Der Fall der Berliner Mauer

Am Abend des 9. November 1989 öffnete sich die Berliner Mauer. Gut 28 Jahre lang hatte sie Ost- und West-Berlin getrennt und den Alltag von Millionen Menschen bestimmt. Mit ihrem Fall begann das Ende der deutschen Teilung, die seit dem Zweiten Weltkrieg bestanden hatte.

1989-cu il noyabrın 9-u axşamı Berlin divarı açıldı. Bu divar 28 ildən çox Şərqi və Qərbi Berlini bir-birindən ayırmış, milyonlarla insanın gündəlik həyatını müəyyən etmişdi. Onun yıxılması ilə İkinci Dünya müharibəsindən bəri davam edən Almaniyanın parçalanmasının sonu başladı.

Der Mauerfall hatte viele Ursachen: die Wirtschaftskrise in der DDR, die Reformen in der Sowjetunion und der wachsende Mut der Menschen in ganz Osteuropa. Bis heute steht der 9. November für Freiheit und für die Wiedervereinigung.

Divarın yıxılmasının bir çox səbəbi var idi: ADR-dəki iqtisadi böhran, Sovet İttifaqındakı islahatlar və bütün Şərqi Avropada insanların getdikcə artan cəsarəti. Bu gün də 9 noyabr azadlığın və yenidən birləşmənin rəmzi olaraq qalır.

Nach dem Zweiten Weltkrieg teilten die Siegermächte Deutschland in vier Besatzungszonen auf. Bald stritten die USA, Großbritannien und Frankreich auf der einen Seite und die Sowjetunion auf der anderen um die Zukunft des Landes. 1949 entstanden schließlich zwei Staaten: im Mai die Bundesrepublik Deutschland (BRD) im Westen, im Oktober die Deutsche Demokratische Republik (DDR) im Osten.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra qalib dövlətlər Almaniyanı dörd işğal zonasına böldülər. Tezliklə bir tərəfdə ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa, digər tərəfdə isə Sovet İttifaqı ölkənin gələcəyi üstündə mübahisəyə başladılar. Nəhayət, 1949-cu ildə iki dövlət yarandı: mayda qərbdə Almaniya Federativ Respublikası (AFR), oktyabrda isə şərqdə Almaniya Demokratik Respublikası (ADR).

Die DDR war ein sozialistischer Staat, der eng an Moskau gebunden war. Reisen in den Westen waren kaum möglich, die Staatssicherheit überwachte die Bevölkerung, und viele Waren gab es nur nach langer Wartezeit. Bis 1961 verließen fast drei Millionen Menschen das Land, die meisten über West-Berlin, wo die Grenze noch offen war.

ADR Moskvaya sıx bağlı olan sosialist dövlət idi. Qərbə səfər etmək demək olar ki, mümkün deyildi, Ştazi əhalini izləyirdi, bir çox malı isə yalnız uzun gözləmədən sonra əldə etmək olurdu. 1961-ci ilə qədər təxminən üç milyon insan ölkəni tərk etdi, onların çoxu sərhədin hələ açıq olduğu Qərbi Berlin vasitəsilə.

In der Nacht zum 13. August 1961 riegelten Soldaten und Polizisten die Grenze zu West-Berlin mit Stacheldraht ab, wenige Tage später entstanden die ersten Mauerteile aus Beton. Über Nacht waren Familien, Freunde und ganze Straßenzüge getrennt. Mit den Jahren wuchs daraus ein rund 155 Kilometer langes Sperrsystem mit Wachtürmen und einem breiten „Todesstreifen“. Mindestens 140 Menschen kamen an der Mauer ums Leben.

1961-ci il avqustun 12-dən 13-nə keçən gecə əsgərlər və polislər Qərbi Berlinlə sərhədi tikanlı məftillə bağladılar, bir neçə gün sonra isə divarın ilk beton hissələri ucaldıldı. Bir gecədə ailələr, dostlar və bütöv küçələr bir-birindən ayrı düşdü. İllər keçdikcə bu, gözətçi qüllələri və geniş «ölüm zolağı» olan, təxminən 155 kilometr uzunluğunda maneələr sisteminə çevrildi. Divarın yanında ən azı 140 nəfər həlak oldu.

Ende der 1980er-Jahre geriet die DDR immer tiefer in die Krise. In der Sowjetunion setzte Michail Gorbatschow auf Reformen, und 1989 öffnete Ungarn seine Grenze nach Österreich: Tausende DDR-Bürger flohen auf diesem Weg in den Westen. In Leipzig gingen jeden Montag mehr Menschen auf die Straße. Am 9. Oktober riefen dort rund 70.000 Demonstranten: „Wir sind das Volk!“

1980-ci illərin sonunda ADR getdikcə daha dərin böhrana düşürdü. Sovet İttifaqında Mixail Qorbaçov islahatlara üstünlük verirdi, 1989-cu ildə isə Macarıstan Avstriya ilə sərhədini açdı: minlərlə ADR vətəndaşı bu yolla Qərbə qaçdı. Leypsiqdə hər bazar ertəsi küçələrə daha çox insan çıxırdı. Oktyabrın 9-da orada təxminən 70 000 nümayişçi «Xalq bizik!» deyə qışqırırdı.

Am Abend des 9. November stellte SED-Funktionär Günter Schabowski auf einer Pressekonferenz eine neue Reiseregelung vor. Auf die Frage, ab wann sie gelte, antwortete er etwas unsicher: „sofort, unverzüglich“. Noch in derselben Nacht drängten Tausende Ost-Berliner zu den Grenzübergängen. Gegen 23:30 Uhr öffneten die Grenzer an der Bornholmer Straße als Erste den Schlagbaum.

Noyabrın 9-u axşamı SED rəhbərlərindən biri Günter Şabovski mətbuat konfransında yeni səfər qaydalarını təqdim etdi. Bu qaydaların nə vaxtdan qüvvəyə mindiyi soruşulanda o, bir az tərəddüdlə «dərhal, ləngimədən» deyə cavab verdi. Elə həmin gecə minlərlə Şərqi Berlin sakini sərhəd keçid məntəqələrinə axışdı. Saat 23:30 radələrində Bornholmer Ştrasse məntəqəsindəki sərhədçilər şlaqbaumu ilk qaldıranlar oldular.

Die Bilder dieser Nacht gingen um die Welt. Am Brandenburger Tor kletterten Menschen auf die Mauer, Fremde lagen sich in den Armen, viele weinten vor Glück. Das Wort des Abends war „Wahnsinn!“. In den folgenden Wochen schlugen die sogenannten „Mauerspechte“ mit Hammer und Meißel Stücke aus dem Beton und nahmen sie als Andenken mit.

O gecənin görüntüləri bütün dünyaya yayıldı. Brandenburq qapısının yanında insanlar divara dırmaşır, bir-birini tanımayanlar qucaqlaşır, çoxları sevincdən ağlayırdı. Axşamın sözü «Wahnsinn!» («Ağlasığmaz!») oldu. Sonrakı həftələrdə «divar ağacdələnləri» adlanan insanlar çəkic və iskənə ilə betondan qırıntılar qoparıb xatirə kimi özləri ilə aparırdılar.

Nach dem Mauerfall ging es mit der DDR schnell zu Ende. Im März 1990 durften die Bürger zum ersten Mal frei wählen, und am 3. Oktober 1990 trat die DDR der Bundesrepublik bei. Seitdem feiert Deutschland diesen Tag als Tag der Deutschen Einheit. Der Mauerfall wurde außerdem zum Zeichen für das Ende des Kalten Krieges und für den Erfolg der demokratischen Bewegungen in Osteuropa.

Divar yıxıldıqdan sonra ADR-in sonu tez gəldi. 1990-cı ilin martında vətəndaşlar ilk dəfə azad seçkilərdə səs verə bildilər, 1990-cı il oktyabrın 3-də isə ADR Federativ Respublikaya qoşuldu. O vaxtdan Almaniya bu günü Alman Birliyi Günü kimi qeyd edir. Divarın yıxılması həm də Soyuq müharibənin sona çatmasının və Şərqi Avropadakı demokratik hərəkatların uğurunun rəmzinə çevrildi.

Die Revolution in der DDR verlief fast ohne Gewalt. Mit Kerzen und Sprechchören statt mit Waffen brachten Hunderttausende ein Regime zu Fall, das sich jahrzehntelang auf Polizei und Geheimdienst gestützt hatte. Deshalb spricht man in Deutschland oft von der „Friedlichen Revolution“.

ADR-dəki inqilab demək olar ki, zorakılıqsız keçdi. Yüz minlərlə insan silah əvəzinə şamlar və şüarlarla onilliklər boyu polisə və gizli xidmətə arxalanan rejimi devirdi. Buna görə də Almaniyada tez-tez «Dinc inqilab»dan danışırlar.

Für viele Menschen änderte sich das Leben über Nacht. Getrennte Familien sahen sich wieder, Ostdeutsche konnten frei reisen und überall arbeiten, und jeder Besucher aus der DDR bekam im Westen 100 D-Mark Begrüßungsgeld. Leicht war das Zusammenwachsen trotzdem nicht: Viele Betriebe im Osten schlossen, und viele Menschen verloren ihre Arbeit.

Bir çox insan üçün həyat bir gecədə dəyişdi. Ayrı düşmüş ailələr yenidən görüşdü, şərqi almanlar sərbəst səyahət edə və istədikləri yerdə işləyə bilirdilər, ADR-dən gələn hər qonağa isə Qərbdə 100 alman markası «xoş gəldin pulu» verilirdi. Buna baxmayaraq, birləşmək asan olmadı: şərqdə bir çox müəssisə bağlandı, çoxlu insan işini itirdi.

Auch in der Kultur kamen Ost und West zusammen. Musiker, Schriftsteller und Filmemacher aus beiden Teilen Deutschlands arbeiteten nun gemeinsam. Der Film „Good Bye, Lenin!“ (2003) erzählt mit viel Humor vom Leben in dieser Zeit des Umbruchs.

Şərq və Qərb mədəniyyətdə də qovuşdu. Almaniyanın hər iki hissəsindən olan musiqiçilər, yazıçılar və kinorejissorlar artıq birlikdə çalışırdılar. «Good Bye, Lenin!» (2003) filmi bu dəyişikliklər dövründəki həyatı böyük yumorla nəql edir.

Von der Mauer selbst ist heute nur wenig übrig. An der Spree steht die East Side Gallery, ein etwa 1,3 Kilometer langes Stück, das Künstler aus aller Welt 1990 bemalt haben. In der Bernauer Straße zeigt die Gedenkstätte Berliner Mauer, wie der Grenzstreifen aussah, und erinnert an die Todesopfer der Mauer.

Divarın özündən bu gün çox az şey qalıb. Şpre çayının sahilində 1990-cı ildə dünyanın hər yerindən gələn rəssamların rənglədiyi, təxminən 1,3 kilometr uzunluğunda olan East Side Gallery yerləşir. Bernauer Ştrassedəki Berlin Divarı Memorialı sərhəd zolağının necə göründüyünü göstərir və divarın qurbanlarını yad edir.

Der 9. November 1989 gehört zu den Tagen, die in Deutschland kaum jemand vergisst, der sie erlebt hat. Viele wissen noch genau, wo sie die Nachricht gehört haben. Wer Deutsch lernt, begegnet diesem Datum immer wieder: in Schulbüchern, Filmen, Liedern und Gesprächen.

1989-cu il noyabrın 9-u Almaniyada onu yaşamış demək olar ki, heç kimin unutmadığı günlərdəndir. Çoxları xəbəri eşidəndə harada olduqlarını hələ də dəqiq xatırlayır. Alman dilini öyrənən hər kəs bu tarixlə dönə-dönə qarşılaşır: dərsliklərdə, filmlərdə, mahnılarda və söhbətlərdə.

Heute ist Berlin eine Stadt ohne Mauer. Wo früher Grenzsoldaten patrouillierten, fahren heute Radfahrer auf dem Berliner Mauerweg, der rund 160 Kilometer um das frühere West-Berlin führt.

Bu gün Berlin divarsız bir şəhərdir. Bir vaxtlar sərhədçilərin patrul çəkdiyi yerlərdə indi velosipedçilər keçmiş Qərbi Berlinin ətrafında təxminən 160 kilometr uzanan Berlin Divarı Yolu (Berliner Mauerweg) boyunca hərəkət edirlər.