Geteiltes Deutschland

Nach dem Zweiten Weltkrieg teilten die vier Siegermächte Deutschland in Besatzungszonen auf. 1949 entstanden daraus zwei Staaten: im Westen die Bundesrepublik Deutschland (BRD), im Osten die Deutsche Demokratische Republik (DDR). Die Grenze zwischen ihnen war zugleich die Grenze des Kalten Krieges: Auf der einen Seite standen Demokratie und Marktwirtschaft, auf der anderen Sozialismus und Planwirtschaft.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra dörd qalib dövlət Almaniyanı işğal zonalarına böldü. 1949-cu ildə bu zonalardan iki dövlət yarandı: qərbdə Almaniya Federativ Respublikası (AFR), şərqdə Almaniya Demokratik Respublikası (ADR). Onların arasındakı sərhəd həm də Soyuq müharibənin sərhədi idi: bir tərəfdə demokratiya və bazar iqtisadiyyatı, digər tərəfdə sosializm və planlı iqtisadiyyat.

Über vierzig Jahre lang prägte die Teilung fast alles: den Alltag, die Politik, die Kultur und sogar das Bild der Städte. Die Grenze wurde streng bewacht, und viele Familien sahen ihre Verwandten auf der anderen Seite jahrelang nicht.

Qırx ildən çox bölünmə demək olar ki, hər şeyə təsir etdi: gündəlik həyata, siyasətə, mədəniyyətə, hətta şəhərlərin görkəminə. Sərhəd ciddi şəkildə qorunurdu və bir çox ailə o biri tərəfdəki qohumlarını illərlə görə bilmirdi.

In der Bundesrepublik wählten die Bürger ihre Regierung in freien Wahlen. Erster Bundeskanzler wurde 1949 Konrad Adenauer. Mit Hilfe des amerikanischen Marshallplans kam die Wirtschaft schnell wieder in Gang. In den 1950er Jahren sprach man vom „Wirtschaftswunder“: Bald konnten sich viele Familien einen Kühlschrank, einen Fernseher und oft sogar einen VW Käfer leisten.

Federativ Respublikada vətəndaşlar hökuməti azad seçkilərdə seçirdilər. 1949-cu ildə Konrad Adenauer ilk kansler oldu. Amerikanın Marşall planının köməyi ilə iqtisadiyyat tez bir zamanda dirçəldi. 1950-ci illərdə "iqtisadi möcüzə"dən danışırdılar: tezliklə bir çox ailə soyuducu, televizor, çox vaxt isə hətta Volkswagen Beetle avtomobili ala bilirdi.

Der Lebensstandard stieg, und mit ihm wuchsen die Freiheiten. Junge Leute hörten Rock ’n’ Roll, trugen Jeans und fuhren in den Sommerferien nach Italien oder Spanien. Wer gute Noten hatte, konnte studieren und sich seinen Beruf selbst aussuchen.

Həyat səviyyəsi yüksəldikcə azadlıqlar da artırdı. Gənclər rok-n-roll dinləyir, cins şalvar geyinir, yay tətilini İtaliyada və ya İspaniyada keçirirdilər. Qiymətləri yaxşı olan universitetə gedə və peşəsini özü seçə bilərdi.

Auch die Medien waren vielfältig. Neben Zeitungen wie der „Süddeutschen Zeitung“ oder dem Nachrichtenmagazin „Der Spiegel“ gab es öffentlich-rechtliche Sender wie ARD und ZDF, die frei über Politik berichten konnten. Filme aus Hollywood und Musik aus den USA und Großbritannien, etwa von Elvis Presley oder den Beatles, prägten den Geschmack einer ganzen Generation.

Media da rəngarəng idi. "Süddeutsche Zeitung" kimi qəzetlər və "Der Spiegel" xəbər jurnalı ilə yanaşı, siyasət haqqında sərbəst məlumat verə bilən ARD və ZDF kimi ictimai kanallar da var idi. Hollivud filmləri, ABŞ və Britaniyadan gələn musiqi, məsələn, Elvis Presli və ya "Bitlz"in mahnıları bütöv bir nəslin zövqünü formalaşdırdı.

In der DDR bestimmte die Staatspartei SED fast alle Bereiche des Lebens. Die Wirtschaft wurde nach Fünfjahrplänen gelenkt. Mieten und Grundnahrungsmittel waren billig, doch vieles war knapp. Wenn es Bananen oder andere Südfrüchte gab, bildeten sich vor den Geschäften lange Schlangen, und auf einen Trabant wartete man zehn Jahre und länger.

ADR-də hakim partiya olan SED həyatın demək olar ki, bütün sahələrinə nəzarət edirdi. İqtisadiyyat beşillik planlarla idarə olunurdu. Kirayə haqqı və əsas ərzaq ucuz idi, amma çox şey çatışmırdı. Mağazalara banan və ya başqa tropik meyvələr gələndə qarşısında uzun növbələr yaranırdı, "Trabant" avtomobili üçün isə on il, bəzən daha çox gözləmək lazım gəlirdi.

Der Staat legte großen Wert auf das Kollektiv. Fast alle Kinder waren bei den Jungen Pionieren, die meisten Jugendlichen später in der Freien Deutschen Jugend (FDJ). Schulen und Universitäten vermittelten neben Fachwissen auch sozialistische Werte.

Dövlət kollektivə böyük önəm verirdi. Demək olar ki, bütün uşaqlar Gənc Pionerlərin üzvü idi, yeniyetmələrin çoxu isə sonra Azad Alman Gəncliyinə (FDJ) qoşulurdu. Məktəb və universitetlər biliklə yanaşı sosialist dəyərlərini də aşılayırdı.

Überall war die Staatssicherheit, kurz Stasi, präsent. Sie hörte Telefone ab, öffnete Briefe und hatte ein dichtes Netz von Spitzeln: Ende der 1980er Jahre waren es fast 190.000 inoffizielle Mitarbeiter. Weil niemand wusste, wer vielleicht berichtete, überlegten viele Menschen genau, was sie sagten, selbst unter Kollegen oder Nachbarn.

Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti, qısaca Ştazi, hər yerdə idi. O, telefonları dinləyir, məktubları açır və sıx agent şəbəkəsinə arxalanırdı: 1980-ci illərin sonunda onların sayı təxminən 190 minə çatırdı. Kimin xəbər verə biləcəyini heç kim bilmədiyi üçün çox adam hətta iş yoldaşları və qonşuları ilə danışarkən də sözlərini ölçüb-biçirdi.

In der Nacht zum 13. August 1961 riegelte die DDR die Grenze nach West-Berlin ab, bald darauf stand dort eine Mauer. Plötzlich waren Straßen, Familien und Freundschaften getrennt. Wer trotzdem fliehen wollte, riskierte sein Leben: Allein an der Berliner Mauer starben mindestens 140 Menschen.

1961-ci il avqustun 12-dən 13-nə keçən gecə ADR Qərbi Berlinlə sərhədi bağladı, tezliklə orada divar ucaldı. Birdən küçələr, ailələr və dostluqlar ikiyə bölündü. Buna baxmayaraq qaçmağa cəhd edən həyatını riskə atırdı: təkcə Berlin divarında ən azı 140 nəfər həlak oldu.

Für die Menschen im Osten veränderte die Grenze den ganzen Alltag. Reisen in den Westen erlaubte der Staat meist nur Rentnern oder in dringenden Familienangelegenheiten. Westliche Zeitungen und Bücher waren verboten, und wer den Staat offen kritisierte, musste mit Gefängnis rechnen.

Şərqdə yaşayanlar üçün sərhəd bütün gündəlik həyatı dəyişdi. Dövlət Qərbə səfərlərə adətən yalnız təqaüdçülərə və ya təcili ailə işləri üçün icazə verirdi. Qərb qəzet və kitabları qadağan idi, dövləti açıq tənqid edən isə həbs olunmaq riski ilə üzləşirdi.

Mit der Zeit entwickelte jeder der beiden Staaten seine eigene Kultur. Im Westen war der amerikanische Einfluss überall zu spüren, von der Popmusik bis zum Kino. Im Osten förderte der Staat Theater, Literatur und Film, solange sie eine sozialistische Botschaft hatten. Berühmt wurde etwa das Berliner Ensemble, das Theater von Bertolt Brecht in Ost-Berlin.

Zaman keçdikcə iki dövlətin hər biri öz mədəniyyətini inkişaf etdirdi. Qərbdə Amerika təsiri pop musiqidən kinoya qədər hər yerdə hiss olunurdu. Şərqdə dövlət teatrı, ədəbiyyatı və kinonu sosialist ideyası daşıdıqları müddətcə dəstəkləyirdi. Məsələn, Bertolt Brextin Şərqi Berlindəki teatrı "Berliner Ensemble" məşhurlaşdı.

Im Alltag ähnelten sich die beiden Teile mehr, als man vielleicht denkt. Hier wie dort gingen die Menschen in den Sportverein, sangen im Chor oder arbeiteten in ihrem Schrebergarten. Im Osten fehlte es dafür aber oft an Material, und vieles musste man selbst reparieren oder improvisieren.

Gündəlik həyatda iki tərəf düşünüldüyündən daha çox bir-birinə bənzəyirdi. Hər iki tərəfdə insanlar idman klublarına gedir, xorda oxuyur və ya bağ sahələrində işləyirdilər. Lakin Şərqdə çox vaxt material çatışmırdı və bir çox şeyi insanlar özləri təmir etməli və ya bir çarə tapmalı olurdular.

Westdeutsche konnten in fast alle Länder der Welt reisen. DDR-Bürger durften dagegen nur in andere sozialistische Länder fahren. Beliebt waren zum Beispiel der Plattensee in Ungarn und die Schwarzmeerküste in Bulgarien. Kontakte zwischen Ost und West gab es trotzdem: bei Sportwettkämpfen, Konzerten und Besuchen von Verwandten.

Qərbi almanlar dünyanın demək olar ki, istənilən ölkəsinə səyahət edə bilirdilər. ADR vətəndaşları isə yalnız digər sosialist ölkələrinə gedə bilərdilər. Məsələn, Macarıstandakı Balaton gölü və Bolqarıstanın Qara dəniz sahili sevilən istirahət yerləri idi. Bununla belə, Şərqlə Qərb arasında əlaqələr var idi: idman yarışlarında, konsertlərdə və qohum ziyarətlərində.

BRD und DDR gehörten zu zwei feindlichen Blöcken: Die Bundesrepublik trat 1955 der NATO bei, die DDR war Mitglied des Warschauer Pakts. Auf beiden Seiten waren Hunderttausende ausländische Soldaten stationiert, und Spionage und Propaganda gehörten zum Alltag. Als die Kubakrise 1962 die Welt an den Rand eines Atomkriegs brachte, fürchteten viele Deutsche, ihr Land könnte als Erstes zum Schlachtfeld werden.

AFR və ADR iki düşmən bloka mənsub idi: Federativ Respublika 1955-ci ildə NATO-ya qoşuldu, ADR isə Varşava Müqaviləsi Təşkilatının üzvü idi. Hər iki tərəfdə yüz minlərlə xarici əsgər yerləşdirilmişdi, casusluq və təbliğat gündəlik həyatın bir hissəsi idi. 1962-ci ildə Karib böhranı dünyanı nüvə müharibəsinin astanasına gətirəndə bir çox alman ölkələrinin ilk döyüş meydanına çevriləcəyindən qorxurdu.

Trotzdem suchten beide Seiten immer wieder nach Wegen zueinander. Zu Weihnachten 1963 durften West-Berliner zum ersten Mal seit dem Mauerbau ihre Verwandten im Ostteil der Stadt besuchen. 1972 regelte der Grundlagenvertrag die Beziehungen zwischen den beiden Staaten. Danach wurden Besuche und Telefonate etwas einfacher, blieben aber streng kontrolliert.

Buna baxmayaraq, hər iki tərəf dəfələrlə yaxınlaşma yolları axtarırdı. 1963-cü ilin Milad bayramında Qərbi Berlin sakinləri divar tikiləndən bəri ilk dəfə şəhərin şərq hissəsindəki qohumlarına baş çəkə bildilər. 1972-ci ildə Əsas Müqavilə iki dövlət arasındakı münasibətləri tənzimlədi. Bundan sonra görüşlər və telefon danışıqları bir az asanlaşdı, amma ciddi nəzarət altında qaldı.

Ende der 1980er Jahre geriet die DDR immer stärker unter Druck. Das Land war hoch verschuldet, und im Sommer 1989 flohen Tausende über Ungarn in den Westen. In Leipzig gingen jeden Montag mehr Menschen auf die Straße und riefen: „Wir sind das Volk!“

1980-ci illərin sonunda ADR-ə təzyiq getdikcə artdı. Ölkə böyük borc içində idi, 1989-cu ilin yayında isə minlərlə insan Macarıstan vasitəsilə Qərbə qaçdı. Leypsiqdə hər bazar ertəsi küçələrə daha çox adam çıxır və "Xalq bizik!" deyə qışqırırdı.

Am Abend des 9. November 1989 öffnete die DDR überraschend die Grenzübergänge in Berlin. Tausende strömten in den Westen, Fremde fielen sich in die Arme, und am Brandenburger Tor tanzten die Menschen auf der Mauer. Am 3. Oktober 1990 war Deutschland nach 41 Jahren wieder ein Staat.

1989-cu il noyabrın 9-u axşamı ADR gözlənilmədən Berlindəki sərhəd keçid məntəqələrini açdı. Minlərlə insan Qərbə axışdı, bir-birini tanımayan adamlar qucaqlaşdı, Brandenburq qapısının yanında isə insanlar divarın üstündə rəqs etdi. 1990-cı il oktyabrın 3-də, 41 ildən sonra Almaniya yenidən vahid dövlətə çevrildi.

Von der Mauer ist heute nur wenig übrig. In Berlin zeigt eine doppelte Reihe aus Pflastersteinen, wo sie einmal stand. An der East Side Gallery kann man noch ein über einen Kilometer langes, bunt bemaltes Stück sehen.

Bu gün divardan çox az şey qalıb. Berlində iki cərgə səki daşı onun vaxtilə harada durduğunu göstərir. "East Side Gallery"də isə hələ də uzunluğu bir kilometrdən çox olan, rəngarəng boyanmış bir hissəni görmək olar.

Ganz verschwunden ist die Teilung aber nicht. Löhne und Renten sind im Osten oft noch niedriger als im Westen, und viele Menschen erzählen bis heute gern, auf welcher Seite der Mauer sie aufgewachsen sind.

Lakin bölünmə tamamilə aradan qalxmayıb. Şərqdə maaşlar və pensiyalar çox vaxt hələ də Qərbdəkindən aşağıdır, bir çox insan isə bu gün də divarın hansı tərəfində böyüdüyünü həvəslə danışır.