Deutschlands Umweltpolitik

Deutschland gilt heute als einer der Vorreiter im Umwelt- und Klimaschutz. Angefangen hat alles in den 1970er-Jahren: Rauchende Schlote, schmutzige Flüsse und die Angst vor der Atomkraft brachten damals immer mehr Menschen auf die Straße.

Niemcy uchodzą dziś za jednego z pionierów ochrony środowiska i klimatu. Wszystko zaczęło się w latach 70., gdy dymiące kominy, brudne rzeki i strach przed energią atomową wyprowadzały na ulice coraz więcej ludzi.

Aus vielen kleinen Bürgerinitiativen wuchs eine breite Bewegung, und aus ihr ging schließlich eine eigene Partei hervor: die Grünen. Sie machten den Umweltschutz zu einem Thema, an dem keine Regierung mehr vorbeikam.

Z wielu małych inicjatyw obywatelskich wyrósł szeroki ruch, a z niego w końcu powstała własna partia: Zieloni. To oni sprawili, że żaden rząd nie mógł już pomijać kwestii środowiska.

Schon 1961 hatte Willy Brandt gefordert: „Der Himmel über dem Ruhrgebiet muss wieder blau werden.“ Eine echte Umweltbewegung entstand aber erst in den 1970er-Jahren. Berühmt wurde das Dorf Wyhl am Kaiserstuhl, wo Winzer und Studenten 1975 den Bauplatz eines Atomkraftwerks besetzten. Das Kraftwerk wurde nie gebaut.

Już w 1961 roku Willy Brandt domagał się, by „niebo nad Zagłębiem Ruhry znów stało się niebieskie”. Prawdziwy ruch ekologiczny narodził się jednak dopiero w latach 70. Sławna stała się wieś Wyhl u stóp Kaiserstuhl, gdzie w 1975 roku winiarze i studenci zajęli plac budowy elektrowni atomowej. Elektrowni nigdy nie zbudowano.

Im Januar 1980 wurde in Karlsruhe die Partei Die Grünen gegründet. Sie verband Umweltschutz mit Frieden, sozialer Gerechtigkeit und Basisdemokratie, und schon 1983 zog sie zum ersten Mal in den Bundestag ein.

W styczniu 1980 roku w Karlsruhe założono partię Die Grünen (Zieloni). Łączyła ochronę środowiska z pokojem, sprawiedliwością społeczną i demokracją oddolną, a już w 1983 roku po raz pierwszy weszła do Bundestagu.

Auch Forscher und Journalisten sorgten dafür, dass das Thema ernst genommen wurde. Anfang der 1980er-Jahre berichtete der „Spiegel“ in einer viel beachteten Serie über das „Waldsterben“ durch sauren Regen, und das Wort war bald sogar im Ausland bekannt.

Również naukowcy i dziennikarze sprawili, że temat zaczęto traktować poważnie. Na początku lat 80. tygodnik „Der Spiegel” opublikował głośny cykl artykułów o „Waldsterben”, czyli umieraniu lasów z powodu kwaśnych deszczy, a słowo to szybko stało się znane nawet za granicą.

Die Politik reagierte Schritt für Schritt. Nach der Katastrophe von Tschernobyl gründete die Bundesregierung im Juni 1986 ein eigenes Umweltministerium. Es folgten strengere Grenzwerte für Luft und Wasser, neue Naturschutzgebiete und die Mülltrennung: Seit 1991 kommen Verpackungen mit dem „Grünen Punkt“ in den Gelben Sack.

Politycy reagowali krok po kroku. Po katastrofie w Czarnobylu rząd federalny utworzył w czerwcu 1986 roku osobne ministerstwo środowiska. Potem przyszły surowsze normy dla powietrza i wody, nowe rezerwaty przyrody oraz segregacja śmieci: od 1991 roku opakowania z „Zielonym Punktem” trafiają do żółtego worka.

Nach der Wiedervereinigung 1990 rückte der Osten in den Mittelpunkt. Die Gegend um Bitterfeld galt als eine der schmutzigsten Europas, denn Chemiewerke und Braunkohle hatten Luft, Böden und Flüsse schwer belastet. Viele alte Fabriken wurden geschlossen oder modernisiert, und die Elbe ist heute wieder deutlich sauberer.

Po zjednoczeniu w 1990 roku uwaga skupiła się na wschodzie kraju. Okolice Bitterfeld uchodziły za jedne z najbrudniejszych w Europie, ponieważ zakłady chemiczne i węgiel brunatny poważnie zanieczyściły powietrze, glebę i rzeki. Wiele starych fabryk zamknięto lub zmodernizowano, a Łaba jest dziś znacznie czystsza.

Bereits 1991 verpflichtete ein Gesetz die Stromnetzbetreiber, Strom aus Wind und Sonne abzunehmen. Den großen Schub brachte aber das Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG) von 2000: Es garantierte feste Vergütungen, und überall entstanden Windräder und Solardächer. Im Jahr 2023 stammte erstmals mehr als die Hälfte des Stroms aus erneuerbaren Quellen.

Już w 1991 roku ustawa zobowiązała operatorów sieci do odbioru prądu z wiatru i słońca. Prawdziwy przełom przyniosła jednak ustawa o odnawialnych źródłach energii (EEG) z 2000 roku: gwarantowała stałe stawki, a wszędzie zaczęły wyrastać wiatraki i dachy z panelami słonecznymi. W 2023 roku po raz pierwszy ponad połowa prądu pochodziła ze źródeł odnawialnych.

Diesen Umbau nennt man Energiewende: weg von Kohle, Öl und Gas, hin zu sauberen Energiequellen. Dazu gehört auch der Atomausstieg. Nach dem Unglück von Fukushima 2011 beschloss der Bundestag, alle Kernkraftwerke abzuschalten, und im April 2023 gingen die letzten drei vom Netz. Bis spätestens 2038 will Deutschland auch aus der Kohle aussteigen.

Tę przebudowę nazywa się Energiewende, czyli transformacją energetyczną: odejście od węgla, ropy i gazu na rzecz czystych źródeł energii. Należy do niej także rezygnacja z atomu. Po awarii w Fukushimie w 2011 roku Bundestag postanowił wyłączyć wszystkie elektrownie jądrowe, a w kwietniu 2023 roku od sieci odłączono trzy ostatnie. Najpóźniej do 2038 roku Niemcy chcą też odejść od węgla.

Im Alltag ist der Umweltschutz längst angekommen. Die meisten Haushalte trennen ihren Müll in mehrere Tonnen, auf Flaschen und Dosen gibt es Pfand, und auf vielen Dächern glänzen Solarmodule. Schon im Kindergarten und in der Schule lernen Kinder, wie man Energie spart.

Ochrona środowiska od dawna jest częścią codzienności. Większość gospodarstw domowych segreguje śmieci do kilku pojemników, na butelki i puszki obowiązuje kaucja, a na wielu dachach lśnią panele słoneczne. Już w przedszkolu i w szkole dzieci uczą się, jak oszczędzać energię.

Auch in der Klimadiplomatie ist Deutschland aktiv. 1995 fand in Berlin die erste UN-Klimakonferenz statt, geleitet von der damaligen Umweltministerin Angela Merkel. Seit 1996 hat das Klimasekretariat der Vereinten Nationen seinen Sitz in Bonn.

Niemcy są aktywne także w dyplomacji klimatycznej. W 1995 roku w Berlinie odbyła się pierwsza konferencja klimatyczna ONZ, której przewodniczyła ówczesna minister środowiska Angela Merkel. Od 1996 roku sekretariat klimatyczny ONZ ma siedzibę w Bonn.

Das EEG wurde in vielen Ländern zum Vorbild, und die deutsche Förderung half mit, Solarstrom weltweit billiger zu machen. Kritiker weisen allerdings darauf hin, dass Deutschland lange stark auf Kohle gesetzt hat und die Klimaziele im Verkehr und bei Gebäuden oft verfehlt.

Ustawa EEG stała się wzorem dla wielu krajów, a niemieckie dopłaty pomogły obniżyć cenę energii słonecznej na całym świecie. Krytycy zwracają jednak uwagę, że Niemcy długo stawiały na węgiel i często nie osiągają celów klimatycznych w transporcie i budownictwie.

In gut fünfzig Jahren ist aus dem Protest einiger Bürgerinitiativen ein Grundsatz der deutschen Politik geworden. Das Klimaschutzgesetz schreibt heute vor, dass Deutschland bis 2045 klimaneutral sein soll.

W ciągu nieco ponad pięćdziesięciu lat protest kilku inicjatyw obywatelskich stał się jedną z zasad niemieckiej polityki. Ustawa o ochronie klimatu nakazuje dziś, by Niemcy osiągnęły neutralność klimatyczną do 2045 roku.

Der Weg dorthin bleibt umstritten: Gestritten wird über Heizungen, über Windräder vor der eigenen Haustür und über die Strompreise. Dass Umweltschutz eine Aufgabe der Politik ist, stellen dagegen nur noch wenige infrage.

Droga do tego celu wciąż budzi spory: kłócą się o ogrzewanie, o wiatraki tuż pod własnym domem i o ceny prądu. Mało kto jednak kwestionuje jeszcze, że ochrona środowiska jest zadaniem polityki.