Kâne ve Kardeşleri

⁨الْجَوّ جَمِيل⁩ (hava güzel) gibi bir cümlede fiil yoktur. Bu cümleyi geçmiş zamana taşımak için Arapça başına ⁨كَانَ⁩ (idi) fiilini getirir. Bu durumda yüklem belirtme hali ekini alır: ⁨كَانَ الْجَوُّ جَمِيلًا⁩ (hava güzeldi).

Kâne Cümleyi Geçmişe Taşır

İsim cümlesinin bir öznesi ve bir yüklemi vardır. Başına ⁨كَانَ⁩ getirince cümle geçmiş zamana geçer. Özne yalın halde (⁨ـُ⁩) kalır, ama yüklem belirtme haline geçer: belirsiz bir kelimede ⁨ـًا⁩ olur. Konunun özü bu ekler olduğu için bu derste gösteriliyorlar. Yüklem bir yer kelimesi ya da ⁨فِي الْبَيْت⁩ gibi bir söz öbeğiyse hiçbir şey değişmez.

Dişil ve Çoğul Özneler

⁨كَانَ⁩ öznesine uyar, bu yüzden dişil bir özne ⁨كَانَتْ⁩ ister. ⁨ال⁩'den önce sükûn i olur: ⁨كَانَتِ الْغُرْفَةُ⁩. Yüklem de özneye uyar. ⁨ة⁩ ile biten bir kelime ⁨ـَةً⁩ alır, ⁨ـُونَ⁩ ile biten bir çoğul da ⁨ـِينَ⁩ olur.

Kâne'nin Tam Çekimi

⁨كَانَ⁩ orta harfi illetli (ecvef) bir fiildir: ek bir ünsüzle başladığında uzun ā kısa bir u'ya döner. Böylece ⁨كُنْتُ⁩ ve ⁨كُنَّا⁩ olur. Şimdiki zamanda uzun bir ū vardır: ⁨يَكُون⁩.

Kâne'nin Kardeşleri

Birkaç fiil daha tıpkı ⁨كَانَ⁩ gibi çalışır: özne yalın halde kalır, yüklem belirtme halini alır. Dilbilgisi kitapları bunlara ⁨كَانَ⁩ fiilinin kardeşleri der. En yaygınları şu dördüdür.

Mâ Zâle ve Leyse

⁨مَا زَالَ⁩ her zaman ⁨مَا⁩ ile birlikte kullanılır. Geçmiş zaman fiili gibi çekilir ve uzun ā kısa bir i'ye döner: ⁨مَا زِلْتُ⁩ (ben hâlâ). ⁨لَيْسَ⁩ "değildir" demektir ve yalnızca şimdiki zaman için kullanılır. O da geçmiş zaman fiili gibi çekilir: ⁨لَسْتُ⁩, ⁨لَسْتَ⁩, ⁨لَسْتِ⁩, ⁨لَيْسَ⁩, ⁨لَيْسَتْ⁩, ⁨لَسْنَا⁩, ⁨لَيْسُوا⁩. "Değildi" demek için ⁨لَمْ يَكُنْ⁩ kullanılır: ⁨لَمْ يَكُنِ الْجَوُّ بَارِدًا⁩.

Gelecek Zamanda Kâne

Gelecek zaman için şimdiki zaman biçimi olan ⁨يَكُون⁩ başına ⁨سَـ⁩ alır. Yüklem yine belirtme halindedir: ⁨سَيَكُونُ الْجَوُّ جَمِيلًا غَدًا⁩ (yarın hava güzel olacak). Öteki şimdiki zaman fiilleri gibi çekilir: ⁨سَأَكُون⁩, ⁨سَتَكُون⁩, ⁨سَنَكُون⁩.

Sık Yapılan Hatalar

• Yüklemi yalın halde bırakmak: ⁨كَانَ الْجَوُّ جَمِيلٌ⁩ değil, ⁨كَانَ الْجَوُّ جَمِيلًا⁩ deyin.
• Özneyi belirtme haline koymak: ⁨كَانَ الْبَيْتَ كَبِيرًا⁩ değil, ⁨كَانَ الْبَيْتُ كَبِيرًا⁩ deyin.
• Dişil bir özneyle eril biçimi kullanmak: ⁨كَانَ الْغُرْفَةُ نَظِيفَةً⁩ değil, ⁨كَانَتِ الْغُرْفَةُ نَظِيفَةً⁩ deyin.
• Uzun ā'yı korumak: ⁨كَانْتُ⁩ değil, ⁨كُنْتُ⁩ deyin.
• Geçmiş için ⁨لَيْسَ⁩ kullanmak: ⁨لَيْسَ الْجَوُّ بَارِدًا أَمْس⁩ değil, ⁨لَمْ يَكُنِ الْجَوُّ بَارِدًا⁩ deyin.

Örnek Cümleler