
اللهجات العربية
Arabische dialecten
Belangrijke woorden
- اللهجةhet dialect
- الفصحىStandaardarabisch
- العاميةspreektaal
- الدارجةDarija
- الجرائدkranten
- الأخبارhet nieuws
- الشارعde straat
- الأصدقاءvrienden
- الازدواجية اللغويةdiglossie
- القواعدregels
- الحاسوبde computer
- الهاتفde telefoon
Alle 25 woorden
- المذيعde nieuwslezer
- التفاهمhet onderling begrip
- كيف حالكhoe gaat het?
- الحمد للهGod zij dank
- إن شاء اللهals God het wil
- مرحباhallo
- أريدik wil
- الآنnu
- الأصواتklanken
- النطقde uitspraak
- المسلسلاتtv-series
- المبتدئde beginner
- خطوة بعد خطوةstap voor stap
يتكلّم العربية اليوم نحو أربعمئة مليون إنسان، من المغرب على المحيط الأطلسي إلى العراق والخليج. لكنّ المسافر بين هذه البلاد يلاحظ شيئًا غريبًا: الناس لا يتكلّمون في الشارع كما يكتبون في الجرائد.
Vandaag spreken ongeveer vierhonderd miljoen mensen Arabisch, van Marokko aan de Atlantische Oceaan tot Irak en de Golf. Maar wie tussen deze landen reist, merkt iets vreemds: mensen praten op straat niet zoals ze in de krant schrijven.
في هذه المقالة نتعرّف على الفرق بين الفصحى والعامية، وعلى أشهر اللهجات العربية، وعلى بعض الكلمات والأصوات التي تختلف من بلد إلى بلد، ثم نرى ماذا يتعلّم من يبدأ بالعربية.
In dit artikel bekijken we het verschil tussen het fusha en de dialecten, leren we de bekendste Arabische dialecten kennen en een paar woorden en klanken die van land tot land veranderen. Daarna zien we wat iemand die met Arabisch begint het best kan leren.
لغتان في لغة واحدة
Twee talen in één
يعيش العربي كلّ يوم مع شكلين من لغته. الشكل الأول هو الفصحى، وهي لغة الكتب والأخبار والمدرسة. والشكل الثاني هو العامية، وهي لغة البيت والسوق والأصدقاء.
Arabieren leven elke dag met twee vormen van hun taal. De eerste is het fusha, de taal van boeken, het nieuws en de school. De tweede is het dialect, de taal van thuis, de markt en vrienden.
ويسمّي علماء اللغة هذه الحالة «الازدواجية اللغوية»، وهي موجودة أيضًا في لغات أخرى، لكنها في العربية واضحة جدًّا وقديمة جدًّا.
Taalkundigen noemen deze situatie "diglossie". Die bestaat ook in andere talen, maar in het Arabisch is ze heel duidelijk en heel oud.
فالطفل العربي يتعلّم العامية من أمّه وأبيه، ثم يتعلّم الفصحى في المدرسة، كأنها لغة قريبة منه، لكنها ليست لغة البيت.
Een Arabisch kind leert het dialect van zijn moeder en vader, en leert daarna op school het fusha, als een taal die dichtbij is, maar niet de taal van thuis.
الفصحى
Het fusha
الفصحى هي امتداد للعربية التي نزل بها القرآن، وكُتب بها الشعر القديم. وقد بقيت قواعدها الأساسية ثابتة تقريبًا منذ أكثر من ألف وأربعمئة سنة.
Het fusha is de voortzetting van het Arabisch waarin de Koran werd geopenbaard en waarin de oude poëzie werd geschreven. De basisregels zijn al meer dan veertienhonderd jaar bijna hetzelfde gebleven.
واليوم تُستعمل الفصحى في الكتب والجرائد ونشرات الأخبار والخطب الرسمية والمؤتمرات. ويسمّيها بعض الباحثين «العربية الفصحى المعاصرة»، لأنها أضافت كلمات جديدة كثيرة، مثل «الحاسوب» و«الهاتف».
Vandaag wordt het fusha gebruikt in boeken, kranten, nieuwsuitzendingen, officiële toespraken en op congressen. Sommige onderzoekers noemen het "Modern Standaardarabisch", omdat er veel nieuwe woorden bij zijn gekomen, zoals "hasub" (computer) en "hatif" (telefoon).
ومن مزايا الفصحى الكبيرة أنها واحدة في كلّ البلاد العربية تقريبًا. فالجريدة في الرباط تُكتب بلغة يفهمها القارئ في بغداد، والمذيع في دمشق يفهمه المشاهد في الخرطوم.
Een groot voordeel van het fusha is dat het in bijna alle Arabische landen hetzelfde is. Een krant in Rabat is geschreven in een taal die een lezer in Bagdad begrijpt, en een nieuwslezer in Damascus wordt begrepen door een kijker in Khartoem.
العامية
Het dialect
أما العامية فهي اللغة التي يتكلّمها الناس في حياتهم اليومية، ولكلّ بلد عاميته، بل لكلّ مدينة أحيانًا طريقتها الخاصة في الكلام.
Het dialect, al-ammiyya, is de taal die mensen in hun dagelijks leven spreken. Elk land heeft zijn eigen dialect, en soms heeft zelfs elke stad haar eigen manier van praten.
والعامية ليست «عربية خاطئة» كما يظنّ بعض الناس، بل هي عربية تطوّرت مع الزمن، مثلما تطوّرت اللاتينية فصارت الإيطالية والإسبانية والفرنسية.
Het dialect is geen "fout Arabisch", zoals sommigen denken. Het is Arabisch dat zich in de loop van de tijd heeft ontwikkeld, net zoals het Latijn zich ontwikkelde en Italiaans, Spaans en Frans werd.
والعاميات أبسط من الفصحى في بعض القواعد: فهي لا تستعمل حركات الإعراب في آخر الكلمات، وتختصر كثيرًا من الكلمات الطويلة. لكنّ لها قواعدها وجمالها، وفيها شعر وأغانٍ وأمثال كثيرة.
De dialecten zijn in sommige regels eenvoudiger dan het fusha: ze gebruiken geen naamvalsuitgangen aan het eind van woorden, en ze korten veel lange woorden in. Maar ze hebben hun eigen regels en hun eigen schoonheid, en er bestaan veel gedichten, liedjes en spreekwoorden in.
خريطة اللهجات
De kaart van de dialecten
يقسم الباحثون اللهجات العربية عادة إلى مجموعات كبيرة. فهناك اللهجات المصرية والسودانية، ولهجات الشام في سوريا ولبنان والأردن وفلسطين، ولهجات العراق، ولهجات الخليج والجزيرة العربية، ولهجات اليمن.
Onderzoekers verdelen de Arabische dialecten meestal in grote groepen. Er zijn de Egyptische en Soedanese dialecten, de Levantijnse dialecten van Syrië, Libanon, Jordanië en Palestina, de dialecten van Irak, die van de Golf en het Arabisch Schiereiland, en die van Jemen.
وفي غرب العالم العربي توجد اللهجات المغاربية في المغرب والجزائر وتونس وليبيا، وتُسمّى هناك غالبًا «الدارجة».
In het westen van de Arabische wereld liggen de Maghrebijnse dialecten van Marokko, Algerije, Tunesië en Libië, die daar meestal "darija" worden genoemd.
وكلّما ابتعدت لهجتان في المكان، صار التفاهم بينهما أصعب. فالمصري والسوري يتفاهمان بسهولة، أما المغربي والعراقي فقد يحتاجان إلى الفصحى، أو إلى بعض الصبر!
Hoe verder twee dialecten op de kaart van elkaar liggen, hoe moeilijker het is om elkaar te begrijpen. Een Egyptenaar en een Syriër begrijpen elkaar makkelijk, maar een Marokkaan en een Irakees hebben misschien het fusha nodig, of een beetje geduld!
كيف حالك؟
Hoe gaat het?
لنأخذ مثالًا بسيطًا: السؤال «كيف حالك؟». في القاهرة يقول الناس «إزّيَّك؟»، وفي دمشق وبيروت يقولون «كيفك؟».
Laten we een eenvoudig voorbeeld nemen: de vraag "Hoe gaat het?". In Caïro zeggen mensen "izzayyak?", en in Damascus en Beiroet zeggen ze "kifak?".
وفي الكويت والعراق يقولون «شلونك؟»، أي «ما لونك؟»، وكأنّ لون الوجه يدلّ على الحال. وفي المغرب يقولون غالبًا «لاباس؟» أو «كي داير؟».
In Koeweit en Irak zegt men "shlonak?", dat wil zeggen "welke kleur heb je?", alsof de kleur van je gezicht laat zien hoe het met je gaat. In Marokko zegt men meestal "labas?" of "ki dayer?".
وكلّ هذه الأسئلة لها الجواب نفسه تقريبًا في كلّ مكان: «الحمد لله»، وهي عبارة يفهمها كلّ عربي في كلّ بلد.
En al deze vragen hebben bijna overal hetzelfde antwoord: "al-hamdu lillah" (God zij dank), een uitdrukking die elke Arabier in elk land begrijpt.
ماذا تريد الآن؟
Wat wil je nu?
والكلمات اليومية الصغيرة هي التي تختلف أكثر من غيرها. فكلمة «ماذا» تصبح «إيه» في مصر، و«شو» في الشام، و«شنو» في العراق والخليج، و«أش» أو «شنو» في المغرب.
Het zijn de kleine woordjes van elke dag die het meest verschillen. Het woord "madha" (wat) wordt "eh" in Egypte, "shu" in de Levant, "shinu" in Irak en de Golf, en "ash" of "shnu" in Marokko.
وكلمة «أريد» تصبح «عايز» في مصر، و«بدّي» في الشام، و«أبغى» في الخليج، و«بغيت» في المغرب. ولكلّ واحدة منها أصل قديم في العربية.
Het woord "urid" (ik wil) wordt "ayiz" in Egypte, "biddi" in de Levant, "abgha" in de Golf en "bghit" in Marokko. Elk van deze woorden heeft een oude oorsprong in het Arabisch.
أما كلمة «الآن» فهي «دلوقتي» في مصر، و«هلّق» في الشام، و«هسّه» في العراق، و«الحين» في الخليج، و«دابا» في المغرب. فإذا سمعت إحدى هذه الكلمات، عرفت غالبًا من أين جاء المتكلّم!
En het woord "al-an" (nu) is "dilwa'ti" in Egypte, "halla'" in de Levant, "hassa" in Irak, "al-hin" in de Golf en "daba" in Marokko. Als je een van deze woorden hoort, weet je dus meestal waar de spreker vandaan komt!
حرف القاف
De letter qaf
والأصوات أيضًا تختلف. ومن أشهر الأمثلة حرف القاف. ففي الفصحى يُلفظ القاف من آخر الحلق، لكنه في القاهرة ودمشق وبيروت يصبح همزة في كلام الناس، فيقولون «ألب» بدل «قلب».
Ook de klanken verschillen. Een van de bekendste voorbeelden is de letter qaf. In het fusha wordt de qaf achter in de keel uitgesproken, maar in de dagelijkse spreektaal van Caïro, Damascus en Beiroet wordt hij een glottisslag, en zeggen mensen "alb" in plaats van "qalb" (hart).
وفي الخليج وعند البدو في كثير من البلاد يُلفظ القاف مثل حرف g في كلمة go الإنجليزية، فيقولون «گلب».
In de Golf, en bij bedoeïenen in veel landen, spreekt men de qaf uit als de g in het Engelse woord "go", en zegt men "galb".
ولذلك يكفي أحيانًا أن تسمع كلمة «قال» من فم شخص لتعرف من أين هو: «آل» في المدينة المصرية أو الشامية، و«گال» في الخليج والبادية، و«قال» عند من يتكلّم الفصحى.
Daarom is het soms genoeg om het woord "qal" (hij zei) uit iemands mond te horen om te weten waar hij vandaan komt: "al" in een Egyptische of Levantijnse stad, "gal" in de Golf en de woestijn, en "qal" bij iemand die fusha spreekt.
حرف الجيم
De letter jim
وحرف الجيم كذلك له أكثر من صوت. ففي مصر يُلفظ مثل حرف g، فيقولون «جَمَل» بصوت يشبه gamal. وفي الشام يُلفظ صوتًا ناعمًا مثل الجيم في كلمة journal الفرنسية.
Ook de letter jim heeft meer dan één klank. In Egypte spreekt men hem uit als een g, dus het woord voor kameel klinkt als "gamal". In de Levant spreekt men hem zacht uit, zoals de j in het Franse woord "journal".
وفي بعض لهجات الخليج يتحوّل الجيم إلى ياء، فيقولون «ريّال» بدل «رجّال»، أي رجل، و«دياية» بدل «دجاجة».
In sommige Golfdialecten wordt de jim een y, en dan zeggen mensen "rayyal" in plaats van "rajjal" (man) en "diyaya" in plaats van "dajaja" (kip).
لهجة يفهمها الجميع
Een dialect dat iedereen begrijpt
اللهجة المصرية هي أكثر اللهجات فهمًا في العالم العربي. والسبب الأكبر هو السينما والتلفزيون والأغاني، فقد كانت القاهرة طوال القرن العشرين عاصمة الفنّ العربي.
Het Egyptische dialect wordt in de Arabische wereld het best begrepen. De belangrijkste reden zijn film, televisie en liedjes: de hele twintigste eeuw was Caïro de hoofdstad van de Arabische kunst.
فقد كبرت أجيال كاملة من المغرب إلى الخليج وهي تشاهد الأفلام المصرية، وتسمع أغاني أمّ كلثوم وعبد الحليم حافظ، فتعلّمت فهم المصرية دون دروس.
Hele generaties, van Marokko tot de Golf, groeiden op met Egyptische films en met de liederen van Umm Kulthum en Abdel Halim Hafez, en leerden zo Egyptisch begrijpen zonder les.
وفي العقود الأخيرة انتشرت أيضًا لهجات الشام عن طريق المسلسلات التلفزيونية، ولهجات الخليج عن طريق القنوات ووسائل التواصل.
In de laatste decennia hebben ook de Levantijnse dialecten zich verspreid via televisieseries, en de Golfdialecten via tv-zenders en sociale media.
الدارجة المغاربية
De Maghrebijnse darija
أما الدارجة في المغرب والجزائر وتونس فهي من أصعب اللهجات على العرب في المشرق. فهي سريعة، وتحذف كثيرًا من الحركات، وفيها كلمات من لغات أخرى.
De darija van Marokko, Algerije en Tunesië is voor Arabieren uit de Masjrek een van de moeilijkste dialecten. Ze is snel, slikt veel klinkers in en bevat woorden uit andere talen.
فقد تأثّرت الدارجة بالأمازيغية، وهي لغة أهل شمال أفريقيا الأصليين، وأخذت أيضًا كلمات من الفرنسية والإسبانية. فقد يقول المغربي في جملة واحدة كلمات عربية وأمازيغية وفرنسية.
De darija is beïnvloed door het Amazigh (Berbers), de taal van de oorspronkelijke bewoners van Noord-Afrika, en heeft ook woorden uit het Frans en het Spaans overgenomen. Een Marokkaan gebruikt soms in één zin Arabische, Amazigh en Franse woorden.
لكنّ المغاربيين يفهمون غالبًا لهجات المشرق جيّدًا، لأنهم يشاهدون الأفلام والمسلسلات المصرية والسورية منذ طفولتهم. فالفهم هنا يسير في اتّجاه واحد أكثر من الآخر.
Maar mensen uit de Maghreb begrijpen de dialecten van de Masjrek meestal goed, omdat ze al van kinds af aan Egyptische en Syrische films en series kijken. Het begrip loopt hier dus meer in de ene richting dan in de andere.
لغة عربية في أوروبا
Een Arabische taal in Europa
هل تعرف أنّ هناك لغة أصلها عربي، وهي اليوم لغة رسمية في الاتحاد الأوروبي؟ إنها اللغة المالطية، لغة جزيرة مالطا في البحر المتوسّط.
Wist je dat er een taal van Arabische oorsprong bestaat die vandaag een officiële taal van de Europese Unie is? Het is het Maltees, de taal van het eiland Malta in de Middellandse Zee.
تطوّرت المالطية من عربية صقلية وشمال أفريقيا في العصور الوسطى، ثم أخذت كلمات كثيرة من الإيطالية والإنجليزية. وهي اليوم تُكتب بالحروف اللاتينية، لكنّ العربي يفهم فيها كلمات كثيرة.
Het Maltees ontwikkelde zich in de middeleeuwen uit het Arabisch van Sicilië en Noord-Afrika, en nam daarna veel woorden over uit het Italiaans en het Engels. Vandaag wordt het met Latijnse letters geschreven, maar een Arabier kan veel van de woorden begrijpen.
اللهجات على الإنترنت
Dialecten op internet
في الماضي كانت العامية تُسمع كثيرًا ولا تُكتب إلا قليلًا. أما اليوم فالناس يكتبون رسائلهم ومنشوراتهم بلهجاتهم، بالحروف العربية أو اللاتينية.
Vroeger hoorde je het dialect veel, maar werd het weinig geschreven. Tegenwoordig schrijven mensen hun berichten en posts in hun dialect, met Arabische of Latijnse letters.
وهكذا صارت العامية لغة مكتوبة أكثر من أيّ وقت مضى، وظهرت حتى روايات وكتب كاملة باللهجة المصرية وغيرها.
Zo is het dialect meer dan ooit een geschreven taal geworden, en zijn er zelfs hele romans en boeken in het Egyptisch en andere dialecten verschenen.
ماذا يتعلّم المبتدئ؟
Wat moet een beginner leren?
هذا سؤال يسأله كلّ من يبدأ بالعربية: هل أتعلّم الفصحى أم لهجة؟ ويجيب كثير من المعلّمين: الاثنتين معًا، لكن خطوة بعد خطوة.
Dit is een vraag die iedereen stelt die met Arabisch begint: leer ik fusha of een dialect? Veel docenten antwoorden: allebei, maar stap voor stap.
فالفصحى تفتح لك باب القراءة والأخبار والثقافة في كلّ البلاد العربية، واللهجة تفتح لك قلوب الناس في الشارع والمقهى والبيت.
Het fusha opent voor jou de deur naar lezen, het nieuws en de cultuur in alle Arabische landen, en een dialect opent de harten van mensen op straat, in het café en thuis.
ولا تخف من كثرة اللهجات: فهي تشترك في معظم الكلمات والجذور. وإذا تعلّمت الفصحى ولهجة واحدة جيّدًا، ستجد أنّ فهم اللهجات الأخرى يصبح أسهل مع الوقت.
En wees niet bang voor het aantal dialecten: ze delen de meeste woorden en wortels. Als je het fusha en één dialect goed leert, zul je merken dat het begrijpen van de andere dialecten met de tijd makkelijker wordt.
كلمات المقالة
Woorden uit het artikel
هذه كلمات مهمّة عن اللغة واللهجات:
Hier zijn een paar belangrijke woorden over taal en dialecten:
الفصحى: العربية الموحّدة في الكتب والأخبار.
Al-fusha: het gemeenschappelijke Arabisch van boeken en het nieuws.
العامية: لغة الكلام اليومي في كلّ بلد.
Al-ammiyya: de taal van het dagelijkse spreken in elk land.
اللهجة: طريقة الكلام في بلد أو منطقة.
Al-lahja: het dialect, de manier van spreken in een land of streek.
الدارجة: اسم العامية في المغرب العربي.
Al-darija: de naam van het dialect in de Maghreb.
النطق: طريقة لفظ الحروف والكلمات.
Al-nutq: de uitspraak, de manier waarop je letters en woorden zegt.
التفاهم: أن يفهم كلّ واحد الآخر.
Al-tafahum: het wederzijds begrip, als iedereen de ander begrijpt.
في النهاية
Tot slot
اللهجات العربية ليست مشكلة، بل هي غنى. ففي كلّ لهجة تاريخ المكان وأهله، وفيها كلمات جاءت من لغات وحضارات كثيرة.
De Arabische dialecten zijn geen probleem, maar een rijkdom. Elk dialect bewaart de geschiedenis van een plek en zijn mensen, en heeft woorden die uit veel talen en beschavingen zijn gekomen.
وما زالت الفصحى تجمع العرب جميعًا في الكتابة، كما تجمعهم كلمات بسيطة مثل «الحمد لله» و«إن شاء الله» و«مرحبا». فإذا سافرت يومًا من الرباط إلى بغداد، ستسمع لغات كثيرة، لكنها في الحقيقة لغة واحدة بألوان كثيرة.
Het fusha verbindt nog altijd alle Arabieren in het schrijven, net zoals eenvoudige woorden hen verbinden, zoals "al-hamdu lillah", "in sha Allah" en "marhaba". Als je ooit van Rabat naar Bagdad reist, zul je veel talen horen, maar in werkelijkheid zijn ze één taal met veel kleuren.
In de gratis app hoor je de tekst voorgelezen en tik je op een woord om te zien wat het betekent.
Van de blog
Learn Arabic komt op 1 december
De app is bijna klaar: het Arabische alfabet vanaf nul, grammatica, ruim 2500 woorden met uitspraak en klassiekers als De gebroken vleugels van Khalil Gibran in het origineel. Laat je e-mailadres achter, dan hoor je het zodra hij uit is.
Eén mail als de app uit is. Verder niets.