Deutsches Kino

Am 1. November 1895 zeigten die Brüder Skladanowsky im Berliner Varieté Wintergarten kurze Filme vor zahlendem Publikum, knapp zwei Monate vor den berühmten Brüdern Lumière in Paris. Seitdem hat das deutsche Kino eine wechselvolle Geschichte erlebt und die Filmkunst weltweit geprägt.

1 noyabr 1895-ci ildə Skladanovski qardaşları Berlinin "Vintergarten" varyete teatrında pullu tamaşaçılara qısa filmlər göstərdilər. Bu, məşhur Lümyer qardaşlarının Parisdəki nümayişindən təxminən iki ay əvvəl idi. O vaxtdan bəri Alman kinosu enişli-yoxuşlu bir tarix yaşayıb və dünya kinosunda dərin iz qoyub.

Dazu gehören die düsteren Stummfilme der 1920er Jahre ebenso wie die Trümmerfilme der Nachkriegszeit, die eigenwilligen Autorenfilme der 1970er Jahre und spätere Erfolge wie „Lola rennt“ oder „Das Leben der Anderen“.

Bu tarixə 1920-ci illərin tutqun səssiz filmləri də, müharibədən sonrakı "xarabalıq filmləri" də, 1970-ci illərin özünəməxsus müəllif filmləri də, "Qaç, Lola, qaç" və "Başqalarının həyatı" kimi sonrakı uğurlar da daxildir.

In den ersten Jahren liefen Filme vor allem auf Jahrmärkten und in Varietés. Bald entstanden feste Kinos, und die Filmemacher probierten aus, was mit Kamera, Licht und Schatten möglich war. Bis Ende der 1920er Jahre blieb der Film stumm, im Saal spielten Musiker live dazu.

İlk illərdə filmlər əsasən yarmarkalarda və varyete teatrlarında göstərilirdi. Tezliklə daimi kinoteatrlar açıldı, kinematoqrafçılar isə kamera, işıq və kölgə ilə nələr etmək mümkün olduğunu sınayırdılar. 1920-ci illərin sonunadək kino səssiz qaldı, zalda isə musiqiçilər canlı ifa edirdi.

Das Zentrum der jungen Industrie war Berlin. Oskar Messter gehörte zu den ersten deutschen Filmproduzenten, und 1917 wurde die Universum Film AG, kurz Ufa, gegründet. Ihr Studiogelände in Babelsberg bei Potsdam wurde zu einem der größten in Europa.

Gənc sənayenin mərkəzi Berlin idi. Oskar Messter ilk Alman kinoprodüserlərindən biri idi, 1917-ci ildə isə qısaca Ufa adlanan Universum Film AG yaradıldı. Onun Potsdam yaxınlığındakı Babelsberq studiyası Avropanın ən böyük studiyalarından birinə çevrildi.

In den 1920er Jahren erlebte der expressionistische Film seine Blüte. In „Das Cabinet des Dr. Caligari“ (1920) von Robert Wiene sind die Häuser schief und die Straßen krumm, sogar Licht und Schatten wurden direkt auf die Kulissen gemalt. In „Nosferatu“ (1922) von F. W. Murnau schleicht der Schatten des Vampirs eine Treppe hinauf, eine der bekanntesten Szenen der Filmgeschichte.

1920-ci illərdə ekspressionist kino özünün çiçəklənmə dövrünü yaşadı. Robert Vinenin "Doktor Kaliqarinin kabineti" (1920) filmində evlər əyri, küçələr dolanbacdır, hətta işıq və kölgələr birbaşa dekorasiyaların üzərinə çəkilib. F. V. Murnaunun "Nosferatu" (1922) filmində vampirin kölgəsi sakitcə pilləkənlə yuxarı qalxır. Bu, kino tarixinin ən tanınmış səhnələrindən biridir.

Diese Filme wollten nicht die Wirklichkeit abbilden, sondern Angst, Wahnsinn und innere Unruhe sichtbar machen. Ihre Bildsprache wirkte lange nach, vor allem in Hollywoods Horrorfilmen und im Film noir der 1940er Jahre.

Bu filmlər reallığı əks etdirmək deyil, qorxunu, dəliliyi və daxili narahatlığı görünən etmək istəyirdi. Onların vizual dili uzun müddət təsirini saxladı, xüsusilə Hollivudun qorxu filmlərində və 1940-cı illərin nuar filmlərində.

Die Weimarer Republik war eine Zeit großer Experimente. Fritz Lang zeigte in „Metropolis“ (1927) eine riesige Stadt der Zukunft, in der die Arbeiter unter der Erde schuften, während die Reichen oben im Luxus leben. G. W. Pabst machte in „Die Büchse der Pandora“ (1929) die Amerikanerin Louise Brooks zum Star.

Veymar Respublikası böyük təcrübələr dövrü idi. Frits Lanq "Metropolis" (1927) filmində fəhlələrin yerin altında əziyyət çəkdiyi, varlıların isə yuxarıda dəbdəbə içində yaşadığı nəhəng bir gələcək şəhəri göstərdi. Q. V. Pabst "Pandoranın qutusu" (1929) filmi ilə amerikalı Luiza Bruksu ulduza çevirdi.

Viele Filme erzählten vom Leben in der Großstadt, von Armut und politischer Unruhe. Nach 1933 war diese Blütezeit vorbei: Die Nationalsozialisten stellten den Film unter staatliche Kontrolle, und viele Filmschaffende, darunter Fritz Lang, verließen Deutschland.

Bir çox film böyük şəhərdəki həyatdan, yoxsulluqdan və siyasi çaxnaşmalardan bəhs edirdi. 1933-cü ildən sonra bu qızıl dövr bitdi: nasistlər kinonu dövlət nəzarətinə aldılar, aralarında Frits Lanqın da olduğu bir çox kino xadimi Almaniyanı tərk etdi.

Nach dem Zweiten Weltkrieg lagen auch die Filmstudios in Trümmern. In den ersten Jahren entstanden die sogenannten Trümmerfilme, die zwischen zerbombten Häusern spielen und von Schuld und Neuanfang erzählen. Der erste war „Die Mörder sind unter uns“ (1946) von Wolfgang Staudte. Später zeigte Bernhard Wicki in „Die Brücke“ (1959) Schüler, die in den letzten Kriegstagen sinnlos eine Brücke verteidigen müssen.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra kinostudiyalar da xarabalığa dönmüşdü. İlk illərdə bombalanmış evlərin arasında cərəyan edən, günah və yeni başlanğıcdan danışan "xarabalıq filmləri" yarandı. Onların birincisi Volfqanq Ştaudtenin "Qatillər aramızdadır" (1946) filmi idi. Sonralar Bernhard Vikki "Körpü" (1959) filmində müharibənin son günlərində mənasız yerə bir körpünü müdafiə etməyə məcbur edilən məktəbliləri göstərdi.

In der DDR drehte die staatliche DEFA in Babelsberg Filme über die Geschichte, den Aufbau des Sozialismus und den Alltag im Land, manche kritischen Werke wurden jedoch verboten. In der Bundesrepublik waren in den 1950er Jahren dagegen vor allem Heimatfilme beliebt, mit Bergen, Wäldern und harmlosen Liebesgeschichten.

Şərqi Almaniyada dövlətə məxsus DEFA studiyası Babelsberqdə tarix, sosializm quruculuğu və ölkədəki gündəlik həyat haqqında filmlər çəkirdi, lakin bəzi tənqidi əsərlər qadağan olunurdu. Qərbi Almaniyada isə 1950-ci illərdə ən çox dağları, meşələri və zərərsiz sevgi hekayələri ilə "vətən filmləri" sevilirdi.

1962 erklärten junge Filmemacher im Oberhausener Manifest: „Der alte Film ist tot. Wir glauben an den neuen.“ Daraus entstand der Neue Deutsche Film. In den 1970er Jahren machten ihn Regisseure wie Rainer Werner Fassbinder, Werner Herzog, Wim Wenders und Volker Schlöndorff international bekannt.

1962-ci ildə gənc kinematoqrafçılar Oberhauzen manifestində bəyan etdilər: "Köhnə kino öldü. Biz yenisinə inanırıq." Yeni Alman kinosu belə yarandı. 1970-ci illərdə Rayner Verner Fasbinder, Verner Hersoq, Vim Venders və Folker Şlöndorf kimi rejissorlar onu bütün dünyada tanıtdılar.

Sie drehten oft mit wenig Geld, an echten Schauplätzen und nach eigenen Drehbüchern. Ihre Filme handeln von der Bundesrepublik, von der NS-Vergangenheit und von Menschen am Rand der Gesellschaft. Schlöndorffs „Die Blechtrommel“ gewann 1980 als erster deutscher Film den Oscar für den besten fremdsprachigen Film.

Onlar çox vaxt az pulla, real məkanlarda və öz ssenariləri əsasında film çəkirdilər. Filmləri Qərbi Almaniyadan, nasist keçmişindən və cəmiyyətin kənarında qalan insanlardan bəhs edir. 1980-ci ildə Şlöndorfun "Tənəkə təbil" filmi "Ən yaxşı xarici dilli film" nominasiyasında "Oskar" qazanan ilk Alman filmi oldu.

Fassbinder erzählt in „Angst essen Seele auf“ (1974) von der Liebe zwischen einer älteren Putzfrau und einem jüngeren marokkanischen Gastarbeiter, die überall auf Vorurteile stößt. Herzog dagegen suchte das Extreme: Für „Aguirre, der Zorn Gottes“ (1972) drehte er mit Klaus Kinski im Regenwald von Peru.

Fasbinder "Qorxu ruhu yeyir" (1974) filmində yaşlı bir xadimə ilə ondan cavan mərakeşli qastarbayter arasındakı, hər yerdə qərəzlə üzləşən məhəbbətdən danışır. Hersoq isə həddi aşan şeylərin arxasınca gedirdi: "Aqirre, Allahın qəzəbi" (1972) filmini Klaus Kinski ilə Perunun tropik meşələrində çəkdi.

Seit den 1990er Jahren feiert das deutsche Kino wieder internationale Erfolge. In „Lola rennt“ (1998) von Tom Tykwer hat Lola zwanzig Minuten Zeit, um 100.000 Mark für ihren Freund aufzutreiben. „Good Bye, Lenin!“ (2003) von Wolfgang Becker und „Das Leben der Anderen“ (2006) von Florian Henckel von Donnersmarck liefen weltweit, und „Das Leben der Anderen“ gewann 2007 den Oscar.

1990-cı illərdən bəri Alman kinosu yenidən beynəlxalq uğurlar qazanır. Tom Tıkverin "Qaç, Lola, qaç" (1998) filmində Lolanın sevgilisi üçün 100 000 marka tapmağa iyirmi dəqiqəsi var. Volfqanq Bekkerin "Good Bye, Lenin!" (2003) və Florian Henkel fon Donnersmarkın "Başqalarının həyatı" (2006) filmləri bütün dünyada nümayiş olundu, "Başqalarının həyatı" isə 2007-ci ildə "Oskar" qazandı.

Viele heutige Filme verbinden spannende Geschichten mit Fragen der Gegenwart. Sie erzählen von Migration, vom Leben zwischen zwei Kulturen und immer wieder von der deutschen Vergangenheit, etwa der NS-Zeit oder der DDR. Ein bekanntes Beispiel ist „Gegen die Wand“ (2004) von Fatih Akin.

Bugünkü filmlərin çoxu maraqlı hekayələri müasir dövrün sualları ilə birləşdirir. Onlar miqrasiyadan, iki mədəniyyət arasındakı həyatdan və dönə-dönə Almaniyanın keçmişindən, məsələn, nasist dövründən və ya Şərqi Almaniyadan danışır. Tanınmış nümunələrdən biri Fatih Akının "Divara qarşı" (2004) filmidir.

Deutsche Filme laufen heute auf den großen Festivals in Cannes, Venedig und Berlin, und Werke von Murnau, Lang oder Herzog werden an Filmhochschulen in aller Welt studiert. Jedes Jahr im Februar zieht die Berlinale, eines der größten Filmfestivals der Welt, Gäste aus vielen Ländern an.

Bu gün Alman filmləri Kann, Venesiya və Berlindəki böyük festivallarda göstərilir, Murnaunun, Lanqın və ya Hersoqun əsərləri isə dünyanın hər yerindəki kino məktəblərində öyrənilir. Hər il fevralda dünyanın ən böyük kinofestivallarından biri olan Berlinale bir çox ölkədən qonaq toplayır.

Für Deutschlernende sind Filme ein guter Weg zur Sprache. Man hört, wie Menschen im Alltag wirklich sprechen, mit Dialekt, Umgangssprache und Humor, und erfährt nebenbei viel über Geschichte und Gesellschaft. Viele Filme gibt es auch mit deutschen Untertiteln.

Alman dilini öyrənənlər üçün filmlər dilə yaxşı bir yoldur. İnsanların gündəlik həyatda həqiqətən necə danışdığını, ləhcələri, danışıq dili və yumoru ilə eşidirsən, bu arada tarix və cəmiyyət haqqında da çox şey öyrənirsən. Bir çox filmə alman dilində subtitrlərlə də baxmaq olar.

Vom schiefen Kulissenhaus des Dr. Caligari bis zur rennenden Lola in Berlin: Das deutsche Kino hat in gut hundert Jahren viele Gesichter gezeigt. Expressionismus, Trümmerfilm, DEFA und Neuer Deutscher Film erzählen jeweils viel über ihre Zeit.

Doktor Kaliqarinin əyri, rənglənmiş evlərindən Berlində qaçan Lolaya qədər Alman kinosu yüz ildən bir qədər artıq müddətdə çoxlu simalar göstərib. Ekspressionizm, "xarabalıq filmləri", DEFA və Yeni Alman kinosu hər biri öz dövrü haqqında çox şey danışır.

Wer Deutsch lernt, kann gut mit bekannten Filmen wie „Good Bye, Lenin!“ oder „Lola rennt“ anfangen. Sie sind unterhaltsam und zeigen zugleich viel von Berlin und der jüngeren deutschen Geschichte.

Alman dilini öyrənənlər "Good Bye, Lenin!" və ya "Qaç, Lola, qaç" kimi tanınmış filmlərdən başlaya bilərlər. Bu filmlər həm əyləncəlidir, həm də Berlini və Almaniyanın yaxın tarixini xeyli göstərir.