Deutschlands Umweltpolitik

Deutschland gilt heute als einer der Vorreiter im Umwelt- und Klimaschutz. Angefangen hat alles in den 1970er-Jahren: Rauchende Schlote, schmutzige Flüsse und die Angst vor der Atomkraft brachten damals immer mehr Menschen auf die Straße.

Almaniya bu gün ətraf mühitin və iqlimin qorunmasında öncül ölkələrdən biri sayılır. Hər şey 1970-ci illərdə başladı: tüstülənən bacalar, çirkli çaylar və atom enerjisi qorxusu getdikcə daha çox insanı küçələrə çıxarırdı.

Aus vielen kleinen Bürgerinitiativen wuchs eine breite Bewegung, und aus ihr ging schließlich eine eigene Partei hervor: die Grünen. Sie machten den Umweltschutz zu einem Thema, an dem keine Regierung mehr vorbeikam.

Çoxsaylı kiçik vətəndaş təşəbbüslərindən geniş bir hərəkat yarandı, ondan da sonda ayrıca bir partiya doğdu: Yaşıllar. Onlar ekologiyanı heç bir hökumətin artıq göz yuma bilmədiyi bir mövzuya çevirdilər.

Schon 1961 hatte Willy Brandt gefordert: „Der Himmel über dem Ruhrgebiet muss wieder blau werden.“ Eine echte Umweltbewegung entstand aber erst in den 1970er-Jahren. Berühmt wurde das Dorf Wyhl am Kaiserstuhl, wo Winzer und Studenten 1975 den Bauplatz eines Atomkraftwerks besetzten. Das Kraftwerk wurde nie gebaut.

Hələ 1961-ci ildə Villi Brandt "Rur hövzəsinin üzərindəki səma yenidən mavi olmalıdır" deyə tələb etmişdi. Lakin əsl ekoloji hərəkat yalnız 1970-ci illərdə yarandı. Kayzerştul dağının ətəyindəki Vil kəndi 1975-ci ildə şərabçılar və tələbələr atom elektrik stansiyasının tikinti sahəsini zəbt edəndə məşhurlaşdı. Stansiya heç vaxt tikilmədi.

Im Januar 1980 wurde in Karlsruhe die Partei Die Grünen gegründet. Sie verband Umweltschutz mit Frieden, sozialer Gerechtigkeit und Basisdemokratie, und schon 1983 zog sie zum ersten Mal in den Bundestag ein.

1980-ci ilin yanvarında Karlsrueda Die Grünen (Yaşıllar) partiyası quruldu. Partiya ətraf mühitin qorunmasını sülh, sosial ədalət və aşağıdan gələn demokratiya ilə birləşdirdi və artıq 1983-cü ildə ilk dəfə Bundestaqa daxil oldu.

Auch Forscher und Journalisten sorgten dafür, dass das Thema ernst genommen wurde. Anfang der 1980er-Jahre berichtete der „Spiegel“ in einer viel beachteten Serie über das „Waldsterben“ durch sauren Regen, und das Wort war bald sogar im Ausland bekannt.

Alimlər və jurnalistlər də mövzuya ciddi yanaşılmasına kömək etdilər. 1980-ci illərin əvvəlində "Der Spiegel" jurnalı turşu yağışlarının səbəb olduğu meşə ölümü, yəni "Waldsterben" haqqında çox müzakirə olunan məqalələr silsiləsi dərc etdi və bu söz tezliklə hətta xaricdə də tanındı.

Die Politik reagierte Schritt für Schritt. Nach der Katastrophe von Tschernobyl gründete die Bundesregierung im Juni 1986 ein eigenes Umweltministerium. Es folgten strengere Grenzwerte für Luft und Wasser, neue Naturschutzgebiete und die Mülltrennung: Seit 1991 kommen Verpackungen mit dem „Grünen Punkt“ in den Gelben Sack.

Siyasətçilər addım-addım reaksiya verdilər. Çernobıl fəlakətindən sonra federal hökumət 1986-cı ilin iyununda ayrıca Ətraf Mühit Nazirliyi yaratdı. Bunun ardınca hava və su üçün daha sərt həddlər, yeni təbiət qoruqları və tullantıların çeşidlənməsi gəldi: 1991-ci ildən "Yaşıl nöqtə" nişanlı qablaşdırmalar sarı torbaya atılır.

Nach der Wiedervereinigung 1990 rückte der Osten in den Mittelpunkt. Die Gegend um Bitterfeld galt als eine der schmutzigsten Europas, denn Chemiewerke und Braunkohle hatten Luft, Böden und Flüsse schwer belastet. Viele alte Fabriken wurden geschlossen oder modernisiert, und die Elbe ist heute wieder deutlich sauberer.

1990-cı ildə ölkə birləşəndən sonra diqqət şərqə yönəldi. Bitterfeld ətrafı Avropanın ən çirkli bölgələrindən biri sayılırdı, çünki kimya zavodları və qonur kömür havanı, torpağı və çayları ağır şəkildə çirkləndirmişdi. Köhnə fabriklərin çoxu bağlandı və ya müasirləşdirildi, Elba çayı isə bu gün xeyli təmizdir.

Bereits 1991 verpflichtete ein Gesetz die Stromnetzbetreiber, Strom aus Wind und Sonne abzunehmen. Den großen Schub brachte aber das Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG) von 2000: Es garantierte feste Vergütungen, und überall entstanden Windräder und Solardächer. Im Jahr 2023 stammte erstmals mehr als die Hälfte des Stroms aus erneuerbaren Quellen.

Hələ 1991-ci ildə qəbul olunan qanun şəbəkə operatorlarını külək və günəşdən alınan elektriki almağa məcbur etdi. Lakin böyük təkan 2000-ci il tarixli Bərpa Olunan Enerji Mənbələri Qanunu (EEG) ilə gəldi: o, sabit tariflərə zəmanət verirdi və hər yerdə külək turbinləri və günəş panelli damlar peyda oldu. 2023-cü ildə ilk dəfə elektrikin yarısından çoxu bərpa olunan mənbələrdən əldə edildi.

Diesen Umbau nennt man Energiewende: weg von Kohle, Öl und Gas, hin zu sauberen Energiequellen. Dazu gehört auch der Atomausstieg. Nach dem Unglück von Fukushima 2011 beschloss der Bundestag, alle Kernkraftwerke abzuschalten, und im April 2023 gingen die letzten drei vom Netz. Bis spätestens 2038 will Deutschland auch aus der Kohle aussteigen.

Bu dəyişikliyə Energiewende, yəni enerji keçidi deyilir: kömürdən, neftdən və qazdan imtina edib təmiz enerji mənbələrinə keçmək. Buraya atom enerjisindən imtina da daxildir. 2011-ci ildə Fukusimadakı qəzadan sonra Bundestaq bütün atom elektrik stansiyalarını bağlamaq qərarına gəldi və 2023-cü ilin aprelində sonuncu üç stansiya şəbəkədən ayrıldı. Almaniya ən gec 2038-ci ilədək kömürdən də imtina etmək istəyir.

Im Alltag ist der Umweltschutz längst angekommen. Die meisten Haushalte trennen ihren Müll in mehrere Tonnen, auf Flaschen und Dosen gibt es Pfand, und auf vielen Dächern glänzen Solarmodule. Schon im Kindergarten und in der Schule lernen Kinder, wie man Energie spart.

Ətraf mühitin qorunması çoxdan gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilib. Ailələrin əksəriyyəti zibili bir neçə qaba ayırır, şüşələr və qutular üçün depozit ödənilir, bir çox damda günəş panelləri parıldayır. Uşaqlar hələ uşaq bağçasında və məktəbdə enerjiyə qənaət etməyi öyrənirlər.

Auch in der Klimadiplomatie ist Deutschland aktiv. 1995 fand in Berlin die erste UN-Klimakonferenz statt, geleitet von der damaligen Umweltministerin Angela Merkel. Seit 1996 hat das Klimasekretariat der Vereinten Nationen seinen Sitz in Bonn.

Almaniya iqlim diplomatiyasında da fəaldır. 1995-ci ildə Berlində BMT-nin ilk İqlim Konfransı keçirildi, ona o vaxtkı ətraf mühit naziri Angela Merkel sədrlik edirdi. 1996-cı ildən BMT-nin iqlim katibliyi Bonnda yerləşir.

Das EEG wurde in vielen Ländern zum Vorbild, und die deutsche Förderung half mit, Solarstrom weltweit billiger zu machen. Kritiker weisen allerdings darauf hin, dass Deutschland lange stark auf Kohle gesetzt hat und die Klimaziele im Verkehr und bei Gebäuden oft verfehlt.

EEG bir çox ölkə üçün nümunə oldu, Almaniyanın verdiyi dəstək isə günəş enerjisinin bütün dünyada ucuzlaşmasına kömək etdi. Bununla belə, tənqidçilər Almaniyanın uzun müddət kömürə çox arxalandığını və nəqliyyat və binalar sahəsində iqlim hədəflərinə tez-tez çata bilmədiyini xatırladırlar.

In gut fünfzig Jahren ist aus dem Protest einiger Bürgerinitiativen ein Grundsatz der deutschen Politik geworden. Das Klimaschutzgesetz schreibt heute vor, dass Deutschland bis 2045 klimaneutral sein soll.

Əlli ildən bir qədər artıq müddətdə bir neçə vətəndaş təşəbbüsünün etirazı Almaniya siyasətinin əsas prinsiplərindən birinə çevrildi. Bu gün İqlimin Qorunması Qanunu Almaniyanın 2045-ci ilədək iqlim baxımından neytral olmasını tələb edir.

Der Weg dorthin bleibt umstritten: Gestritten wird über Heizungen, über Windräder vor der eigenen Haustür und über die Strompreise. Dass Umweltschutz eine Aufgabe der Politik ist, stellen dagegen nur noch wenige infrage.

Bu hədəfə gedən yol hələ də mübahisəlidir: istilik sistemləri, evin lap yanındakı külək turbinləri və elektrik qiymətləri üstündə mübahisələr gedir. Amma ətraf mühitin qorunmasının siyasətin vəzifəsi olduğuna artıq az adam şübhə edir.