Die Weimarer Republik

Die Weimarer Republik war die erste parlamentarische Demokratie in Deutschland. Ausgerufen wurde sie am 9. November 1918, in den letzten Tagen des Ersten Weltkriegs, als Kaiser Wilhelm II. abdanken musste. Sie hielt nur bis 1933.

Republika Weimarska była pierwszą demokracją parlamentarną w Niemczech. Proklamowano ją 9 listopada 1918 roku, w ostatnich dniach pierwszej wojny światowej, gdy cesarz Wilhelm II musiał abdykować. Przetrwała tylko do 1933 roku.

Vierzehn Jahre lang kämpfte sie mit Putschversuchen, Inflation und Massenarbeitslosigkeit. Trotzdem erlebte Deutschland in dieser Zeit eine erstaunliche kulturelle Blüte, und viele Ideen der Republik leben im heutigen Grundgesetz weiter.

Przez czternaście lat zmagała się z próbami puczu, inflacją i masowym bezrobociem. Mimo to Niemcy przeżyły w tym czasie zdumiewający rozkwit kultury, a wiele idei republiki żyje dalej w obecnej Ustawie Zasadniczej.

Weil es in Berlin zu unruhig war, trat die Nationalversammlung im Februar 1919 im ruhigen Weimar zusammen. Daher hat die Republik ihren Namen. Die Verfassung, die im August 1919 in Kraft trat, garantierte Grundrechte, ein allgemeines Wahlrecht für Männer und Frauen ab 20 Jahren und ein parlamentarisches System.

Ponieważ w Berlinie było zbyt niespokojnie, Zgromadzenie Narodowe zebrało się w lutym 1919 roku w spokojnym Weimarze. Stąd nazwa republiki. Konstytucja, która weszła w życie w sierpniu 1919 roku, gwarantowała prawa podstawowe, powszechne prawo wyborcze dla kobiet i mężczyzn od 20. roku życia oraz system parlamentarny.

Die junge Demokratie hatte von Anfang an viele Feinde. Kommunisten wollten eine Räterepublik nach sowjetischem Vorbild, Nationalisten und Monarchisten sehnten sich nach dem Kaiserreich zurück.

Młoda demokracja od początku miała wielu wrogów. Komuniści chcieli republiki rad na wzór radziecki, a nacjonaliści i monarchiści tęsknili za cesarstwem.

Im März 1920 versuchten rechte Truppen beim Kapp-Putsch, die Regierung in Berlin zu stürzen. Ein Generalstreik zwang sie nach wenigen Tagen zum Aufgeben. Im November 1923 scheiterte Adolf Hitler mit seinem Putsch in München.

W marcu 1920 roku podczas puczu Kappa prawicowe oddziały próbowały obalić rząd w Berlinie. Strajk generalny zmusił je po kilku dniach do rezygnacji. W listopadzie 1923 roku nie powiódł się pucz Adolfa Hitlera w Monachium.

Wirtschaftlich kam die Republik kaum zur Ruhe. Zuerst fraß die Inflation die Ersparnisse auf, dann löste der New Yorker Börsenkrach von 1929 die Weltwirtschaftskrise aus. Anfang 1932 waren in Deutschland rund sechs Millionen Menschen arbeitslos.

Gospodarczo republika prawie nigdy nie zaznała spokoju. Najpierw inflacja pochłonęła oszczędności, potem krach na giełdzie nowojorskiej w 1929 roku wywołał wielki kryzys. Na początku 1932 roku w Niemczech bez pracy było około sześciu milionów ludzi.

Gleichzeitig wurde der Sozialstaat ausgebaut, und Frauen durften zum ersten Mal wählen und gewählt werden. Damit gehörte Deutschland in Europa zu den Vorreitern.

Jednocześnie rozbudowywano państwo socjalne, a kobiety po raz pierwszy mogły głosować i kandydować w wyborach. Pod tym względem Niemcy należały do pionierów w Europie.

Kaum eine Epoche der deutschen Geschichte war so experimentierfreudig. Maler, Architekten, Schriftsteller und Musiker brachen mit alten Regeln, und Berlin wurde zu einer der lebendigsten Kulturstädte Europas.

Niewiele epok w historii Niemiec było tak otwartych na eksperymenty. Malarze, architekci, pisarze i muzycy zrywali ze starymi regułami, a Berlin stał się jednym z najbardziej tętniących życiem miast kultury w Europie.

Am 30. Januar 1933 ernannte Reichspräsident Paul von Hindenburg Adolf Hitler zum Reichskanzler. Innerhalb weniger Monate schafften die Nationalsozialisten die Demokratie ab. Wirtschaftskrise, Massenarbeitslosigkeit und eine tief gespaltene Gesellschaft hatten ihnen den Weg geebnet.

30 stycznia 1933 roku prezydent Rzeszy Paul von Hindenburg mianował Adolfa Hitlera kanclerzem Rzeszy. W ciągu kilku miesięcy narodowi socjaliści zlikwidowali demokrację. Drogę utorowały im kryzys gospodarczy, masowe bezrobocie i głęboko podzielone społeczeństwo.

Ganz verloren ging das Erbe von Weimar jedoch nicht. Als 1949 das Grundgesetz entstand, knüpften seine Mütter und Väter an die Weimarer Grundrechte an und versuchten zugleich, die Schwächen der alten Verfassung zu vermeiden.

Dziedzictwo Weimaru nie przepadło jednak całkowicie. Gdy w 1949 roku powstawała Ustawa Zasadnicza, jej twórcy nawiązali do weimarskich praw podstawowych, starając się zarazem uniknąć słabości dawnej konstytucji.

Oft nennt man Weimar eine „Republik ohne Republikaner“, weil zu wenige Deutsche wirklich hinter ihr standen. Und doch brachte sie in nur vierzehn Jahren mehr kulturellen Aufbruch hervor als manche viel längere Epoche.

Weimar często nazywa się „republiką bez republikanów”, bo zbyt mało Niemców naprawdę ją popierało. A jednak w ciągu zaledwie czternastu lat przyniosła więcej kulturalnego przełomu niż niejedna znacznie dłuższa epoka.

Wer Deutschland kennenlernt, begegnet dieser Zeit noch heute: in Bauhaus-Möbeln, in Brechts Liedern, in der Fernsehserie „Babylon Berlin“ und in Debatten darüber, wie man eine Demokratie schützt.

Kto poznaje Niemcy, wciąż spotyka się z tą epoką: w meblach Bauhausu, w piosenkach Brechta, w serialu „Babylon Berlin” i w dyskusjach o tym, jak chronić demokrację.