La vie quotidienne en France : hier et aujourd’hui

En un siècle, la vie quotidienne des Français a profondément changé. On ne mange plus, on ne travaille plus et on ne se divertit plus tout à fait comme en 1930 ou en 1950.

Yüz yıl içinde Fransızların gündelik hayatı köklü biçimde değişti. İnsanlar artık 1930'da ya da 1950'de olduğu gibi yemek yemiyor, çalışmıyor ve boş zamanlarını tam olarak aynı şekilde geçirmiyor.

Pourtant, certaines habitudes ont traversé les décennies : le pain frais acheté chaque jour, le repas pris à table, les grandes vacances d'été. Voici, domaine par domaine, ce qui a changé et ce qui est resté.

Yine de bazı alışkanlıklar on yıllara direndi: her gün alınan taze ekmek, sofrada yenen yemek, uzun yaz tatilleri. Aşağıda, alan alan neyin değiştiğini ve neyin kaldığını bulabilirsiniz.

Au début du XXe siècle, on travaillait dur et longtemps, souvent six jours sur sept. Le repos du dimanche n'est devenu obligatoire qu'en 1906. En 1936, le gouvernement du Front populaire a accordé aux salariés la semaine de 40 heures et deux semaines de congés payés. Pour beaucoup d'ouvriers, ce furent les premières vacances de leur vie.

20. yüzyılın başında insanlar ağır koşullarda ve uzun saatler çalışıyordu, çoğu zaman haftada altı gün. Pazar tatili ancak 1906'da zorunlu hâle geldi. 1936'da Halk Cephesi hükümeti çalışanlara haftada 40 saat çalışma ve iki haftalık ücretli izin hakkı tanıdı. Birçok işçi için bu, hayatlarının ilk tatiliydi.

Les congés sont passés à trois semaines en 1956, à quatre en 1969, puis à cinq en 1982. Les lois Aubry ont ensuite fixé la durée légale du travail à 35 heures par semaine à partir de 2000. Depuis la crise sanitaire de 2020, beaucoup de salariés font aussi du télétravail un ou deux jours par semaine.

Ücretli izin 1956'da üç haftaya, 1969'da dört haftaya, 1982'de de beş haftaya çıktı. Ardından Aubry yasaları 2000'den itibaren yasal haftalık çalışma süresini 35 saat olarak belirledi. 2020 salgınından bu yana birçok çalışan ayrıca haftada bir iki gün evden çalışıyor.

Autrefois, les repas suivaient des horaires fixes. Le matin, on prenait du pain beurré et un bol de café au lait. À midi, on rentrait souvent déjeuner à la maison : c'était le repas principal, avec une entrée, un plat, du fromage et un dessert. Le soir, toute la famille dînait ensemble, souvent d'une soupe.

Eskiden yemekler belli saatlerde yenirdi. Sabahları tereyağlı ekmek yenir, bir kâse sütlü kahve içilirdi. Öğlen çoğu kişi yemek için eve dönerdi: Günün ana öğünü buydu; başlangıç, ana yemek, peynir ve tatlıdan oluşurdu. Akşamları bütün aile birlikte yemek yerdi, çoğu zaman sadece çorba.

On faisait les courses presque tous les jours chez le boulanger, le boucher et l'épicier du quartier, car peu de foyers avaient un réfrigérateur. Le premier supermarché français n'a ouvert qu'en 1957, et les surgelés ne se sont répandus qu'à partir des années 1960. On cuisinait donc presque tout soi-même.

Alışveriş neredeyse her gün mahalledeki fırında, kasapta ve bakkalda yapılırdı, çünkü buzdolabı olan ev azdı. Fransa'daki ilk süpermarket ancak 1957'de açıldı, dondurulmuş gıdalar da ancak 1960'lardan itibaren yaygınlaştı. Bu yüzden neredeyse her şey evde pişirilirdi.

Aujourd'hui, la plupart des familles font leurs courses au supermarché ou à l'hypermarché. Le tout premier hypermarché, un Carrefour, a ouvert en 1963 près de Paris. Les plats préparés et la restauration rapide ont gagné du terrain. Mais la France reste attachée à sa cuisine : en 2010, l'UNESCO a inscrit le « repas gastronomique des Français » au patrimoine culturel immatériel.

Bugün ailelerin çoğu alışverişini süpermarketten ya da hipermarketten yapıyor. İlk hipermarket olan Carrefour, 1963'te Paris yakınlarında açıldı. Hazır yemekler ve fast food yaygınlaştı. Ama Fransa mutfağına bağlı kalmaya devam ediyor: UNESCO 2010'da “Fransızların gastronomik yemeği”ni somut olmayan kültürel miras listesine aldı.

La pause de midi s'est raccourcie, surtout en ville, où l'on mange souvent un sandwich ou une salade près du bureau. Les jeunes cuisinent volontiers des plats venus d'ailleurs, et de plus en plus de Français réduisent leur consommation de viande. La baguette, elle, s'achète toujours chaque jour dans des milliers de boulangeries.

Öğle arası kısaldı, özellikle şehirlerde; insanlar çoğu zaman ofisin yakınında bir sandviç ya da salata yiyor. Gençler başka ülkelerin yemeklerini seve seve pişiriyor, giderek daha fazla Fransız da daha az et yiyor. Bagetse hâlâ her gün binlerce fırından alınıyor.

Au milieu du XXe siècle, beaucoup de Français vivaient encore dans des logements petits et mal équipés. Au recensement de 1954, à peine plus d'un logement sur deux avait l'eau courante, et un sur dix seulement disposait d'une douche ou d'une baignoire. Les toilettes se trouvaient souvent sur le palier ou au fond de la cour, et plusieurs générations vivaient sous le même toit.

20. yüzyılın ortasında birçok Fransız hâlâ küçük ve donanımı zayıf evlerde yaşıyordu. 1954 nüfus sayımında konutların ancak yarısından biraz fazlasında akan su vardı; duşu ya da küveti olan ise ancak onda biriydi. Tuvalet çoğu zaman merdiven sahanlığında ya da avlunun dibindeydi ve birkaç kuşak aynı çatı altında yaşardı.

Les tâches ménagères prenaient beaucoup de temps et revenaient presque toujours aux femmes. On lavait le linge à la main, parfois au lavoir du village, il fallait allumer le poêle à charbon ou à bois, et préparer les repas pouvait occuper une bonne partie de la journée.

Ev işleri çok zaman alır ve neredeyse her zaman kadınlara düşerdi. Çamaşırlar elde, bazen köyün çamaşırhanesinde yıkanır, kömür ya da odun sobası yakılır, yemek hazırlamak günün büyük bir kısmını alabilirdi.

Aujourd'hui, presque tous les logements ont le chauffage, une salle de bains et des toilettes. Le lave-linge, le réfrigérateur et le four à micro-ondes sont devenus banals, et plus d'un foyer sur deux possède un lave-vaisselle. Ces appareils font gagner des heures chaque semaine.

Bugün neredeyse her evde ısıtma, banyo ve tuvalet var. Çamaşır makinesi, buzdolabı ve mikrodalga fırın sıradan eşyalar oldu, evlerin yarısından fazlasında bulaşık makinesi bulunuyor. Bu cihazlar her hafta saatler kazandırıyor.

La famille aussi a changé. On a moins d'enfants, on se marie plus tard ou pas du tout, et les familles monoparentales ou recomposées sont fréquentes. Les hommes participent davantage aux tâches ménagères, même si les femmes en font encore la plus grande part. Plus d'un ménage sur trois ne compte qu'une seule personne, surtout dans les grandes villes.

Aile de değişti. Daha az çocuk yapılıyor, insanlar daha geç evleniyor ya da hiç evlenmiyor; tek ebeveynli aileler ve yeniden kurulmuş aileler yaygın. Erkekler ev işlerine daha çok katılıyor, gerçi işlerin büyük kısmını hâlâ kadınlar yapıyor. Hanelerin üçte birinden fazlası tek kişiden oluşuyor, özellikle büyük şehirlerde.

Avant la télévision, on sortait beaucoup. On se retrouvait au café, on dansait au bal du 14 Juillet, on allait au cinéma du quartier le samedi soir, et le soir on écoutait la radio en famille. Après 1936, grâce aux billets de train à prix réduit, beaucoup d'ouvriers ont découvert la mer pour la première fois.

Televizyondan önce insanlar sık sık dışarı çıkardı. Kafede buluşur, 14 Temmuz balosunda dans eder, cumartesi akşamları mahalle sinemasına gider, akşamları da ailece radyo dinlerlerdi. 1936'dan sonra indirimli tren biletleri sayesinde birçok işçi denizi ilk kez gördü.

Les enfants jouaient dehors, dans la rue ou dans la cour, aux billes, à la marelle ou au ballon. Peu d'entre eux pratiquaient un sport dans un club.

Çocuklar dışarıda, sokakta ya da avluda bilye, seksek ya da top oynardı. Bir kulüpte spor yapan çocuk azdı.

À partir des années 1960, la télévision a pris une place centrale dans les soirées, puis Internet et les smartphones ont tout bouleversé. Aujourd'hui, les Français passent une grande partie de leur temps libre devant des écrans : séries en streaming, réseaux sociaux, jeux vidéo.

1960'lardan itibaren televizyon akşamların merkezine yerleşti, ardından internet ve akıllı telefonlar her şeyi altüst etti. Bugün Fransızlar boş zamanlarının büyük bir kısmını ekran başında geçiriyor: dijital platformlarda diziler, sosyal medya, video oyunları.

Les voyages se sont démocratisés, et partir en week-end à Lisbonne ou à Barcelone en avion n'a plus rien d'exceptionnel. Chaque été, les festivals attirent un large public, comme celui d'Avignon pour le théâtre ou les Vieilles Charrues pour la musique. Beaucoup de Français font du sport en club, vont à la salle ou courent simplement le dimanche matin.

Seyahat etmek birçok kişi için ulaşılabilir hâle geldi; uçakla hafta sonu Lizbon'a ya da Barselona'ya gitmek artık sıra dışı bir şey değil. Festivaller her yaz büyük kalabalıkları çekiyor; tiyatro için Avignon Festivali ya da müzik için Vieilles Charrues gibi. Birçok Fransız bir kulüpte spor yapıyor, spor salonuna gidiyor ya da sadece pazar sabahları koşuyor.

Années 1960 : la télévision entre dans la plupart des foyers ; la couleur arrive en 1967.

1960'lar: Televizyon evlerin çoğuna giriyor; renkli yayın 1967'de başlıyor.

1981 : fin du monopole de l'État sur la radio, les radios libres se multiplient.

1981: Radyoda devlet tekeli sona eriyor, bağımsız radyolar çoğalıyor.

Fin des années 1990 : Internet arrive dans les foyers et remplace peu à peu le Minitel.

1990'ların sonu: İnternet evlere giriyor ve yavaş yavaş Minitel'in yerini alıyor.

Années 2000 : le téléphone portable, puis le smartphone, devient un objet de tous les jours.

2000'ler: Önce cep telefonu, sonra akıllı telefon gündelik bir eşya hâline geliyor.

2020 : avec les confinements, le télétravail et les achats en ligne deviennent courants.

2020: Kapanmalarla birlikte evden çalışma ve internetten alışveriş olağan hâle geliyor.

Jusqu'aux années 1950, la plupart des Français allaient au travail à pied ou à vélo. Les grandes villes avaient des tramways, et Paris son métro depuis 1900, mais la voiture restait un luxe. La 4 CV de Renault et la 2 CV de Citroën, sorties juste après la guerre, ont commencé à la rendre accessible.

1950'lere kadar Fransızların çoğu işe yürüyerek ya da bisikletle giderdi. Büyük şehirlerde tramvay, Paris'te de 1900'den beri metro vardı ama otomobil bir lükstü. Savaştan hemen sonra piyasaya çıkan Renault 4CV ve Citroën 2CV, arabayı daha çok kişinin alabileceği hâle getirmeye başladı.

On habitait en général près de son travail, et beaucoup de gens passaient toute leur vie dans le même quartier ou le même village. Le train servait aux longs trajets, mais on voyageait peu.

İnsanlar genellikle işlerine yakın otururdu; birçoğu bütün hayatını aynı mahallede ya da aynı köyde geçirirdi. Uzun yolculuklar için tren kullanılırdı ama pek seyahat edilmezdi.

Aujourd'hui, la voiture est indispensable pour beaucoup de Français, surtout à la campagne et dans les zones périurbaines. Les autoroutes relient toutes les grandes villes. Depuis 1981, le TGV a changé les voyages en train : Paris n'est plus qu'à deux heures de Lyon et à un peu plus de trois heures de Marseille.

Bugün araba birçok Fransız için vazgeçilmez, özellikle kırsal bölgelerde ve şehir çeperlerinde. Otoyollar bütün büyük şehirleri birbirine bağlıyor. 1981'den beri hızlı tren TGV tren yolculuğunu değiştirdi: Paris'ten Lyon'a yalnızca iki saatte, Marsilya'ya da üç saatten biraz fazla sürede gidiliyor.

Dans les grandes villes, le métro, le tramway et le bus se sont modernisés, et plusieurs villes, comme Bordeaux ou Strasbourg, ont même fait revenir le tramway. Pour moins polluer, on se remet au vélo grâce aux pistes cyclables et aux vélos en libre-service, comme le Vélib' à Paris depuis 2007.

Büyük şehirlerde metro, tramvay ve otobüs modernleşti; Bordeaux ve Strazburg gibi bazı şehirler tramvayı geri bile getirdi. Daha az kirletmek için insanlar yeniden bisiklete dönüyor; bunda bisiklet yolları ve Paris'te 2007'den beri hizmet veren Vélib' gibi paylaşımlı bisikletler etkili oluyor.

Autrefois, on se parlait surtout de vive voix. On passait chez les voisins sans prévenir, on se retrouvait au café ou sur la place du village. Pour joindre quelqu'un qui habitait loin, on écrivait une lettre, puis on attendait la réponse plusieurs jours.

Eskiden insanlar çoğunlukla yüz yüze konuşurdu. Komşulara haber vermeden uğranır, kafede ya da köy meydanında buluşulurdu. Uzakta yaşayan birine ulaşmak için mektup yazılır, sonra cevap için birkaç gün beklenirdi.

Le téléphone fixe est longtemps resté rare : au début des années 1970, la plupart des foyers n'en avaient pas, et il fallait parfois attendre des mois pour obtenir une ligne. On s'en servait peu, car les appels coûtaient cher. Entre voisins, en revanche, on s'entraidait beaucoup.

Sabit telefon uzun süre nadir kaldı: 1970'lerin başında evlerin çoğunda telefon yoktu ve bir hat almak için bazen aylarca beklemek gerekirdi. Görüşmeler pahalı olduğu için telefon az kullanılırdı. Buna karşılık komşular birbirine çok yardım ederdi.

Avec le numérique, la communication a complètement changé. Grâce au smartphone, on peut joindre n'importe qui à tout moment, par un appel, un SMS ou une messagerie comme WhatsApp. Les réseaux sociaux permettent de garder le contact avec des amis ou de la famille qui vivent loin.

Dijital dönüşüm iletişimi tamamen değiştirdi. Akıllı telefonla herkese her an ulaşmak mümkün: arayarak, SMS atarak ya da WhatsApp gibi bir mesajlaşma uygulamasıyla. Sosyal medya, uzakta yaşayan arkadaşlarla ya da akrabalarla bağı korumayı sağlıyor.

Mais être toujours connecté ne protège pas de la solitude. En ville, on connaît souvent mal ses voisins, et on passe plus de temps devant un écran qu'avec les autres. Les Français tiennent pourtant aux moments partagés : l'apéritif entre amis ou le long déjeuner du dimanche en famille.

Ama sürekli bağlantıda olmak insanı yalnızlıktan korumuyor. Şehirde insanlar çoğu zaman komşularını pek tanımıyor ve başkalarıyla değil, ekran başında daha çok vakit geçiriyor. Yine de Fransızlar birlikte geçirilen anlara önem veriyor: arkadaşlarla içilen aperatife ya da pazar günleri ailece yenen uzun öğle yemeğine.

En un siècle, les Français ont gagné du temps libre, du confort et de nouveaux moyens de communiquer. La vie va plus vite, on consomme autrement, et les rôles dans la famille ne sont plus les mêmes.

Bir yüzyılda Fransızlar daha çok boş zaman, konfor ve yeni iletişim yolları kazandı. Hayat hızlandı, tüketim alışkanlıkları değişti ve aile içindeki roller artık aynı değil.

Certaines habitudes résistent pourtant : on achète toujours sa baguette chez le boulanger, on prend encore le temps de déjeuner à table, et en août, une bonne partie du pays part en vacances. Les villes se vident alors, et beaucoup de petits commerces affichent « fermeture annuelle ».

Yine de bazı alışkanlıklar sürüyor: Baget hâlâ fırından alınıyor, sofrada öğle yemeği yemeye hâlâ vakit ayrılıyor ve ağustosta ülkenin büyük bir kısmı tatile çıkıyor. Şehirler o zaman boşalıyor, birçok küçük dükkân kapısına “yıllık izin nedeniyle kapalıyız” yazısı asıyor.