. Dreimal war er verlobt, geheiratet hat er nie. Zweifel, Krankheit und das Gefühl, nirgends ganz dazuzugehören, begleiteten ihn sein Leben lang und finden sich in seinen Texten wieder.

Kafka pozostaje jednym z wielkich nazwisk literatury światowej. Trzy razy był zaręczony, ale nigdy się nie ożenił. Wątpliwości, choroba i poczucie, że nigdzie w pełni nie przynależy, towarzyszyły mu przez całe życie i przenikają jego teksty.

Für Deutschlernende ist Kafka ein guter Weg zur Literatur: Seine Sprache ist genau und ohne Schnörkel, der Wortschatz meist alltäglich. Ein guter Anfang ist „Die Verwandlung“, deren erster Satz zu den bekanntesten der deutschen Literatur gehört.

Dla uczących się niemieckiego Kafka to dobra droga do literatury: jego język jest precyzyjny i pozbawiony ozdobników, a słownictwo przeważnie codzienne. Na początek warto sięgnąć po „Przemianę”, której pierwsze zdanie należy do najbardziej znanych w literaturze niemieckiej.