Notre-Dame de Paris : histoire, incendie et renaissance

Notre-Dame van Parijs: geschiedenis, brand en wedergeboorte

17 min lezen

Learn FrenchGratis app met audio, quizzes en echte boekenGratis downloaden

Belangrijke woorden

  • cathédralekathedraal
  • majestueuxmajestueus
  • chef-d'œuvremeesterwerk
  • gothiquegotisch
  • vitrailglas-in-lood
  • flèchetorenspits
  • gargouillewaterspuwer
  • arc-boutantsteunboog
  • poutrebalk
  • restaurationrestauratie
  • charpentespantwerk
  • pierresteen
Alle 29 woorden
  • sculpturebeeldhouwwerk
  • monumentmonument
  • incendiebrand
  • catastropheramp
  • dévastateurverwoestend
  • vicissitudeswisselingen
  • alliancealliantie
  • éblouissementverblinding
  • perspectiveperspectief
  • resilienceveerkracht
  • mobilisationmobilisatie
  • événementevenement
  • contestationprotest
  • financementfinanciering
  • techniquetechniek
  • restaurationrestauratie
  • reconstructionheropbouw

Notre-Dame de Paris se dresse sur l'île de la Cité depuis plus de huit siècles. Elle a vu passer des rois, des révolutionnaires et des millions de visiteurs, et Victor Hugo en a fait l'héroïne d'un roman connu dans le monde entier. Le 15 avril 2019, quand un incendie a failli la détruire, on a suivi la catastrophe en direct sur tous les continents.

De Notre-Dame van Parijs staat al meer dan acht eeuwen op het Île de la Cité. Ze heeft koningen, revolutionairen en miljoenen bezoekers voorbij zien komen, en Victor Hugo maakte haar de heldin van een wereldberoemde roman. Toen een brand haar op 15 april 2019 bijna verwoestte, volgden mensen op alle continenten de ramp live.

Son histoire est faite de transformations, de dégâts et de restaurations. Commencée en 1163, saccagée pendant la Révolution, restaurée au XIXe siècle puis reconstruite après l'incendie, la cathédrale a traversé toutes les époques de l'histoire de France. C'est ce long parcours qui en a fait bien plus qu'une église : un symbole pour les Français, et pour beaucoup d'autres.

Haar geschiedenis bestaat uit verbouwingen, schade en restauraties. Begonnen in 1163, geplunderd tijdens de Revolutie, gerestaureerd in de negentiende eeuw en na de brand weer opgebouwd, heeft de kathedraal alle tijdperken van de Franse geschiedenis meegemaakt. Juist die lange weg heeft haar veel meer gemaakt dan een kerk: een symbool voor de Fransen, en voor vele anderen.

La construction d'un chef-d'œuvre gothique

De bouw van een gotisch meesterwerk

Au XIIe siècle, Paris grandit vite. La ville devient la capitale des rois capétiens et un grand centre d'études. Nommé évêque en 1160, Maurice de Sully trouve la vieille cathédrale Saint-Étienne trop petite et trop modeste pour une telle ville. Il décide d'en bâtir une nouvelle, beaucoup plus grande. Selon la tradition, c'est le pape Alexandre III qui en pose la première pierre, en 1163.

In de twaalfde eeuw groeit Parijs snel. De stad wordt de hoofdstad van de Capetingische koningen en een groot centrum van studie. Maurice de Sully, in 1160 tot bisschop benoemd, vindt de oude kathedraal Saint-Étienne te klein en te bescheiden voor zo'n stad. Hij besluit een nieuwe te bouwen, veel groter. Volgens de overlevering legt paus Alexander III in 1163 de eerste steen.

Le chantier dure près de deux siècles, jusque vers 1345. Tailleurs de pierre, charpentiers, sculpteurs et verriers s'y succèdent de génération en génération. Le chœur est terminé en 1182, la nef au début du XIIIe siècle et les deux tours de la façade vers 1250. Les chapelles latérales et les grandes façades du transept viennent ensuite. On peut donc lire dans le bâtiment l'évolution du gothique : le chœur et la nef appartiennent au premier gothique, les façades du transept au gothique rayonnant.

De bouw duurt bijna twee eeuwen, tot ongeveer 1345. Steenhouwers, timmerlieden, beeldhouwers en glazeniers volgen elkaar generatie na generatie op. Het koor is in 1182 klaar, het schip aan het begin van de dertiende eeuw en de twee torens van de gevel rond 1250. De zijkapellen en de grote transeptgevels komen later. Zo kun je in het gebouw de ontwikkeling van de gotiek aflezen: koor en schip horen bij de vroege gotiek, de transeptgevels bij de rayonnante gotiek.

Les dimensions de Notre-Dame impressionnaient les gens du Moyen Âge : 128 mètres de long, 48 mètres de large, des voûtes à 33 mètres de hauteur et des tours de 69 mètres. Pour monter aussi haut, les bâtisseurs utilisent les techniques nouvelles du gothique, l'arc brisé et la croisée d'ogives. À l'extérieur, les arcs-boutants soutiennent les murs et reportent vers le sol le poids des voûtes. Les murs n'ont plus besoin d'être épais, et l'on peut y ouvrir de grandes fenêtres.

De afmetingen van de Notre-Dame maakten indruk op de mensen van de middeleeuwen: 128 meter lang, 48 meter breed, gewelven op 33 meter hoogte en torens van 69 meter. Om zo hoog te bouwen gebruiken de bouwmeesters de nieuwe technieken van de gotiek: de spitsboog en het kruisribgewelf. Aan de buitenkant steunen luchtbogen de muren en leiden ze het gewicht van de gewelven naar de grond. De muren hoeven niet meer dik te zijn, en er passen grote ramen in.

La façade occidentale est l'une des plus célèbres de l'art gothique. Ses trois portails sculptés racontent des scènes de la Bible : au centre le Jugement dernier, à gauche la Vierge, à droite sainte Anne. Au-dessus court la galerie des rois, avec ses vingt-huit statues de rois de Juda, considérés comme les ancêtres du Christ. Plus haut encore, la grande rose, un vitrail de près de dix mètres de diamètre, s'illumine quand le soleil de l'après-midi la traverse. Deux tours carrées, sans flèche, encadrent l'ensemble.

De westgevel is een van de beroemdste uit de gotische kunst. De drie gebeeldhouwde portalen vertellen scènes uit de Bijbel: in het midden het Laatste Oordeel, links de Maagd Maria, rechts de heilige Anna. Daarboven loopt de koningsgalerij, met achtentwintig beelden van koningen van Juda, die als voorouders van Christus gelden. Nog hoger licht het grote roosvenster, bijna tien meter in doorsnee, op wanneer de middagzon erdoor schijnt. Twee vierkante torens zonder spits omlijsten het geheel.

À l'intérieur, la nef frappe par sa hauteur et sa lumière. De grosses colonnes rondes portent les arcs, et le regard monte jusqu'aux voûtes. Les deux roses du transept, larges de près de treize mètres, comptent parmi les plus beaux vitraux du Moyen Âge ; celle du nord a gardé presque tout son verre du XIIIe siècle. Le grand orgue, plusieurs fois reconstruit, possède environ 8 000 tuyaux. C'est l'un des orgues les plus célèbres du monde.

Binnen valt het schip op door zijn hoogte en licht. Dikke ronde zuilen dragen de bogen, en je blik gaat omhoog tot aan de gewelven. De twee roosvensters van het transept, bijna dertien meter breed, behoren tot de mooiste glas-in-loodramen van de middeleeuwen; het noordelijke heeft bijna al zijn glas uit de dertiende eeuw bewaard. Het grote orgel, meermaals herbouwd, heeft ongeveer 8000 pijpen. Het is een van de beroemdste orgels ter wereld.

La cathédrale devient vite l'un des grands centres religieux du royaume. On y chante des Te Deum pour fêter les victoires, et on y célèbre des cérémonies princières : en 1572, Marguerite de Valois y épouse le futur Henri IV, devant le portail. La couronne d'épines achetée par Saint Louis en 1239, elle, n'y arrive qu'en 1806 ; avant la Révolution, elle était gardée à la Sainte-Chapelle. Pendant des siècles, Notre-Dame est à la fois l'église de l'évêque de Paris et un lieu de cérémonie pour la monarchie.

De kathedraal wordt al snel een van de grote religieuze centra van het koninkrijk. Er wordt het Te Deum gezongen om overwinningen te vieren, en er vinden vorstelijke plechtigheden plaats: in 1572 trouwt Margaretha van Valois er voor het portaal met de latere Hendrik IV. De doornenkroon die Lodewijk de Heilige in 1239 kocht, komt er pas in 1806; vóór de Revolutie werd die in de Sainte-Chapelle bewaard. Eeuwenlang is de Notre-Dame tegelijk de kerk van de bisschop van Parijs en een plek voor koninklijke ceremonies.

Les épreuves : de la Révolution au XIXe siècle

Zware tijden: van de Revolutie tot de negentiende eeuw

La Révolution est une période noire pour Notre-Dame. En novembre 1793, la cathédrale devient un « temple de la Raison ». Les révolutionnaires prennent les statues de la galerie des rois pour des rois de France et les décapitent, alors qu'elles représentent des rois de la Bible. Beaucoup d'autres sculptures sont abîmées ou détruites, et presque toutes les cloches sont fondues ; seul le bourdon Emmanuel est épargné. Le bâtiment sert ensuite d'entrepôt. En 1977, on a retrouvé par hasard vingt et une têtes de ces rois enterrées sous une cour du 9e arrondissement.

De Revolutie is een zwarte periode voor de Notre-Dame. In november 1793 wordt de kathedraal een ‘Tempel van de Rede’. De revolutionairen zien de beelden van de koningsgalerij aan voor Franse koningen en onthoofden ze, hoewel ze koningen uit de Bijbel voorstellen. Veel andere beelden worden beschadigd of vernield, en bijna alle klokken worden omgesmolten; alleen de grote klok Emmanuel blijft gespaard. Daarna dient het gebouw als opslagplaats. In 1977 werden bij toeval eenentwintig hoofden van die koningen gevonden, begraven onder een binnenplaats in het 9e arrondissement.

En 1802, après le Concordat signé avec le pape, Notre-Dame redevient une église. Le 2 décembre 1804, Napoléon s'y fait sacrer empereur en présence du pape Pie VII, et c'est lui-même qui pose la couronne sur sa tête. Le peintre David a représenté la cérémonie dans un immense tableau, aujourd'hui au Louvre. Mais le bâtiment reste en mauvais état : toitures abîmées, statues mutilées, vitraux cassés. Les petites réparations ne suffisent pas, et dans les années 1830 la cathédrale semble presque abandonnée.

In 1802, na het concordaat met de paus, wordt de Notre-Dame weer een kerk. Op 2 december 1804 laat Napoleon zich er tot keizer kronen in aanwezigheid van paus Pius VII, en hij zet zichzelf de kroon op. De schilder David legde de plechtigheid vast op een enorm doek, dat nu in het Louvre hangt. Maar het gebouw blijft in slechte staat: beschadigde daken, verminkte beelden, gebroken ramen. Kleine reparaties zijn niet genoeg, en in de jaren 1830 lijkt de kathedraal bijna verlaten.

C'est un écrivain qui va la sauver. En 1831, Victor Hugo publie Notre-Dame de Paris, un roman qui se passe en 1482 et raconte l'histoire de la bohémienne Esmeralda, du sonneur de cloches bossu Quasimodo et de l'archidiacre Frollo. Le livre a un succès énorme. Dans un chapitre entier, Hugo décrit la cathédrale et dénonce les mutilations qu'elle a subies. Les Parisiens regardent alors leur monument autrement, et en 1844 l'État décide de lancer une grande restauration.

Het is een schrijver die haar redt. In 1831 publiceert Victor Hugo Notre-Dame de Paris, een roman die zich afspeelt in 1482 en het verhaal vertelt van de zigeunerin Esmeralda, de gebochelde klokkenluider Quasimodo en aartsdiaken Frollo. Het boek wordt een enorm succes. In een heel hoofdstuk beschrijft Hugo de kathedraal en klaagt hij de verminkingen aan die ze heeft ondergaan. De Parijzenaars gaan anders naar hun monument kijken, en in 1844 besluit de staat tot een grote restauratie.

Les travaux sont confiés à deux architectes, Jean-Baptiste Lassus et Eugène Viollet-le-Duc ; après la mort de Lassus en 1857, Viollet-le-Duc les dirige seul jusqu'en 1864. Ils veulent rendre à Notre-Dame son aspect du Moyen Âge. Ils consolident les arcs-boutants, construisent une nouvelle sacristie et refont les sculptures de la façade. Les vingt-huit rois décapités sous la Révolution sont sculptés à nouveau. De nouveaux vitraux remplacent ceux qui avaient disparu, et de nouvelles cloches sont installées dans la tour nord.

Het werk wordt toevertrouwd aan twee architecten, Jean-Baptiste Lassus en Eugène Viollet-le-Duc; na de dood van Lassus in 1857 leidt Viollet-le-Duc het alleen tot 1864. Ze willen de Notre-Dame haar middeleeuwse uiterlijk teruggeven. Ze versterken de luchtbogen, bouwen een nieuwe sacristie en maken de beelden van de gevel opnieuw. De achtentwintig koningen die tijdens de Revolutie werden onthoofd, worden opnieuw gebeeldhouwd. Nieuwe glas-in-loodramen vervangen de verloren ramen, en in de noordtoren komen nieuwe klokken.

Viollet-le-Duc ajoute aussi des éléments nouveaux, qui font aujourd'hui partie de l'image de Notre-Dame. Il dessine une flèche de bois et de plomb qui monte à 96 mètres au-dessus de la croisée du transept ; la flèche médiévale avait été démontée à partir de 1786. Il imagine aussi les chimères, ces créatures fantastiques qui regardent Paris du haut de la galerie entre les tours. Pour certains, ces ajouts trahissent le Moyen Âge ; pour d'autres, ils le prolongent. En tout cas, on n'imagine plus Notre-Dame sans eux.

Viollet-le-Duc voegt ook nieuwe elementen toe die nu bij het beeld van de Notre-Dame horen. Hij ontwerpt een spits van hout en lood die tot 96 meter boven de viering reikt; de middeleeuwse spits was vanaf 1786 afgebroken. Hij bedenkt ook de chimaera's, de fantastische wezens die vanaf de galerij tussen de torens over Parijs uitkijken. Voor sommigen verraden deze toevoegingen de middeleeuwen, voor anderen zetten ze die voort. Hoe dan ook kun je je de Notre-Dame zonder hen nauwelijks nog voorstellen.

Le XXe siècle : un monument national et mondial

De twintigste eeuw: een nationaal en wereldmonument

Au XXe siècle, Notre-Dame accueille encore de grands moments de l'histoire de France. Le 26 août 1944, au lendemain de la libération de Paris, le général de Gaulle entre dans la cathédrale pour un Magnificat. Des coups de feu éclatent, dehors et même à l'intérieur, mais il reste debout et la cérémonie continue. En novembre 1970, après sa mort, une messe de requiem y réunit des chefs d'État du monde entier. D'autres présidents y ont été honorés de la même façon, comme Georges Pompidou en 1974 et François Mitterrand en 1996.

Ook in de twintigste eeuw is de Notre-Dame het toneel van grote momenten uit de Franse geschiedenis. Op 26 augustus 1944, de dag na de bevrijding van Parijs, gaat generaal De Gaulle de kathedraal binnen voor een Magnificat. Buiten en zelfs binnen worden schoten gelost, maar hij blijft staan en de plechtigheid gaat door. In november 1970, na zijn dood, brengt een requiemmis er staatshoofden uit de hele wereld samen. Ook andere presidenten werden zo geëerd, zoals Georges Pompidou in 1974 en François Mitterrand in 1996.

Notre-Dame attire aussi les touristes : avant 2019, elle recevait douze à quatorze millions de visiteurs par an, plus que tout autre monument d'Europe. Croyants ou non, Français ou étrangers, ils viennent admirer l'architecture, monter les 387 marches des tours, regarder les rosaces ou écouter le grand orgue. Mais cette foule use aussi le bâtiment et pose de vrais problèmes de conservation.

De Notre-Dame trekt ook toeristen: vóór 2019 kwamen er jaarlijks twaalf tot veertien miljoen bezoekers, meer dan bij enig ander monument in Europa. Gelovig of niet, Frans of buitenlands, ze komen de architectuur bewonderen, de 387 treden van de torens beklimmen, naar de roosvensters kijken of naar het grote orgel luisteren. Maar die drukte slijt het gebouw ook en zorgt voor echte problemen bij het behoud.

Entretenir un édifice aussi grand et aussi ancien coûte très cher. Au début du XXIe siècle, la pollution ronge les pierres, des gargouilles s'abîment et la flèche a besoin de réparations. En 2018 commence un grand chantier, et la flèche est bientôt entourée d'échafaudages. Le 11 avril 2019, une grue descend les seize statues de cuivre qui l'entouraient, pour les envoyer en restauration. Quatre jours plus tard, le feu prend.

Een zo groot en oud gebouw onderhouden kost heel veel geld. Aan het begin van de eenentwintigste eeuw tast de luchtvervuiling de steen aan, brokkelen waterspuwers af en heeft de spits reparaties nodig. In 2018 begint een grote restauratie, en de spits staat al snel in de steigers. Op 11 april 2019 tilt een kraan de zestien koperen beelden rond de spits naar beneden, zodat ze gerestaureerd kunnen worden. Vier dagen later breekt de brand uit.

L'incendie du 15 avril 2019

De brand van 15 april 2019

Le lundi 15 avril 2019, en fin d'après-midi, un feu se déclare dans les combles. La première alarme sonne vers 18 h 20. Les flammes gagnent vite la charpente en chêne du XIIIe siècle, qu'on surnommait « la forêt » parce qu'il avait fallu environ 1 300 arbres pour la construire. Très vite, le feu devient impossible à contrôler. Sur les quais et les ponts de la Seine, les Parisiens se rassemblent et regardent, sans y croire, leur cathédrale brûler.

Op maandag 15 april 2019 breekt laat in de middag brand uit op de zolder. Het eerste alarm gaat rond 18.20 uur af. De vlammen slaan snel over op de eikenhouten kap uit de dertiende eeuw, die ‘het woud’ werd genoemd omdat er zo'n 1300 bomen voor nodig waren geweest. Al heel snel is het vuur niet meer te beheersen. Op de kaden en bruggen van de Seine verzamelen de Parijzenaars zich en kijken ongelovig toe hoe hun kathedraal brandt.

Environ quatre cents pompiers sont mobilisés. Leur travail est très difficile : le feu est haut, l'accès est compliqué et la vieille charpente brûle comme une torche. Vers 19 h 50, la flèche de Viollet-le-Duc s'effondre au milieu de la fumée et des étincelles. Les télévisions diffusent la scène en direct, et des millions de personnes la voient tomber.

Er worden zo'n vierhonderd brandweerlieden ingezet. Hun werk is erg moeilijk: het vuur zit hoog, de toegang is lastig en de oude kap brandt als een fakkel. Rond 19.50 uur stort de spits van Viollet-le-Duc in, te midden van rook en vonken. Televisiezenders zenden de beelden live uit, en miljoenen mensen zien hem vallen.

Les pompiers doivent surtout sauver la tour nord, où le feu a atteint le beffroi en bois qui porte les cloches : si ses poutres cèdent, les cloches tomberont et la tour risque de s'écrouler. Une petite équipe monte dans la tour au péril de sa vie, pendant qu'un robot arrose la nef. Vers 23 h 30, les autorités annoncent que la structure est sauvée. Le feu n'est complètement éteint que le lendemain matin. Les deux tours tiennent, et les trois grandes rosaces ont résisté.

Vooral de noordtoren moet worden gered, want daar heeft het vuur de houten klokkenstoel bereikt die de klokken draagt: als de balken bezwijken, vallen de klokken naar beneden en kan de toren instorten. Een klein team klimt met gevaar voor eigen leven de toren in, terwijl een robot water in het schip spuit. Rond 23.30 uur maken de autoriteiten bekend dat de constructie gered is. Pas de volgende ochtend is het vuur helemaal geblust. Beide torens blijven staan, en de drie grote roosvensters hebben het doorstaan.

Les dégâts sont pourtant très lourds. Toute la charpente a brûlé, avec la toiture de plomb qu'elle portait. En tombant, la flèche a percé la voûte de pierre, qui s'est aussi effondrée à d'autres endroits. À l'intérieur, tout est couvert de débris, de cendres et d'eau. Pendant l'incendie, la couronne d'épines a été sauvée par une chaîne humaine de pompiers, de policiers et l'aumônier des pompiers. Le grand orgue n'a presque pas été touché par les flammes, mais il est couvert de poussière de plomb.

Toch is de schade enorm. De hele kap is verbrand, samen met het loden dak dat erop lag. Bij zijn val sloeg de spits door het stenen gewelf, dat ook op andere plekken is ingestort. Binnen is alles bedekt met puin, as en water. Tijdens de brand werd de doornenkroon gered door een menselijke ketting van brandweerlieden, politieagenten en de aalmoezenier van de brandweer. Het grote orgel werd nauwelijks door de vlammen geraakt, maar zit onder het loodstof.

L'émotion est immense, en France comme ailleurs. Le soir même, sur les quais, des Parisiens chantent ensemble « Je vous salue Marie ». Emmanuel Macron se rend sur place et déclare : « Nous rebâtirons. » Le lendemain, il promet que la cathédrale sera reconstruite « plus belle encore », en cinq ans. Des messages arrivent du monde entier, de croyants comme de non-croyants.

De ontroering is groot, in Frankrijk en daarbuiten. Diezelfde avond zingen Parijzenaars op de kaden samen het Weesgegroetje. Emmanuel Macron gaat ter plaatse en verklaart: ‘We zullen haar herbouwen.’ De volgende dag belooft hij dat de kathedraal binnen vijf jaar ‘nog mooier’ zal worden herbouwd. Er komen berichten uit de hele wereld, van gelovigen en niet-gelovigen.

Les causes et les polémiques

Oorzaken en controverses

L'enquête privilégie la piste de l'accident. Un problème électrique ou une cigarette mal éteinte font partie des hypothèses ; des ouvriers du chantier ont d'ailleurs reconnu avoir fumé sur les échafaudages. Les enquêteurs n'ont trouvé aucune trace d'un acte criminel, malgré les rumeurs qui ont circulé sur les réseaux sociaux. L'incendie a rappelé que les chantiers sont des moments dangereux pour les monuments anciens.

Het onderzoek gaat vooral uit van een ongeluk. Een elektrisch defect of een slecht gedoofde sigaret zijn mogelijke oorzaken; arbeiders van de bouwplaats gaven zelfs toe dat ze op de steigers hadden gerookt. Onderzoekers vonden geen enkel spoor van een misdrijf, ondanks de geruchten die op sociale media rondgingen. De brand herinnerde eraan dat bouwwerkzaamheden een gevaarlijke tijd zijn voor oude monumenten.

Très vite, on cherche des responsables. L'alarme a bien sonné à 18 h 20, mais l'agent de sécurité a été envoyé au mauvais endroit, et le feu n'a été découvert que vingt minutes plus tard. On se demande aussi pourquoi la charpente n'avait pas de système moderne contre l'incendie, et on reproche à l'État de ne pas donner assez d'argent pour entretenir son patrimoine.

Al snel wordt er naar schuldigen gezocht. Het alarm ging om 18.20 uur wel degelijk af, maar de bewaker werd naar de verkeerde plek gestuurd, en het vuur werd pas twintig minuten later ontdekt. Men vraagt zich ook af waarom de kap geen modern brandbeveiligingssysteem had, en de staat krijgt het verwijt te weinig geld uit te geven aan het onderhoud van zijn erfgoed.

Les dons font aussi débat. Dans les jours qui suivent, de grandes familles fortunées et des entreprises promettent des centaines de millions d'euros : 100 millions pour la famille Pinault, 200 millions pour la famille Arnault et LVMH, autant pour les Bettencourt et L'Oréal. Certains trouvent choquant que tant d'argent arrive si vite pour une cathédrale, alors que d'autres causes en manquent. Au total, environ 850 millions d'euros ont été réunis, venus de plus de 340 000 donateurs.

Ook de giften leiden tot discussie. In de dagen erna beloven rijke families en bedrijven honderden miljoenen euro's: 100 miljoen van de familie Pinault, 200 miljoen van de familie Arnault en LVMH, en evenveel van de Bettencourts en L'Oréal. Sommigen vinden het schokkend dat er zo snel zoveel geld komt voor een kathedraal, terwijl andere doelen het moeten missen. In totaal werd ongeveer 850 miljoen euro opgehaald, van meer dan 340.000 donateurs.

La reconstruction : défis et débats

De wederopbouw: uitdagingen en debatten

Une question divise alors les architectes, les historiens et le public : faut-il reconstruire la cathédrale à l'identique ou lui donner une touche moderne ? Au début, Emmanuel Macron se montre ouvert à une flèche contemporaine, et des architectes du monde entier proposent des projets en verre, en acier, ou même un jardin sur le toit. Beaucoup d'autres veulent retrouver la flèche de Viollet-le-Duc telle qu'elle était. En juillet 2020, le président tranche : elle sera reconstruite à l'identique.

Eén vraag verdeelt dan architecten, historici en publiek: moet de kathedraal precies zo worden herbouwd als ze was, of een modern accent krijgen? Aanvankelijk staat Emmanuel Macron open voor een eigentijdse spits, en architecten van over de hele wereld komen met ontwerpen van glas en staal, of zelfs met een tuin op het dak. Veel anderen willen de spits van Viollet-le-Duc terug zoals hij was. In juli 2020 hakt de president de knoop door: hij wordt identiek herbouwd.

Les difficultés techniques sont énormes. Il faut d'abord démonter un échafaudage de 40 000 pièces, déformé par la chaleur pendant l'incendie. Pour la nouvelle charpente, on choisit environ un millier de grands chênes dans les forêts françaises. Il faut aussi trouver des charpentiers et des tailleurs de pierre capables de travailler à la main, comme au Moyen Âge. Enfin, le plomb fondu de la toiture a laissé de la poussière toxique partout : il faut nettoyer la cathédrale et les rues voisines avec beaucoup de précautions.

De technische problemen zijn enorm. Eerst moet een steiger van 40.000 onderdelen worden afgebroken, die door de hitte van de brand was vervormd. Voor de nieuwe kap worden ongeveer duizend grote eiken uit Franse bossen uitgekozen. Ook moeten er timmerlieden en steenhouwers worden gevonden die met de hand kunnen werken, zoals in de middeleeuwen. En ten slotte heeft het gesmolten lood van het dak overal giftig stof achtergelaten: de kathedraal en de straten eromheen moeten heel voorzichtig worden schoongemaakt.

En 2020, la pandémie de Covid-19 arrête le chantier pendant plusieurs semaines. Les délais s'allongent et les coûts augmentent. Le but reste pourtant le même : rouvrir en 2024, l'année des Jeux olympiques de Paris. Les équipes travaillent sans relâche pour tenir ce délai. Certains experts regrettent que la pression politique laisse peu de temps pour débattre des choix de restauration.

In 2020 legt de coronapandemie de bouwplaats enkele weken stil. De termijnen worden langer en de kosten stijgen. Toch blijft het doel hetzelfde: heropening in 2024, het jaar van de Olympische Spelen van Parijs. De ploegen werken onvermoeibaar door om die deadline te halen. Sommige deskundigen betreuren dat de politieke druk weinig tijd laat om over de keuzes bij de restauratie te discussiëren.

La cathédrale rouvre ses portes les 7 et 8 décembre 2024, un peu plus de cinq ans après l'incendie. La charpente a été refaite en chêne avec les techniques du Moyen Âge, et la flèche de Viollet-le-Duc a retrouvé sa place, avec un nouveau coq doré à son sommet. Les voûtes ont été réparées et les pierres nettoyées : beaucoup de visiteurs découvrent un intérieur d'une couleur claire qu'ils n'avaient jamais vue. Le grand orgue, démonté, nettoyé et remonté, a de nouveau résonné pendant la cérémonie de réouverture.

Op 7 en 8 december 2024, ruim vijf jaar na de brand, gaat de kathedraal weer open. De kap is met middeleeuwse technieken opnieuw in eikenhout gebouwd, en de spits van Viollet-le-Duc staat weer op zijn plaats, met een nieuwe vergulde haan erop. De gewelven zijn hersteld en de stenen gereinigd: veel bezoekers ontdekken een licht interieur dat ze nooit eerder hadden gezien. Het grote orgel, uit elkaar gehaald, schoongemaakt en weer in elkaar gezet, klonk opnieuw tijdens de heropeningsplechtigheid.

Un symbole national et universel

Een nationaal en universeel symbool

L'incendie a ému le monde entier parce que Notre-Dame a plusieurs sens à la fois, et pas seulement religieux. Pour les catholiques, c'est un lieu saint. Pour les Parisiens, c'est le cœur de leur ville : sur le parvis se trouve le point zéro, à partir duquel on mesure les distances routières en France. Pour les Français, c'est le témoin de plus de huit siècles d'histoire commune.

De brand raakte de hele wereld, omdat de Notre-Dame veel tegelijk betekent, en niet alleen in religieuze zin. Voor katholieken is ze een heilige plek. Voor de Parijzenaars is ze het hart van hun stad: op het voorplein ligt het nulpunt, vanwaar de afstanden over de weg in Frankrijk worden gemeten. Voor de Fransen is ze getuige van ruim acht eeuwen gedeelde geschiedenis.

Pour le reste du monde aussi, Notre-Dame fait partie d'un patrimoine commun : depuis 1991, elle est inscrite avec les rives de la Seine sur la liste du patrimoine mondial de l'Unesco. Des millions de personnes venues de tous les pays ont monté ses tours et admiré ses rosaces. Le roman de Victor Hugo, traduit dans de nombreuses langues, en a fait un lieu littéraire autant qu'un monument. Le cinéma a fait le reste, notamment le dessin animé de Disney Le Bossu de Notre-Dame, sorti en 1996.

Ook voor de rest van de wereld hoort de Notre-Dame bij een gedeeld erfgoed: sinds 1991 staat ze, samen met de oevers van de Seine, op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Miljoenen mensen uit alle landen hebben haar torens beklommen en haar roosvensters bewonderd. De roman van Victor Hugo, vertaald in vele talen, maakte haar tot een literaire plek en niet alleen tot een monument. De film deed de rest, vooral de Disney-tekenfilm De klokkenluider van de Notre Dame uit 1996.

Son histoire est aussi celle d'une longue suite de destructions et de réparations. Elle a traversé les guerres, la Révolution, des années d'abandon et un incendie. À chaque époque, on l'a modifiée, restaurée, adaptée à son temps. La reconstruction qui a suivi l'incendie de 2019 n'est que le dernier chapitre de cette histoire.

Haar geschiedenis is ook een lange reeks van verwoesting en herstel. Ze heeft oorlogen, de Revolutie, jaren van verwaarlozing en een brand doorstaan. In elk tijdperk werd ze veranderd, gerestaureerd en aan haar tijd aangepast. De wederopbouw na de brand van 2019 is slechts het nieuwste hoofdstuk in dat verhaal.

Conclusion

Conclusie

Notre-Dame de Paris est donc bien plus qu'une cathédrale gothique. Chaque époque y a laissé sa trace : les bâtisseurs du Moyen Âge, les révolutionnaires, Viollet-le-Duc, puis les artisans du XXIe siècle. Elle est à la fois un chef-d'œuvre d'architecture, un lieu de culte et un morceau de la mémoire française.

De Notre-Dame van Parijs is dus veel meer dan een gotische kathedraal. Elk tijdperk heeft er zijn sporen achtergelaten: de middeleeuwse bouwers, de revolutionairen, Viollet-le-Duc en later de vaklieden van de eenentwintigste eeuw. Ze is tegelijk een meesterwerk van architectuur, een gebedshuis en een stuk Frans geheugen.

L'incendie de 2019 a montré combien les gens tenaient à ce monument, en France et bien au-delà. En cinq ans, près de deux mille artisans, avec des architectes, des ingénieurs et l'argent de centaines de milliers de donateurs, l'ont remis debout. Depuis sa réouverture en décembre 2024, les visiteurs font de nouveau la queue sur le parvis, et les cloches de Notre-Dame sonnent à nouveau au-dessus de l'île de la Cité.

De brand van 2019 liet zien hoeveel mensen om dit monument geven, in Frankrijk en ver daarbuiten. In vijf jaar hebben bijna tweeduizend vaklieden, samen met architecten, ingenieurs en het geld van honderdduizenden donateurs, haar weer overeind gezet. Sinds de heropening in december 2024 staan bezoekers weer in de rij op het voorplein, en luiden de klokken van de Notre-Dame opnieuw boven het Île de la Cité.

In de gratis app hoor je de tekst voorgelezen en tik je op een woord om te zien wat het betekent.

Van de blog

Meer Franse teksten