ابن بطوطة

Ibn Battuta

8 min lezen

Belangrijke woorden

  • رحلةreis
  • الرحّالةreiziger
  • القافلةkaravaan
  • الحجّbedevaart naar Mekka
  • القاضيrechter
  • الفقهislamitisch recht
  • الغريبvreemdeling
  • السلطانsultan
  • مملكةkoninkrijk
  • ساحلkust
  • الصحراءwoestijn
  • الجمالkamelen
Alle 25 woorden
  • السفينةschip
  • عاصفةstorm
  • ميناءhaven
  • جزيرةeiland
  • هداياgeschenken
  • الذهبgoud
  • العملة الورقيةpapiergeld
  • الطاعونpest
  • خريطةkaart
  • الذاكرةgeheugen
  • الباحثونonderzoekers
  • مطارluchthaven
  • قبرgraf

في سنة 1325 خرج شابّ في الحادية والعشرين من عمره من مدينة طنجة في المغرب، يريد أن يحجّ إلى مكّة. وكان يظنّ أنّ رحلته ستستغرق سنة أو سنتين، لكنّه لم يعد إلى بلده إلا بعد نحو أربع وعشرين سنة.

In 1325 verliet een jongeman van eenentwintig de stad Tanger in Marokko om op bedevaart naar Mekka te gaan. Hij dacht dat zijn reis een of twee jaar zou duren, maar hij kwam pas zo'n vierentwintig jaar later weer thuis.

هذا الشابّ هو ابن بطوطة، الذي صار من أشهر الرحّالة في تاريخ العالم. في هذه المقالة نتبع طريقه من المغرب إلى مصر والشام والحجاز، ثم إلى أفريقيا الشرقية والأناضول والهند والصين، وأخيرًا عبر الصحراء الكبرى إلى مالي.

Die jongeman was Ibn Battuta, die een van de beroemdste reizigers uit de wereldgeschiedenis werd. In dit artikel volgen we zijn route van Marokko naar Egypte, Syrië en de Hidjaz, daarna naar Oost-Afrika, Anatolië, India en China, en ten slotte door de Sahara naar Mali.

فتى من طنجة

Een jongeman uit Tanger

اسمه الكامل أبو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي، وُلد في طنجة سنة 1304، في أسرة من أصل أمازيغي اشتهر فيها القضاة والعلماء.

Zijn volledige naam was Abu Abdallah Muhammad ibn Abdallah al-Lawati al-Tanji. Hij werd in 1304 in Tanger geboren, in een familie van Amazigh-afkomst die bekendstond om haar rechters en geleerden.

ولم يكن ابن بطوطة تاجرًا ولا مستكشفًا بالمعنى الحديث. فقد كان عالمًا شابًّا، وكانت معرفته بالفقه هي التي تفتح له الأبواب في كلّ بلد إسلامي يصل إليه، فيكرمه الحكّام ويعيّنونه أحيانًا قاضيًا.

Ibn Battuta was geen koopman en ook geen ontdekkingsreiziger in de moderne betekenis. Hij was een jonge geleerde, en juist zijn kennis van het islamitisch recht opende voor hem de deuren in elk moslimland waar hij aankwam: heersers ontvingen hem met eer en benoemden hem soms tot rechter.

وكان العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر يمتدّ من المغرب والأندلس إلى الهند وجزر المحيط الهندي، فكان المسافر الذي يعرف العربية والفقه يستطيع أن يجد في كلّ مكان تقريبًا مسجدًا وعلماء يتكلّمون لغته.

In de veertiende eeuw strekte de islamitische wereld zich uit van Marokko en al-Andalus tot India en de eilanden van de Indische Oceaan. Een reiziger die Arabisch en islamitisch recht kende, kon dus bijna overal een moskee vinden en geleerden die zijn taal spraken.

الطريق إلى مكّة

De weg naar Mekka

خرج ابن بطوطة من طنجة وحده، وحزن لفراق والديه حزنًا شديدًا، كما يقول في كتابه. ثم انضمّ إلى القوافل التي تسير على طول ساحل شمال أفريقيا، حتى وصل إلى الإسكندرية ثم إلى القاهرة.

Ibn Battuta vertrok alleen uit Tanger, en het afscheid van zijn ouders viel hem zwaar, zoals hij in zijn boek vertelt. Daarna sloot hij zich aan bij de karavanen die langs de kust van Noord-Afrika trokken, tot hij in Alexandrië en daarna in Caïro aankwam.

وقد أُعجب بالقاهرة إعجابًا كبيرًا، ووصفها بأنّها مدينة لا تكاد تتّسع لأهلها من كثرتهم. ثم سار إلى الشام، فزار القدس ودمشق، ومن دمشق خرج مع قافلة الحجّ إلى المدينة ومكّة، فأدّى الحجّ سنة 1326.

Hij bewonderde Caïro enorm en beschreef het als een stad die haar inwoners nauwelijks kon bevatten, zo talrijk waren ze. Daarna trok hij verder naar Syrië, bezocht Jeruzalem en Damascus, en vanuit Damascus reisde hij met de pelgrimskaravaan naar Medina en Mekka, waar hij in 1326 de bedevaart volbracht.

وكان يمكنه بعد ذلك أن يعود إلى بلده، لكنّه قرّر أن يواصل السفر. ويقال إنّه وضع لنفسه قاعدة غريبة: ألّا يسلك طريقًا واحدًا مرّتين إن استطاع.

Daarna had hij naar huis kunnen gaan, maar hij besloot verder te reizen. Er wordt gezegd dat hij zichzelf een vreemde regel oplegde: nooit twee keer dezelfde weg nemen, als hij dat kon vermijden.

رحلة لا تنتهي

Een reis zonder einde

من مكّة سافر ابن بطوطة إلى العراق وبلاد فارس، فزار البصرة وبغداد وتبريز، ثم عاد إلى مكّة وأقام فيها مدّة يدرس ويتعبّد.

Vanuit Mekka reisde Ibn Battuta naar Irak en Perzië, bezocht Basra, Bagdad en Tabriz, en keerde daarna terug naar Mekka, waar hij een tijd bleef om te studeren en te bidden.

ثم ركب البحر من اليمن إلى ساحل أفريقيا الشرقي، فزار مقديشو، ونزل جنوبًا حتى كِلْوَة، في تنزانيا اليوم. ووصف أهل هذه المدن التجارية وكرمهم، وبيوتهم، وطعامهم الذي يُطبخ بالموز وجوز الهند.

Toen voer hij van Jemen naar de kust van Oost-Afrika. Hij bezocht Mogadishu en trok naar het zuiden tot Kilwa, in het huidige Tanzania. Hij beschreef de mensen van deze handelssteden en hun gulheid, hun huizen en hun eten, dat met bananen en kokos werd gekookt.

وبعد ذلك عاد شمالًا عبر عُمان والخليج، ثم اتّجه إلى الأناضول، وهي اليوم جزء من تركيا.

Later ging hij via Oman en de Golf weer naar het noorden en trok daarna naar Anatolië, dat nu bij Turkije hoort.

في بلاد الأتراك

In het land van de Turken

أحبّ ابن بطوطة الأناضول وأهلها. وقد تعجّب بشكل خاصّ من جماعات «الأخيّة»، وهم شباب من أهل الحِرَف في المدن، يجتمعون في زوايا لهم، ويستضيفون الغرباء ويطعمونهم دون مقابل.

Ibn Battuta hield van Anatolië en zijn mensen. Hij was vooral verbaasd over de groepen die "akhi's" heetten: jonge ambachtslieden in de steden die samenkwamen in hun eigen herbergen, vreemdelingen ontvingen en hen te eten gaven zonder iets terug te vragen.

وفي مدينة بورصة التقى بالسلطان أورخان، ابن عثمان مؤسّس الدولة العثمانية. وكانت تلك الدولة يومئذ صغيرة، ولم يكن أحد يعرف أنّها ستصير بعد ذلك من أكبر دول العالم.

In de stad Bursa ontmoette hij sultan Orhan, de zoon van Osman, de stichter van de Ottomaanse staat. Die staat was toen nog klein, en niemand wist dat hij later een van de grootste rijken ter wereld zou worden.

ثم عبر البحر الأسود إلى السهوب الواسعة في شماله، حيث كانت تحكم «القبيلة الذهبية»، فزار السلطان أوزبك خان. ويحكي في كتابه أنّه سافر من هناك مع إحدى زوجات السلطان، وهي أميرة بيزنطية، حين عادت لزيارة أبيها في القسطنطينية.

Daarna stak hij de Zwarte Zee over naar de wijde steppen in het noorden, waar de "Gouden Horde" heerste, en bezocht hij khan Özbeg. In zijn boek vertelt hij dat hij van daar meereisde met een van de vrouwen van de khan, een Byzantijnse prinses, toen zij haar vader in Constantinopel ging bezoeken.

قاضٍ في دلهي

Rechter in Delhi

بعد آسيا الوسطى وأفغانستان، وصل ابن بطوطة إلى الهند نحو سنة 1334. وكان يحكم دلهي يومئذ السلطان محمد بن تغلق، وهو حاكم عُرف بكرمه الكبير على العلماء الغرباء، وبقسوته الشديدة في الوقت نفسه.

Na Centraal-Azië en Afghanistan bereikte Ibn Battuta rond 1334 India. Delhi werd toen geregeerd door sultan Muhammad ibn Tughluq, een heerser die bekendstond om zijn grote vrijgevigheid tegenover buitenlandse geleerden en tegelijk om zijn uiterste wreedheid.

عيّن السلطان ابن بطوطة قاضيًا في دلهي، وأعطاه مالًا كثيرًا، فبقي في خدمته نحو سبع سنوات. لكنّ الحياة قرب هذا السلطان كانت خطيرة، فقد يرضى عن الرجل اليوم ويغضب عليه غدًا.

De sultan benoemde Ibn Battuta tot rechter in Delhi en gaf hem veel geld, en hij bleef ongeveer zeven jaar in zijn dienst. Maar leven in de buurt van deze sultan was gevaarlijk: vandaag kon hij tevreden zijn over iemand en morgen woedend op hem.

وفي سنة 1341 تقريبًا اختاره السلطان ليكون سفيره إلى إمبراطور الصين، وأرسل معه هدايا ثمينة. لكنّ السفينة التي تحمل الهدايا غرقت في عاصفة قرب ساحل الهند، فخاف ابن بطوطة أن يعود إلى دلهي، وواصل طريقه وحده.

Rond 1341 koos de sultan hem uit als zijn gezant bij de keizer van China en gaf hem kostbare geschenken mee. Maar het schip met de geschenken zonk in een storm voor de kust van India. Ibn Battuta durfde niet terug naar Delhi en reisde alleen verder.

جزر المالديف

De Malediven

وصل ابن بطوطة إلى جزر المالديف في المحيط الهندي، فرحّب به أهلها، لأنّه عالم جاء من بلاد بعيدة. وعيّنوه قاضيًا، وتزوّج هناك، وأقام بينهم نحو تسعة أشهر.

Ibn Battuta kwam op de Malediven in de Indische Oceaan aan, en de eilandbewoners ontvingen hem goed omdat hij een geleerde uit een ver land was. Ze maakten hem rechter, hij trouwde daar en woonde ongeveer negen maanden bij hen.

ووصف في كتابه حياة أهل الجزر، وكيف كانوا يستعملون الوَدَع، وهو صدف صغير، عملةً في التجارة، ويبيعونه إلى بلاد بعيدة. ثم زار جزيرة سيلان، أي سريلانكا اليوم، وصعد إلى جبل عالٍ فيها يقدّسه الناس من أديان مختلفة.

In zijn boek beschreef hij het leven van de eilandbewoners, en hoe zij kauri's, kleine schelpen, in de handel als geld gebruikten en ze naar verre landen verkochten. Daarna bezocht hij het eiland Ceylon, het huidige Sri Lanka, en beklom er een hoge berg die mensen van verschillende godsdiensten heilig vinden.

إلى الصين

Naar China

بعد سيلان مرّ ابن بطوطة بالبنغال، ثم بجزيرة سومطرة، ثم وصل بالبحر إلى الصين. ويقول إنّه نزل في ميناء كبير يسمّيه «الزيتون»، وهو مدينة تشيوانتشو في جنوب الصين اليوم.

Na Ceylon reisde Ibn Battuta via Bengalen en het eiland Sumatra en bereikte daarna over zee China. Hij zegt dat hij aan land ging in een grote haven die hij "Zaytun" noemt; dat is nu de stad Quanzhou in Zuid-China.

وتعجّب ابن بطوطة من السفن الصينية الضخمة، ومن العملة الورقية التي يتعامل بها الناس بدل الذهب والفضّة، ومن أمان الطرق، فقد كان المسافر يستطيع أن يسير فيها وحده ومعه ماله. ووجد في المدن الكبيرة جماعات من التجّار المسلمين لهم مساجدهم وقضاتهم.

Ibn Battuta keek zijn ogen uit naar de enorme Chinese schepen, naar het papiergeld dat de mensen gebruikten in plaats van goud en zilver, en naar de veiligheid van de wegen, waarop een reiziger alleen met zijn geld kon gaan. In de grote steden vond hij gemeenschappen van moslimkooplieden met hun eigen moskeeën en rechters.

لكنّ هذا الجزء من الرحلة قصير في كتابه، وفيه أخبار غامضة، ولذلك يشكّ بعض الباحثين في أنّه زار كلّ الأماكن الصينية التي يذكرها.

Maar dit deel van de reis is kort in zijn boek en bevat vage berichten, daarom twijfelen sommige onderzoekers eraan of hij alle Chinese plaatsen heeft bezocht die hij noemt.

العودة والطاعون

De terugkeer en de pest

بدأ ابن بطوطة رحلة العودة نحو الغرب، فمرّ بالهند والخليج والعراق، حتى وصل إلى الشام سنة 1348. وهناك رأى «الموت الأسود»، أي الطاعون الذي قتل في تلك السنوات أعدادًا هائلة من الناس في آسيا وأوروبا وأفريقيا.

Ibn Battuta begon aan de terugreis naar het westen, via India, de Golf en Irak, tot hij in 1348 Syrië bereikte. Daar zag hij de "Zwarte Dood", de pest die in die jaren enorme aantallen mensen in Azië, Europa en Afrika doodde.

ويذكر أنّ عدد الموتى في دمشق بلغ في يوم واحد أكثر من ألفين. ثم عرف في الطريق أنّ أمّه قد ماتت بالطاعون، وأنّ أباه كان قد مات قبلها بسنوات، فوصل إلى مدينة فاس سنة 1349 بعد غياب طويل.

Hij vertelt dat in Damascus het aantal doden op één dag boven de tweeduizend uitkwam. Onderweg hoorde hij dat zijn moeder aan de pest was gestorven en dat zijn vader al jaren vóór haar was overleden. Na een lange afwezigheid kwam hij in 1349 eindelijk aan in de stad Fez.

إلى مالي عبر الصحراء

Door de woestijn naar Mali

لم يبقَ ابن بطوطة في بلده طويلًا، فقد زار الأندلس، ثم قام بآخر رحلاته الكبيرة: عبر الصحراء الكبرى مع قافلة من الجمال إلى مملكة مالي في غرب أفريقيا، سنة 1352.

Ibn Battuta bleef niet lang thuis. Hij bezocht al-Andalus en maakte daarna de laatste van zijn grote reizen: in 1352 trok hij met een kamelenkaravaan door de Sahara naar het koninkrijk Mali in West-Afrika.

وكانت مالي يومئذ مملكة غنيّة بالذهب، يحكمها السلطان سليمان، أخو منسا موسى الذي اشتهر بحجّه وبالذهب الكثير الذي حمله معه إلى مكّة. وزار ابن بطوطة مدينة تمبكتو، ووصف أمان البلاد وحرص أهلها على الصلاة وتعلّم القرآن.

Mali was toen een koninkrijk dat rijk was aan goud. Het werd geregeerd door sultan Sulayman, de broer van Mansa Musa, die beroemd was om zijn bedevaart en om de grote hoeveelheid goud die hij naar Mekka meenam. Ibn Battuta bezocht de stad Timboektoe en beschreef de veiligheid van het land en hoe zorgvuldig de mensen er baden en de Koran leerden.

ثم عاد إلى المغرب سنة 1354، بعد نحو تسع وعشرين سنة من خروجه الأوّل من طنجة. ويقدّر الباحثون أنّه قطع في رحلاته كلّها أكثر من مئة ألف كيلومتر.

Daarna keerde hij in 1354 terug naar Marokko, ongeveer negenentwintig jaar nadat hij Tanger voor het eerst had verlaten. Onderzoekers schatten dat hij op al zijn reizen meer dan honderdduizend kilometer heeft afgelegd.

كتاب «الرحلة»

Het boek van de "Rihla"

أُعجِب سلطان المغرب أبو عنان المريني بأخبار ابن بطوطة، فأمره أن يملي رحلته على كاتب أديب شابّ اسمه ابن جُزَيّ. فجلس معه في فاس، وكتب ما يرويه، ورتّبه وزيّنه بالأشعار.

De sultan van Marokko, de Meriniede vorst Abu Inan, was onder de indruk van de verhalen van Ibn Battuta en gaf hem opdracht zijn reis te dicteren aan een jonge letterkundige die Ibn Juzayy heette. Die zat met hem in Fez, schreef op wat hij vertelde, bracht er orde in en versierde het met gedichten.

وانتهى الكتاب سنة 1355، وعنوانه «تحفة النُّظّار في غرائب الأمصار وعجائب الأسفار»، لكنّ الناس يسمّونه اختصارًا «رحلة ابن بطوطة» أو «الرحلة».

Het boek was in 1355 klaar. De titel is "Een geschenk voor wie de merkwaardigheden van steden en de wonderen van reizen beschouwt", maar mensen noemen het kortweg "De reizen van Ibn Battuta" of gewoon "de Rihla", "de Reis".

وبقي الكتاب قرونًا معروفًا في العالم الإسلامي أكثر من غيره، ثم اكتشفه الأوروبيون في القرن التاسع عشر، فتُرجم كاملًا إلى الفرنسية، ثم إلى لغات كثيرة.

Eeuwenlang was het boek vooral in de islamitische wereld bekend. Daarna ontdekten de Europeanen het in de negentiende eeuw: het werd volledig in het Frans vertaald en later in veel andere talen.

هل صدق ابن بطوطة؟

Sprak Ibn Battuta de waarheid?

يرى الباحثون أنّ «الرحلة» مصدر ثمين جدًّا لمعرفة العالم في القرن الرابع عشر، لكنّهم ينبّهون إلى بعض المشكلات. فقد أملى ابن بطوطة كتابه من الذاكرة بعد سنوات طويلة، فاختلطت عليه أحيانًا التواريخ والأسماء.

Onderzoekers vinden de "Rihla" een heel waardevolle bron om de wereld van de veertiende eeuw te leren kennen, maar ze wijzen op enkele problemen. Ibn Battuta dicteerde zijn boek vele jaren later uit zijn geheugen, en daarom haalde hij soms data en namen door elkaar.

ووجد الباحثون أيضًا أنّ ابن جزي نقل بعض الأوصاف من كتاب رحّالة أقدم هو ابن جبير، وأنّ بعض الأجزاء، مثل جزء الصين، أقلّ دقّة من غيرها. ومع ذلك فإنّ معظم ما يذكره عن الهند والمالديف وأفريقيا يتّفق مع مصادر أخرى.

Onderzoekers hebben ook ontdekt dat Ibn Juzayy sommige beschrijvingen overnam uit het boek van een eerdere reiziger, Ibn Jubayr, en dat sommige delen, zoals het deel over China, minder nauwkeurig zijn dan andere. Toch komt het meeste van wat hij over India, de Malediven en Afrika vertelt overeen met andere bronnen.

ابن بطوطة اليوم

Ibn Battuta nu

ما زال اسم ابن بطوطة حاضرًا في أماكن كثيرة. فمطار طنجة يحمل اسمه، وفي دبي سوق تجاري كبير اسمه «ابن بطوطة»، أقسامه مزيّنة على طراز البلاد التي زارها، وهناك حفرة على سطح القمر سُمّيت باسمه أيضًا.

De naam van Ibn Battuta is nog altijd op veel plaatsen te vinden. Het vliegveld van Tanger draagt zijn naam; in Dubai staat een groot winkelcentrum dat "Ibn Battuta" heet, waarvan de delen zijn ingericht in de stijl van de landen die hij bezocht; en er is ook een krater op de maan naar hem genoemd.

وفي المدينة القديمة في طنجة قبر صغير يقول الناس إنّه قبره، وإن كان المؤرّخون لا يعرفون بالتأكيد أين دُفن. وقد مات في المغرب نحو سنة 1368 أو 1369.

In de oude stad van Tanger is een klein graf waarvan de mensen zeggen dat het het zijne is, al weten historici niet zeker waar hij begraven ligt. Hij stierf rond 1368 of 1369 in Marokko.

كلمات الرحلة

Woorden van de reis

هذه كلمات مهمّة من عالم ابن بطوطة:

Hier zijn enkele belangrijke woorden uit de wereld van Ibn Battuta:

  • الرحلة: سفر طويل، وهي أيضًا الكتاب الذي يصف هذا السفر.

    Al-rihla: een lange reis; ook het boek dat zo'n reis beschrijft.

  • الرحّالة: الشخص الذي يسافر كثيرًا ويكتب عن رحلاته.

    Al-rahhala: iemand die veel reist en over zijn reizen schrijft.

  • القافلة: جماعة من المسافرين والجمال يسيرون معًا.

    Al-qafila: een karavaan, een groep reizigers en kamelen die samen trekken.

  • الحجّ: السفر إلى مكّة لأداء الفريضة.

    Al-hajj: de reis naar Mekka om de bedevaart te volbrengen.

  • القاضي: الشخص الذي يحكم بين الناس بالشرع.

    Al-qadi: de rechter, iemand die volgens het islamitisch recht tussen mensen oordeelt.

  • الغريب: الشخص الذي يأتي من بلد آخر.

    Al-gharib: de vreemdeling, iemand die uit een ander land komt.

في النهاية

Tot slot

لم يكن ابن بطوطة يملك خريطة دقيقة ولا وسيلة سفر سريعة، لكنّه كان يملك فضولًا لا ينتهي، ولغة يفهمها العلماء من المغرب إلى الصين، وقدرة عجيبة على أن يجد مكانًا له بين كلّ قوم.

Ibn Battuta had geen nauwkeurige kaart en geen snel vervoermiddel, maar hij had een eindeloze nieuwsgierigheid, een taal die geleerden van Marokko tot China verstonden, en een verbazingwekkend talent om bij elk volk een plek voor zichzelf te vinden.

وقد ترك لنا في «الرحلة» صورة حيّة للعالم قبل نحو سبعة قرون: أسواقه وموانئه، وطعامه وملابسه، وحكّامه وعلماءه وناسه البسطاء.

In de "Rihla" liet hij ons een levendig beeld na van de wereld van zo'n zeven eeuwen geleden: haar markten en havens, haar eten en kleding, haar heersers, geleerden en gewone mensen.

ولعلّ أجمل ما في قصّته أنّها بدأت بنيّة رحلة واحدة قصيرة، ثم صارت رحلة عمر كامل. فمن يدري؟ قد تبدأ أنت أيضًا بتعلّم كلمة عربية واحدة، ثم تجد نفسك في رحلة طويلة لا تريد أن تنتهي.

Misschien is het mooiste aan zijn verhaal dat het begon als het plan voor één korte reis en uitgroeide tot de reis van een heel leven. Wie weet? Misschien begin jij ook met één Arabisch woord, en zit je voor je het weet midden in een lange reis die je nooit wilt laten eindigen.

In de gratis app hoor je de tekst voorgelezen en tik je op een woord om te zien wat het betekent.

Van de blog

Learn Arabic komt op 1 december

De app is bijna klaar: het Arabische alfabet vanaf nul, grammatica, ruim 2500 woorden met uitspraak en klassiekers als De gebroken vleugels van Khalil Gibran in het origineel. Laat je e-mailadres achter, dan hoor je het zodra hij uit is.

Eén mail als de app uit is. Verder niets.

Meer Arabische teksten