L’impressionnisme : quand la France change l’art

L'impressionnisme naît en France dans les années 1870. Une poignée de jeunes peintres cessent alors de suivre les règles de l'Académie : ils sortent de l'atelier, peignent ce qu'ils ont sous les yeux et cherchent à rendre la lumière d'un moment précis.

Impresjonizm narodził się we Francji w latach 70. XIX wieku. Garstka młodych malarzy przestała wtedy przestrzegać reguł Akademii: wyszli z pracowni, malowali to, co mieli przed oczami, i starali się oddać światło jednej konkretnej chwili.

D'abord moqués par la critique, ils finissent par s'imposer. Leurs tableaux, que l'on trouvait inachevés, comptent aujourd'hui parmi les plus aimés au monde, et leur liberté a ouvert la voie à presque toute la peinture moderne.

Początkowo krytycy z nich drwili, ale w końcu zdobyli uznanie. Ich obrazy, uważane wówczas za niedokończone, należą dziś do najbardziej lubianych na świecie, a ich swoboda otworzyła drogę niemal całemu malarstwu nowoczesnemu.

Au milieu du XIXe siècle, la peinture française obéit à l'Académie des beaux-arts. Les sujets les plus estimés viennent de l'histoire, de la mythologie ou de la Bible, et les tableaux sont peints en atelier, avec un fini lisse où l'on ne voit pas le coup de pinceau.

W połowie XIX wieku malarstwo francuskie podporządkowane było Akademii Sztuk Pięknych. Najbardziej cenione tematy pochodziły z historii, mitologii lub Biblii, a obrazy malowano w pracowni, gładko, tak by nie było widać śladów pędzla.

La composition est préparée par de nombreux dessins, les contours sont nets et les couleurs, plutôt sombres, sont posées en couches fines et transparentes : les glacis.

Kompozycję przygotowywano w licznych rysunkach, kontury były wyraźne, a raczej ciemne barwy nakładano cienkimi, przejrzystymi warstwami, zwanymi laserunkami.

Le grand rendez-vous de l'année est le Salon, l'exposition officielle de Paris. Un tableau accepté par le jury peut valoir à son auteur une médaille, des commandes et des acheteurs.

Najważniejszym wydarzeniem roku był Salon, oficjalna wystawa w Paryżu. Obraz przyjęty przez jury mógł przynieść autorowi medal, zamówienia i nabywców.

Être refusé, au contraire, peut briser une carrière. Comme le jury est très conservateur, les idées nouvelles ont peu de chances d'y passer.

Odrzucenie mogło natomiast zniszczyć karierę. Ponieważ jury było bardzo konserwatywne, nowe pomysły miały niewielkie szanse.

Pourtant, le terrain se prépare. La photographie, présentée au public en 1839, reproduit le réel avec exactitude, et les peintres se mettent à chercher autre chose que la simple ressemblance.

A jednak grunt był już przygotowany. Fotografia, przedstawiona publiczności w 1839 roku, wiernie odtwarzała rzeczywistość, więc malarze zaczęli szukać czegoś więcej niż samego podobieństwa.

Le tube de peinture en métal, inventé en 1841, change aussi la vie des artistes : la couleur se transporte facilement, et l'on peut enfin peindre dehors, devant le motif.

Również metalowa tubka z farbą, wynaleziona w 1841 roku, zmieniła życie artystów: farby łatwo było przenosić, więc wreszcie można było malować na dworze, wprost przed motywem.

En 1839, le chimiste Eugène Chevreul publie ses recherches sur le contraste simultané des couleurs : deux couleurs placées côte à côte se modifient l'une l'autre dans l'œil. Beaucoup de jeunes peintres s'en inspirent.

W 1839 roku chemik Eugène Chevreul opublikował badania nad kontrastem równoczesnym barw: dwa kolory położone obok siebie zmieniają się nawzajem w oku. Wielu młodych malarzy czerpało z tego inspirację.

Enfin, après l'ouverture du Japon en 1854, les estampes japonaises arrivent en Europe. À Paris, les artistes admirent leurs cadrages inattendus, leurs grands aplats de couleur et leur indifférence à la perspective occidentale.

Wreszcie, po otwarciu Japonii w 1854 roku, do Europy trafiły japońskie drzeworyty. W Paryżu artyści podziwiali ich zaskakujące kadry, duże płaszczyzny jednolitego koloru i obojętność wobec zachodniej perspektywy.

Plusieurs peintres ont ouvert la voie. Eugène Delacroix pose déjà des couleurs vives côte à côte et laisse voir sa touche, ce qui donne à ses toiles une énergie nouvelle.

Kilku malarzy przetarło już szlak. Eugène Delacroix zestawiał obok siebie żywe kolory i nie ukrywał śladów pędzla, co nadawało jego płótnom nową energię.

Gustave Courbet, chef de file du réalisme, délaisse les héros et les dieux pour peindre des paysans, des ouvriers et la vie de province.

Gustave Courbet, czołowy przedstawiciel realizmu, porzucił bohaterów i bogów, by malować chłopów, robotników i życie na prowincji.

Autour du village de Barbizon, en lisière de la forêt de Fontainebleau, des paysagistes prennent l'habitude de travailler sur le motif. Camille Corot, proche d'eux, apprend aux plus jeunes à observer la lumière sur un paysage.

W okolicach wioski Barbizon, na skraju lasu Fontainebleau, pejzażyści przyzwyczaili się do pracy bezpośrednio przed motywem. Bliski im Camille Corot uczył młodszych obserwować światło w krajobrazie.

Édouard Manet fait scandale avec Le Déjeuner sur l'herbe, montré au Salon des refusés en 1863, puis avec Olympia en 1865 : des femmes nues qui ne sont ni des déesses ni des nymphes, peintes d'une touche franche et rapide.

Édouard Manet wywołał skandal Śniadaniem na trawie, pokazanym w 1863 roku na Salonie Odrzuconych, a potem Olimpią w 1865 roku: nagie kobiety, które nie były ani boginiami, ani nimfami, namalowane śmiałym, szybkim pędzlem.

Au début des années 1860, Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley et Frédéric Bazille se rencontrent à Paris, dans l'atelier du peintre Charles Gleyre. Bientôt, ils partent peindre ensemble en forêt de Fontainebleau.

Na początku lat 60. Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley i Frédéric Bazille poznali się w Paryżu, w pracowni malarza Charles'a Gleyre'a. Wkrótce zaczęli razem wyjeżdżać na plener do lasu Fontainebleau.

Le 15 avril 1874, une trentaine d'artistes, parmi lesquels Monet, Renoir, Degas, Pissarro, Sisley, Cézanne et Berthe Morisot, ouvrent leur propre exposition, sans jury, dans l'ancien atelier du photographe Nadar, au 35 boulevard des Capucines.

15 kwietnia 1874 roku około trzydziestu artystów, wśród nich Monet, Renoir, Degas, Pissarro, Sisley, Cézanne i Berthe Morisot, otworzyło własną wystawę, bez jury, w dawnej pracowni fotografa Nadara przy Boulevard des Capucines 35.

Le public est déconcerté et la plupart des critiques se moquent : les coups de pinceau visibles, les couleurs claires et les sujets de tous les jours passent pour du travail bâclé.

Publiczność była zdezorientowana, a większość krytyków kpiła: widoczne pociągnięcia pędzla, jasne kolory i codzienne tematy uchodziły za niechlujną robotę.

Dans le journal satirique Le Charivari, le critique Louis Leroy intitule son article « L'exposition des impressionnistes ». Il raille un tableau de Monet, Impression, soleil levant, qui montre le port du Havre dans la brume du matin.

W satyrycznym piśmie Le Charivari krytyk Louis Leroy zatytułował swój artykuł „Wystawa impresjonistów”. Wyśmiewał w nim obraz Moneta Impresja, wschód słońca, przedstawiający port w Hawrze w porannej mgle.

Le mot se voulait une insulte, mais les peintres le reprennent à leur compte : en 1877, leur troisième exposition s'intitule « Exposition des impressionnistes ».

Słowo miało być obelgą, ale malarze przyjęli je za swoje: w 1877 roku ich trzecia wystawa nosiła tytuł „Wystawa impresjonistów”.

Les impressionnistes peignent souvent en plein air, face au paysage. Ils veulent saisir un instant précis : un ciel qui se couvre, un reflet sur l'eau, la fumée d'un train.

Impresjoniści często malowali w plenerze, wprost przed krajobrazem. Chcieli uchwycić konkretną chwilę: niebo, które się chmurzy, odbicie w wodzie, dym pociągu.

La lumière devient le vrai sujet du tableau. Monet peint ainsi des dizaines de fois les mêmes meules de foin ou la façade de la cathédrale de Rouen, à différentes heures du jour.

Światło stało się prawdziwym tematem obrazu. Monet malował dziesiątki razy te same stogi siana czy fasadę katedry w Rouen, o różnych porach dnia.

Au lieu de fondre les couleurs les unes dans les autres, ils posent de petites touches bien visibles. De près, on ne voit que des taches ; de loin, l'œil du spectateur les mélange.

Zamiast stapiać kolory ze sobą, kładli małe, dobrze widoczne plamki. Z bliska widać tylko plamy; z daleka oko widza samo je miesza.

Leur palette est claire. Ils évitent le noir et peignent les ombres en bleu ou en violet, telles qu'ils les voient en plein soleil.

Ich paleta była jasna. Unikali czerni i malowali cienie na niebiesko lub fioletowo, tak jak widzieli je w pełnym słońcu.

Leurs cadrages, inspirés de la photographie et des estampes japonaises, sont souvent décentrés : un personnage coupé par le bord de la toile, une rue vue d'en haut.

Ich kadry, inspirowane fotografią i japońskimi drzeworytami, były często przesunięte od środka: postać ucięta krawędzią płótna, ulica widziana z góry.

Ils peignent la vie moderne : les promenades du dimanche, les guinguettes au bord de la Seine, les cafés, les boulevards, la gare Saint-Lazare.

Malowali nowoczesne życie: niedzielne spacery, potańcówki nad Sekwaną, kawiarnie, bulwary, dworzec Saint-Lazare.

Claude Monet (1840-1926) est la figure centrale du groupe. Toute sa vie, il étudie la lumière et ses variations avec une patience presque obsessionnelle.

Claude Monet (1840-1926) był centralną postacią grupy. Przez całe życie badał światło i jego zmiany z niemal obsesyjną cierpliwością.

Dans son jardin de Giverny, il peint pendant des années des Nymphéas de plus en plus grands, presque sans horizon ni contours. Les plus vastes, exposés au musée de l'Orangerie, à Paris, annoncent déjà la peinture abstraite.

W swoim ogrodzie w Giverny przez lata malował coraz większe Lilie wodne, niemal bez horyzontu i konturów. Największe z nich, wystawione w Musée de l'Orangerie w Paryżu, zapowiadają już malarstwo abstrakcyjne.

Renoir aime peindre le bonheur simple : des amis qui dansent, des femmes et des enfants, des après-midi au soleil. Son Bal du moulin de la Galette (1876) montre un dimanche de fête à Montmartre.

Renoir lubił malować proste szczęście: tańczących przyjaciół, kobiety i dzieci, słoneczne popołudnia. Jego Bal w Moulin de la Galette (1876) przedstawia świąteczną niedzielę na Montmartrze.

Edgar Degas, lui, refuse l'étiquette d'impressionniste et travaille surtout en atelier. On le connaît pour ses danseuses de l'Opéra, saisies sous des angles inattendus, et pour ses scènes de café.

Edgar Degas z kolei odrzucał etykietę impresjonisty i pracował głównie w pracowni. Znany jest z tancerek Opery, uchwyconych z nieoczekiwanych ujęć, i ze scen kawiarnianych.

Camille Pissarro est le seul à avoir participé aux huit expositions du groupe, de 1874 à 1886. Généreux et patient, il conseille des peintres plus jeunes, comme Cézanne et Gauguin.

Camille Pissarro był jedynym, który wziął udział we wszystkich ośmiu wystawach grupy, od 1874 do 1886 roku. Hojny i cierpliwy, doradzał młodszym malarzom, takim jak Cézanne i Gauguin.

Berthe Morisot expose avec le groupe dès 1874. Elle peint la vie des femmes de son milieu, les enfants et les jardins, d'une touche rapide et légère qui remplit ses toiles de lumière.

Berthe Morisot wystawiała z grupą od 1874 roku. Malowała życie kobiet ze swojego środowiska, dzieci i ogrody, szybkim, lekkim pędzlem, który wypełnia jej płótna światłem.

Les débuts sont durs. En 1875, une vente de leurs tableaux à l'hôtel Drouot tourne au fiasco : le public siffle et les toiles partent à bas prix. Pendant des années, Monet doit emprunter de l'argent à ses amis.

Początki były trudne. W 1875 roku aukcja ich obrazów w Hôtel Drouot zakończyła się klapą: publiczność gwizdała, a płótna sprzedano za bezcen. Przez lata Monet musiał pożyczać pieniądze od przyjaciół.

Le marchand Paul Durand-Ruel achète leurs toiles quand personne n'en veut, au risque de se ruiner. En 1886, il les expose à New York, où les collectionneurs se montrent bien plus enthousiastes qu'à Paris.

Marszand Paul Durand-Ruel kupował ich płótna, gdy nikt ich nie chciał, ryzykując bankructwo. W 1886 roku pokazał je w Nowym Jorku, gdzie kolekcjonerzy okazali się znacznie bardziej entuzjastyczni niż w Paryżu.

Dans les années 1890, le vent tourne et les tableaux de Monet se vendent cher. En 1897, une partie de la collection léguée à l'État par Caillebotte entre au musée du Luxembourg : l'impressionnisme arrive enfin au musée.

W latach 90. sytuacja się odwróciła i obrazy Moneta osiągały wysokie ceny. W 1897 roku część kolekcji zapisanej państwu przez Caillebotte'a trafiła do Musée du Luxembourg: impresjonizm wreszcie wszedł do muzeum.

En s'affranchissant des règles, l'impressionnisme a ouvert la porte à ceux qui ont suivi : Cézanne, Van Gogh, Gauguin et Seurat partent de ses découvertes pour aller plus loin.

Uwalniając się od reguł, impresjonizm otworzył drzwi następcom: Cézanne, Van Gogh, Gauguin i Seurat wyszli od jego odkryć, by pójść dalej.

Le mouvement passe vite les frontières. L'Américaine Mary Cassatt expose avec le groupe à Paris, et des dizaines de peintres étrangers, surtout américains, s'installent à Giverny, près de Monet.

Ruch szybko przekroczył granice. Amerykanka Mary Cassatt wystawiała z grupą w Paryżu, a dziesiątki zagranicznych malarzy, głównie Amerykanów, osiedliło się w Giverny, w pobliżu Moneta.

Aujourd'hui, les impressionnistes attirent toujours les foules. Le musée d'Orsay, à Paris, qui en possède la plus grande collection au monde, reçoit plus de trois millions de visiteurs par an.

Dziś impresjoniści wciąż przyciągają tłumy. Musée d'Orsay w Paryżu, które ma największą na świecie kolekcję ich dzieł, odwiedza ponad trzy miliony osób rocznie.

En France, ces tableaux font partie du quotidien : on les retrouve sur les affiches, les cartes postales et dans les manuels scolaires. Le musée Marmottan Monet conserve Impression, soleil levant, et la maison de Monet à Giverny accueille des visiteurs du monde entier.

We Francji te obrazy są częścią codzienności: można je zobaczyć na plakatach, pocztówkach i w podręcznikach szkolnych. Musée Marmottan Monet przechowuje Impresję, wschód słońca, a dom Moneta w Giverny przyjmuje gości z całego świata.

Pour qui apprend le français, ces tableaux sont aussi une bonne porte d'entrée : leurs titres et leurs sujets donnent le vocabulaire des couleurs, du temps qu'il fait, des saisons et des loisirs.

Dla osób uczących się francuskiego te obrazy są też dobrym punktem wyjścia: ich tytuły i tematy dostarczają słownictwa o kolorach, pogodzie, porach roku i czasie wolnym.

En quelques années, une poignée de peintres moqués par la critique ont changé la manière de peindre et de regarder un tableau.

W ciągu kilku lat garstka malarzy, z których drwili krytycy, zmieniła sposób malowania i patrzenia na obraz.

Ils ont laissé moins un style qu'une façon de voir : la lumière qui passe, l'instant qui ne reviendra pas, la sensation plutôt que la règle.

Pozostawili po sobie nie tyle styl, ile sposób widzenia: przemijające światło, chwilę, która nie wróci, wrażenie zamiast reguły.