Geteiltes Deutschland

Nach dem Zweiten Weltkrieg teilten die vier Siegermächte Deutschland in Besatzungszonen auf. 1949 entstanden daraus zwei Staaten: im Westen die Bundesrepublik Deutschland (BRD), im Osten die Deutsche Demokratische Republik (DDR). Die Grenze zwischen ihnen war zugleich die Grenze des Kalten Krieges: Auf der einen Seite standen Demokratie und Marktwirtschaft, auf der anderen Sozialismus und Planwirtschaft.

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra dört galip devlet Almanya'yı işgal bölgelerine ayırdı. 1949'da bu bölgelerden iki devlet doğdu: batıda Federal Almanya Cumhuriyeti (FAC), doğuda Demokratik Alman Cumhuriyeti (DAC). İki devlet arasındaki sınır aynı zamanda Soğuk Savaş'ın da sınırıydı: bir yanda demokrasi ve piyasa ekonomisi, öbür yanda sosyalizm ve planlı ekonomi vardı.

Über vierzig Jahre lang prägte die Teilung fast alles: den Alltag, die Politik, die Kultur und sogar das Bild der Städte. Die Grenze wurde streng bewacht, und viele Familien sahen ihre Verwandten auf der anderen Seite jahrelang nicht.

Kırk yılı aşkın bir süre boyunca bölünmüşlük neredeyse her şeyi etkiledi: gündelik hayatı, siyaseti, kültürü, hatta şehirlerin görünümünü. Sınır sıkı bir şekilde korunuyordu ve pek çok aile, öbür taraftaki akrabalarını yıllarca göremedi.

In der Bundesrepublik wählten die Bürger ihre Regierung in freien Wahlen. Erster Bundeskanzler wurde 1949 Konrad Adenauer. Mit Hilfe des amerikanischen Marshallplans kam die Wirtschaft schnell wieder in Gang. In den 1950er Jahren sprach man vom „Wirtschaftswunder“: Bald konnten sich viele Familien einen Kühlschrank, einen Fernseher und oft sogar einen VW Käfer leisten.

Federal Almanya'da vatandaşlar hükümetlerini özgür seçimlerle belirliyordu. 1949'da Konrad Adenauer ilk şansölye oldu. Amerika'nın Marshall Planı sayesinde ekonomi hızla toparlandı. 1950'lerde "ekonomik mucize"den söz ediliyordu: Kısa sürede pek çok aile buzdolabı, televizyon, hatta çoğu zaman bir Volkswagen Kaplumbağa alabilecek duruma geldi.

Der Lebensstandard stieg, und mit ihm wuchsen die Freiheiten. Junge Leute hörten Rock ’n’ Roll, trugen Jeans und fuhren in den Sommerferien nach Italien oder Spanien. Wer gute Noten hatte, konnte studieren und sich seinen Beruf selbst aussuchen.

Yaşam standardı yükseldikçe özgürlükler de arttı. Gençler rock and roll dinliyor, kot pantolon giyiyor, yaz tatillerini İtalya'da ya da İspanya'da geçiriyordu. Notları iyi olan üniversiteye gidebilir, mesleğini kendisi seçebilirdi.

Auch die Medien waren vielfältig. Neben Zeitungen wie der „Süddeutschen Zeitung“ oder dem Nachrichtenmagazin „Der Spiegel“ gab es öffentlich-rechtliche Sender wie ARD und ZDF, die frei über Politik berichten konnten. Filme aus Hollywood und Musik aus den USA und Großbritannien, etwa von Elvis Presley oder den Beatles, prägten den Geschmack einer ganzen Generation.

Medya da çok çeşitliydi. Süddeutsche Zeitung gibi gazetelerin ve Der Spiegel haber dergisinin yanında, siyaset hakkında özgürce yayın yapabilen ARD ve ZDF gibi kamu kanalları vardı. Hollywood filmleri ile ABD ve İngiltere'den gelen müzik, örneğin Elvis Presley'nin ya da Beatles'ın şarkıları, bütün bir kuşağın zevkini biçimlendirdi.

In der DDR bestimmte die Staatspartei SED fast alle Bereiche des Lebens. Die Wirtschaft wurde nach Fünfjahrplänen gelenkt. Mieten und Grundnahrungsmittel waren billig, doch vieles war knapp. Wenn es Bananen oder andere Südfrüchte gab, bildeten sich vor den Geschäften lange Schlangen, und auf einen Trabant wartete man zehn Jahre und länger.

DAC'de iktidar partisi SED, hayatın neredeyse her alanını kontrol ediyordu. Ekonomi beş yıllık planlarla yönetiliyordu. Kiralar ve temel gıdalar ucuzdu ama pek çok şey kıttı. Muz ya da başka tropik meyveler geldiğinde dükkânların önünde uzun kuyruklar oluşur, bir Trabant için on yıl, hatta daha uzun süre beklenirdi.

Der Staat legte großen Wert auf das Kollektiv. Fast alle Kinder waren bei den Jungen Pionieren, die meisten Jugendlichen später in der Freien Deutschen Jugend (FDJ). Schulen und Universitäten vermittelten neben Fachwissen auch sozialistische Werte.

Devlet kolektife büyük önem veriyordu. Çocukların neredeyse hepsi Genç Öncüler'e üyeydi, gençlerin çoğu da daha sonra Özgür Alman Gençliği'ne (FDJ) katılıyordu. Okullar ve üniversiteler bilginin yanı sıra sosyalist değerleri de öğretiyordu.

Überall war die Staatssicherheit, kurz Stasi, präsent. Sie hörte Telefone ab, öffnete Briefe und hatte ein dichtes Netz von Spitzeln: Ende der 1980er Jahre waren es fast 190.000 inoffizielle Mitarbeiter. Weil niemand wusste, wer vielleicht berichtete, überlegten viele Menschen genau, was sie sagten, selbst unter Kollegen oder Nachbarn.

Devlet Güvenlik Servisi, kısaca Stasi, her yerdeydi. Telefonları dinliyor, mektupları açıyor ve sık bir muhbir ağına dayanıyordu: 1980'lerin sonunda bunların sayısı 190 bine yaklaşıyordu. Kimin ihbar edebileceğini kimse bilmediği için pek çok insan, iş arkadaşları ya da komşularıyla konuşurken bile sözlerini tartarak söylüyordu.

In der Nacht zum 13. August 1961 riegelte die DDR die Grenze nach West-Berlin ab, bald darauf stand dort eine Mauer. Plötzlich waren Straßen, Familien und Freundschaften getrennt. Wer trotzdem fliehen wollte, riskierte sein Leben: Allein an der Berliner Mauer starben mindestens 140 Menschen.

12 Ağustos 1961'i 13 Ağustos'a bağlayan gece DAC, Batı Berlin sınırını kapattı ve kısa süre sonra orada bir duvar yükseldi. Birdenbire sokaklar, aileler ve dostluklar ikiye bölündü. Buna rağmen kaçmaya çalışan hayatını tehlikeye atıyordu: Yalnızca Berlin Duvarı'nda en az 140 kişi öldü.

Für die Menschen im Osten veränderte die Grenze den ganzen Alltag. Reisen in den Westen erlaubte der Staat meist nur Rentnern oder in dringenden Familienangelegenheiten. Westliche Zeitungen und Bücher waren verboten, und wer den Staat offen kritisierte, musste mit Gefängnis rechnen.

Doğu'da yaşayanlar için sınır bütün gündelik hayatı değiştirdi. Devlet, Batı'ya seyahate genellikle yalnızca emeklilere ya da acil aile meseleleri için izin veriyordu. Batı gazeteleri ve kitapları yasaktı; devleti açıkça eleştiren biri hapse girmeyi göze almak zorundaydı.

Mit der Zeit entwickelte jeder der beiden Staaten seine eigene Kultur. Im Westen war der amerikanische Einfluss überall zu spüren, von der Popmusik bis zum Kino. Im Osten förderte der Staat Theater, Literatur und Film, solange sie eine sozialistische Botschaft hatten. Berühmt wurde etwa das Berliner Ensemble, das Theater von Bertolt Brecht in Ost-Berlin.

Zamanla iki devletin her biri kendi kültürünü geliştirdi. Batı'da Amerikan etkisi pop müzikten sinemaya kadar her yerde hissediliyordu. Doğu'da devlet tiyatroyu, edebiyatı ve sinemayı, sosyalist bir mesaj taşıdıkları sürece destekliyordu. Örneğin Bertolt Brecht'in Doğu Berlin'deki tiyatrosu Berliner Ensemble ün kazandı.

Im Alltag ähnelten sich die beiden Teile mehr, als man vielleicht denkt. Hier wie dort gingen die Menschen in den Sportverein, sangen im Chor oder arbeiteten in ihrem Schrebergarten. Im Osten fehlte es dafür aber oft an Material, und vieles musste man selbst reparieren oder improvisieren.

Gündelik hayatta iki taraf sanıldığından daha çok birbirine benziyordu. Her iki tarafta da insanlar spor kulüplerine gidiyor, korolarda şarkı söylüyor ya da hobi bahçelerinde çalışıyordu. Ama Doğu'da çoğu zaman malzeme eksikti ve pek çok şeyi insanların kendisi tamir etmesi ya da bir çaresini bulması gerekiyordu.

Westdeutsche konnten in fast alle Länder der Welt reisen. DDR-Bürger durften dagegen nur in andere sozialistische Länder fahren. Beliebt waren zum Beispiel der Plattensee in Ungarn und die Schwarzmeerküste in Bulgarien. Kontakte zwischen Ost und West gab es trotzdem: bei Sportwettkämpfen, Konzerten und Besuchen von Verwandten.

Batı Almanlar dünyanın neredeyse her ülkesine seyahat edebiliyordu. DAC vatandaşları ise yalnızca başka sosyalist ülkelere gidebiliyordu. Macaristan'daki Balaton Gölü ve Bulgaristan'ın Karadeniz kıyısı gözde tatil yerleriydi. Yine de Doğu ile Batı arasında temas vardı: spor karşılaşmalarında, konserlerde ve akraba ziyaretlerinde.

BRD und DDR gehörten zu zwei feindlichen Blöcken: Die Bundesrepublik trat 1955 der NATO bei, die DDR war Mitglied des Warschauer Pakts. Auf beiden Seiten waren Hunderttausende ausländische Soldaten stationiert, und Spionage und Propaganda gehörten zum Alltag. Als die Kubakrise 1962 die Welt an den Rand eines Atomkriegs brachte, fürchteten viele Deutsche, ihr Land könnte als Erstes zum Schlachtfeld werden.

İki Almanya birbirine düşman iki bloğa aitti: Federal Almanya 1955'te NATO'ya katıldı, DAC ise Varşova Paktı üyesiydi. İki tarafta da yüz binlerce yabancı asker konuşlanmıştı; casusluk ve propaganda gündelik hayatın bir parçasıydı. 1962'deki Küba Füze Krizi dünyayı nükleer savaşın eşiğine getirdiğinde, pek çok Alman ülkesinin ilk savaş alanı olacağından korktu.

Trotzdem suchten beide Seiten immer wieder nach Wegen zueinander. Zu Weihnachten 1963 durften West-Berliner zum ersten Mal seit dem Mauerbau ihre Verwandten im Ostteil der Stadt besuchen. 1972 regelte der Grundlagenvertrag die Beziehungen zwischen den beiden Staaten. Danach wurden Besuche und Telefonate etwas einfacher, blieben aber streng kontrolliert.

Yine de iki taraf da tekrar tekrar birbirine yaklaşmanın yollarını aradı. 1963 Noeli'nde Batı Berlinliler, Duvar'ın inşasından bu yana ilk kez şehrin doğu kesimindeki akrabalarını ziyaret edebildi. 1972'de imzalanan Temel Antlaşma iki devlet arasındaki ilişkileri düzenledi. Bundan sonra ziyaretler ve telefon görüşmeleri biraz kolaylaştı ama sıkı denetim altında kalmaya devam etti.

Ende der 1980er Jahre geriet die DDR immer stärker unter Druck. Das Land war hoch verschuldet, und im Sommer 1989 flohen Tausende über Ungarn in den Westen. In Leipzig gingen jeden Montag mehr Menschen auf die Straße und riefen: „Wir sind das Volk!“

1980'lerin sonunda DAC üzerindeki baskı giderek arttı. Ülke ağır borç altındaydı ve 1989 yazında binlerce kişi Macaristan üzerinden Batı'ya kaçtı. Leipzig'de her pazartesi daha fazla insan sokağa çıkıyor ve "Halk biziz!" diye haykırıyordu.

Am Abend des 9. November 1989 öffnete die DDR überraschend die Grenzübergänge in Berlin. Tausende strömten in den Westen, Fremde fielen sich in die Arme, und am Brandenburger Tor tanzten die Menschen auf der Mauer. Am 3. Oktober 1990 war Deutschland nach 41 Jahren wieder ein Staat.

9 Kasım 1989 akşamı DAC, Berlin'deki sınır kapılarını beklenmedik bir şekilde açtı. Binlerce kişi Batı'ya akın etti, birbirini tanımayan insanlar kucaklaştı, Brandenburg Kapısı'nda insanlar Duvar'ın üstünde dans etti. 3 Ekim 1990'da Almanya, 41 yıl sonra yeniden tek bir devlet oldu.

Von der Mauer ist heute nur wenig übrig. In Berlin zeigt eine doppelte Reihe aus Pflastersteinen, wo sie einmal stand. An der East Side Gallery kann man noch ein über einen Kilometer langes, bunt bemaltes Stück sehen.

Bugün Duvar'dan geriye pek az şey kaldı. Berlin'de çift sıra parke taşı, Duvar'ın bir zamanlar nerede durduğunu gösteriyor. East Side Gallery'de ise hâlâ bir kilometreden uzun, rengârenk boyanmış bir bölüm görülebilir.

Ganz verschwunden ist die Teilung aber nicht. Löhne und Renten sind im Osten oft noch niedriger als im Westen, und viele Menschen erzählen bis heute gern, auf welcher Seite der Mauer sie aufgewachsen sind.

Ama bölünmüşlük tamamen ortadan kalkmış değil. Doğu'da maaşlar ve emekli aylıkları çoğu zaman hâlâ Batı'dakinden düşük ve pek çok insan bugün bile Duvar'ın hangi tarafında büyüdüğünü seve seve anlatıyor.