Der Fall der Berliner Mauer

Am Abend des 9. November 1989 öffnete sich die Berliner Mauer. Gut 28 Jahre lang hatte sie Ost- und West-Berlin getrennt und den Alltag von Millionen Menschen bestimmt. Mit ihrem Fall begann das Ende der deutschen Teilung, die seit dem Zweiten Weltkrieg bestanden hatte.

Wieczorem 9 listopada 1989 roku mur berliński został otwarty. Przez ponad 28 lat dzielił Berlin Wschodni i Zachodni i wyznaczał rytm codziennego życia milionów ludzi. Jego upadek zapoczątkował koniec podziału Niemiec, trwającego od drugiej wojny światowej.

Der Mauerfall hatte viele Ursachen: die Wirtschaftskrise in der DDR, die Reformen in der Sowjetunion und der wachsende Mut der Menschen in ganz Osteuropa. Bis heute steht der 9. November für Freiheit und für die Wiedervereinigung.

Upadek muru miał wiele przyczyn: kryzys gospodarczy w NRD, reformy w Związku Radzieckim i rosnącą odwagę ludzi w całej Europie Wschodniej. Do dziś 9 listopada jest symbolem wolności i zjednoczenia.

Nach dem Zweiten Weltkrieg teilten die Siegermächte Deutschland in vier Besatzungszonen auf. Bald stritten die USA, Großbritannien und Frankreich auf der einen Seite und die Sowjetunion auf der anderen um die Zukunft des Landes. 1949 entstanden schließlich zwei Staaten: im Mai die Bundesrepublik Deutschland (BRD) im Westen, im Oktober die Deutsche Demokratische Republik (DDR) im Osten.

Po drugiej wojnie światowej zwycięskie mocarstwa podzieliły Niemcy na cztery strefy okupacyjne. Wkrótce Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Francja z jednej strony, a Związek Radziecki z drugiej zaczęły spierać się o przyszłość kraju. W 1949 roku powstały ostatecznie dwa państwa: w maju Republika Federalna Niemiec (RFN) na zachodzie, a w październiku Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) na wschodzie.

Die DDR war ein sozialistischer Staat, der eng an Moskau gebunden war. Reisen in den Westen waren kaum möglich, die Staatssicherheit überwachte die Bevölkerung, und viele Waren gab es nur nach langer Wartezeit. Bis 1961 verließen fast drei Millionen Menschen das Land, die meisten über West-Berlin, wo die Grenze noch offen war.

NRD była państwem socjalistycznym ściśle związanym z Moskwą. Podróże na Zachód były prawie niemożliwe, Stasi inwigilowała społeczeństwo, a na wiele towarów trzeba było długo czekać. Do 1961 roku kraj opuściło prawie trzy miliony ludzi, większość przez Berlin Zachodni, gdzie granica była jeszcze otwarta.

In der Nacht zum 13. August 1961 riegelten Soldaten und Polizisten die Grenze zu West-Berlin mit Stacheldraht ab, wenige Tage später entstanden die ersten Mauerteile aus Beton. Über Nacht waren Familien, Freunde und ganze Straßenzüge getrennt. Mit den Jahren wuchs daraus ein rund 155 Kilometer langes Sperrsystem mit Wachtürmen und einem breiten „Todesstreifen“. Mindestens 140 Menschen kamen an der Mauer ums Leben.

W nocy z 12 na 13 sierpnia 1961 roku żołnierze i policjanci zamknęli granicę z Berlinem Zachodnim drutem kolczastym, a kilka dni później stanęły pierwsze betonowe fragmenty muru. Z dnia na dzień rodziny, przyjaciele i całe ulice zostali rozdzieleni. Z czasem powstał z tego system zapór o długości około 155 kilometrów, z wieżami strażniczymi i szerokim „pasem śmierci”. Przy murze zginęło co najmniej 140 osób.

Ende der 1980er-Jahre geriet die DDR immer tiefer in die Krise. In der Sowjetunion setzte Michail Gorbatschow auf Reformen, und 1989 öffnete Ungarn seine Grenze nach Österreich: Tausende DDR-Bürger flohen auf diesem Weg in den Westen. In Leipzig gingen jeden Montag mehr Menschen auf die Straße. Am 9. Oktober riefen dort rund 70.000 Demonstranten: „Wir sind das Volk!“

Pod koniec lat 80. NRD pogrążała się w coraz głębszym kryzysie. W Związku Radzieckim Michaił Gorbaczow stawiał na reformy, a w 1989 roku Węgry otworzyły granicę z Austrią: tysiące obywateli NRD uciekło tą drogą na Zachód. W Lipsku w każdy poniedziałek na ulice wychodziło coraz więcej ludzi. 9 października około 70 tysięcy demonstrantów skandowało tam: „To my jesteśmy narodem!”

Am Abend des 9. November stellte SED-Funktionär Günter Schabowski auf einer Pressekonferenz eine neue Reiseregelung vor. Auf die Frage, ab wann sie gelte, antwortete er etwas unsicher: „sofort, unverzüglich“. Noch in derselben Nacht drängten Tausende Ost-Berliner zu den Grenzübergängen. Gegen 23:30 Uhr öffneten die Grenzer an der Bornholmer Straße als Erste den Schlagbaum.

Wieczorem 9 listopada działacz SED Günter Schabowski przedstawił na konferencji prasowej nowe przepisy dotyczące wyjazdów. Zapytany, od kiedy obowiązują, odpowiedział nieco niepewnie: „natychmiast, bezzwłocznie”. Jeszcze tej samej nocy tysiące mieszkańców Berlina Wschodniego ruszyły do przejść granicznych. Około 23:30 strażnicy przy Bornholmer Straße jako pierwsi podnieśli szlaban.

Die Bilder dieser Nacht gingen um die Welt. Am Brandenburger Tor kletterten Menschen auf die Mauer, Fremde lagen sich in den Armen, viele weinten vor Glück. Das Wort des Abends war „Wahnsinn!“. In den folgenden Wochen schlugen die sogenannten „Mauerspechte“ mit Hammer und Meißel Stücke aus dem Beton und nahmen sie als Andenken mit.

Obrazy z tej nocy obiegły cały świat. Przy Bramie Brandenburskiej ludzie wspinali się na mur, nieznajomi padali sobie w ramiona, wielu płakało ze szczęścia. Słowem wieczoru było „Wahnsinn!” („Szaleństwo!”). W kolejnych tygodniach tak zwane „dzięcioły muru” wykuwały młotkami i dłutami kawałki betonu i zabierały je na pamiątkę.

Nach dem Mauerfall ging es mit der DDR schnell zu Ende. Im März 1990 durften die Bürger zum ersten Mal frei wählen, und am 3. Oktober 1990 trat die DDR der Bundesrepublik bei. Seitdem feiert Deutschland diesen Tag als Tag der Deutschen Einheit. Der Mauerfall wurde außerdem zum Zeichen für das Ende des Kalten Krieges und für den Erfolg der demokratischen Bewegungen in Osteuropa.

Po upadku muru NRD szybko przestała istnieć. W marcu 1990 roku jej obywatele po raz pierwszy mogli głosować w wolnych wyborach, a 3 października 1990 roku NRD przystąpiła do Republiki Federalnej. Od tamtej pory Niemcy obchodzą ten dzień jako Dzień Jedności Niemiec. Upadek muru stał się też symbolem końca zimnej wojny i sukcesu ruchów demokratycznych w Europie Wschodniej.

Die Revolution in der DDR verlief fast ohne Gewalt. Mit Kerzen und Sprechchören statt mit Waffen brachten Hunderttausende ein Regime zu Fall, das sich jahrzehntelang auf Polizei und Geheimdienst gestützt hatte. Deshalb spricht man in Deutschland oft von der „Friedlichen Revolution“.

Rewolucja w NRD przebiegła niemal bez przemocy. Ze świecami i okrzykami zamiast broni setki tysięcy ludzi obaliły reżim, który przez dziesięciolecia opierał się na policji i tajnych służbach. Dlatego w Niemczech często mówi się o „pokojowej rewolucji”.

Für viele Menschen änderte sich das Leben über Nacht. Getrennte Familien sahen sich wieder, Ostdeutsche konnten frei reisen und überall arbeiten, und jeder Besucher aus der DDR bekam im Westen 100 D-Mark Begrüßungsgeld. Leicht war das Zusammenwachsen trotzdem nicht: Viele Betriebe im Osten schlossen, und viele Menschen verloren ihre Arbeit.

Dla wielu ludzi życie zmieniło się z dnia na dzień. Rozdzielone rodziny znów się spotkały, mieszkańcy NRD mogli swobodnie podróżować i pracować, gdzie chcieli, a każdy przybysz z NRD dostawał na Zachodzie 100 marek zachodnioniemieckich „pieniędzy powitalnych”. Mimo to zrastanie się obu części kraju nie było łatwe: wiele zakładów na wschodzie zamknięto, a wielu ludzi straciło pracę.

Auch in der Kultur kamen Ost und West zusammen. Musiker, Schriftsteller und Filmemacher aus beiden Teilen Deutschlands arbeiteten nun gemeinsam. Der Film „Good Bye, Lenin!“ (2003) erzählt mit viel Humor vom Leben in dieser Zeit des Umbruchs.

Wschód i Zachód spotkały się także w kulturze. Muzycy, pisarze i filmowcy z obu części Niemiec zaczęli ze sobą współpracować. Film „Good Bye, Lenin!” (2003) z dużym humorem opowiada o życiu w tym czasie przełomu.

Von der Mauer selbst ist heute nur wenig übrig. An der Spree steht die East Side Gallery, ein etwa 1,3 Kilometer langes Stück, das Künstler aus aller Welt 1990 bemalt haben. In der Bernauer Straße zeigt die Gedenkstätte Berliner Mauer, wie der Grenzstreifen aussah, und erinnert an die Todesopfer der Mauer.

Z samego muru zostało dziś niewiele. Nad Szprewą stoi East Side Gallery, odcinek o długości około 1,3 kilometra, który w 1990 roku pomalowali artyści z całego świata. Przy Bernauer Straße Miejsce Pamięci Muru Berlińskiego pokazuje, jak wyglądał pas graniczny, i upamiętnia ofiary muru.

Der 9. November 1989 gehört zu den Tagen, die in Deutschland kaum jemand vergisst, der sie erlebt hat. Viele wissen noch genau, wo sie die Nachricht gehört haben. Wer Deutsch lernt, begegnet diesem Datum immer wieder: in Schulbüchern, Filmen, Liedern und Gesprächen.

9 listopada 1989 roku to jeden z tych dni, których prawie nikt w Niemczech, kto je przeżył, nie zapomina. Wielu ludzi wciąż dokładnie pamięta, gdzie byli, gdy usłyszeli tę wiadomość. Kto uczy się niemieckiego, wciąż natrafia na tę datę: w podręcznikach, filmach, piosenkach i rozmowach.

Heute ist Berlin eine Stadt ohne Mauer. Wo früher Grenzsoldaten patrouillierten, fahren heute Radfahrer auf dem Berliner Mauerweg, der rund 160 Kilometer um das frühere West-Berlin führt.

Dziś Berlin jest miastem bez muru. Tam, gdzie kiedyś patrolowali żołnierze straży granicznej, jeżdżą teraz rowerzyści szlakiem Berliner Mauerweg, który na długości około 160 kilometrów okrąża dawny Berlin Zachodni.