La Révolution française en bref

La Révolution française commence en 1789. En dix ans à peine, elle met fin à une monarchie vieille de plusieurs siècles, abolit les privilèges de la noblesse et du clergé et proclame des principes, comme l'égalité devant la loi, que de nombreuses démocraties ont repris par la suite.

Fransız Devrimi 1789'da başlar. Ancak on yıl içinde yüzyıllık monarşiye son verir, soyluların ve din adamlarının ayrıcalıklarını kaldırır ve yasa önünde eşitlik gibi, sonradan pek çok demokrasinin benimsediği ilkeleri ilan eder.

Ce sont des années de réformes profondes et de grands espoirs, mais aussi de violences terribles. Elles transforment la France et ont un écho dans toute l'Europe. L'Ancien Régime s'effondre, et le pays entre dans l'ère de la politique moderne, avec ses assemblées élues, ses journaux et ses clubs politiques.

Bunlar köklü reformların ve büyük umutların, ama aynı zamanda korkunç şiddetin yıllarıdır. Fransa'yı dönüştürür, bütün Avrupa'da yankı uyandırır. Eski Rejim çöker ve ülke seçilmiş meclisleri, gazeteleri ve siyasi kulüpleriyle modern siyaset çağına girer.

À la fin du XVIIIe siècle, la société française est divisée en trois ordres : le clergé, la noblesse et le tiers état. Ce dernier rassemble environ 98 % de la population, des paysans aux riches bourgeois, et paie presque tous les impôts, alors que les deux premiers ordres en sont en grande partie exemptés.

18. yüzyılın sonunda Fransız toplumu üç zümreye ayrılmıştır: din adamları, soylular ve Üçüncü Zümre. Üçüncü Zümre, köylülerden zengin burjuvalara kadar nüfusun yaklaşık yüzde 98'ini oluşturur ve vergilerin neredeyse tamamını öder; ilk iki zümre ise vergiden büyük ölçüde muaftır.

Les caisses de l'État sont vides. Les guerres, surtout l'aide aux insurgés américains contre l'Angleterre, ont coûté très cher, et le remboursement de la dette engloutit près de la moitié du budget. Louis XVI et ses ministres, comme Turgot puis Calonne, proposent des réformes, mais les privilégiés les bloquent.

Devletin kasası boştur. Savaşlar, özellikle İngiltere'ye karşı ayaklanan Amerikalılara verilen destek çok pahalıya mal olmuştur ve borç ödemeleri bütçenin neredeyse yarısını yutmaktadır. XVI. Louis ve Turgot, ardından Calonne gibi bakanları reformlar önerir, ama ayrıcalıklılar bunları engeller.

En 1788, un violent orage de grêle détruit une partie des récoltes, et l'hiver suivant est glacial. Au printemps 1789, le prix du pain atteint des records : une famille ouvrière y consacre parfois plus de la moitié de son salaire. Les émeutes se multiplient.

1788'de şiddetli bir dolu fırtınası ürünün bir kısmını yok eder, ardından gelen kış da dondurucu geçer. 1789 baharında ekmek fiyatı rekor kırar: İşçi bir aile bazen ücretinin yarısından fazlasını ekmeğe harcar. Ayaklanmalar giderek çoğalır.

En même temps, les idées des Lumières circulent dans les salons, les cafés et les livres. Montesquieu défend la séparation des pouvoirs, Rousseau la souveraineté du peuple, Voltaire la tolérance. Beaucoup de Français se mettent à douter que le roi tienne son pouvoir de Dieu seul.

Aynı dönemde Aydınlanma düşünceleri salonlarda, kahvehanelerde ve kitaplarda dolaşmaktadır. Montesquieu kuvvetler ayrılığını, Rousseau halk egemenliğini, Voltaire hoşgörüyü savunur. Pek çok Fransız, kralın gücünü yalnızca Tanrı'dan aldığından şüphe etmeye başlar.

Le 5 mai 1789, les États généraux s'ouvrent à Versailles. Le roi les a réunis pour trouver de l'argent, mais une question les divise tout de suite : vote-t-on par ordre, ce qui avantage le clergé et la noblesse, ou par tête, comme le demande le tiers état ?

5 Mayıs 1789'da Versailles'da Genel Meclis (États généraux) açılır. Kral meclisi para bulmak için toplamıştır, ama bir soru hemen herkesi böler: Oylar zümre zümre mi verilecek, bu da din adamlarıyla soyluların işine gelir, yoksa Üçüncü Zümre'nin istediği gibi kişi başına mı?

Le 17 juin, les députés du tiers état se proclament Assemblée nationale. Trois jours plus tard, trouvant leur salle fermée, ils se réunissent dans la salle du Jeu de paume et jurent de ne pas se séparer avant d'avoir donné une constitution à la France.

17 Haziran'da Üçüncü Zümre'nin temsilcileri kendilerini Ulusal Meclis ilan eder. Üç gün sonra salonlarını kapalı bulunca top oyunu salonunda toplanırlar ve Fransa'ya bir anayasa kazandırmadan dağılmayacaklarına yemin ederler.

Le 14 juillet, des Parisiens à la recherche de poudre et d'armes prennent la Bastille. La vieille forteresse ne compte alors que sept prisonniers, mais elle symbolise le pouvoir absolu du roi. Sa chute montre que le peuple est entré dans la Révolution.

14 Temmuz'da barut ve silah arayan Parisliler Bastille'i ele geçirir. Eski kalede o sırada yalnızca yedi mahkûm vardır, ama kale kralın mutlak gücünün simgesidir. Düşüşü, halkın da Devrim'e katıldığını gösterir.

Fin juillet, la Grande Peur s'empare des campagnes. Persuadés que des brigands payés par les nobles approchent, les paysans s'arment, attaquent des châteaux et brûlent les registres où sont notées les redevances qu'ils doivent au seigneur.

Temmuz sonunda kırsal kesimi Büyük Korku sarar. Soyluların para verdiği eşkıyaların yaklaştığına inanan köylüler silahlanır, şatolara saldırır ve senyöre ödemek zorunda oldukları vergilerin yazılı olduğu defterleri yakar.

Dans la nuit du 4 août, les députés votent l'abolition des privilèges. Des nobles renoncent eux-mêmes à leurs droits sous les applaudissements. En une nuit, l'ordre féodal hérité du Moyen Âge disparaît, du moins sur le papier.

4 Ağustos gecesi milletvekilleri ayrıcalıkların kaldırılmasını oylar. Bazı soylular alkışlar arasında haklarından kendileri vazgeçer. Orta Çağ'dan kalma feodal düzen tek bir gecede, en azından kâğıt üzerinde, ortadan kalkar.

Le 26 août, l'Assemblée adopte la Déclaration des droits de l'homme et du citoyen. Son premier article affirme : « Les hommes naissent et demeurent libres et égaux en droits. » Ce texte servira de modèle à de nombreuses constitutions dans le monde.

26 Ağustos'ta Meclis, İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi'ni kabul eder. İlk maddesi şöyledir: "İnsanlar özgür ve haklarda eşit doğarlar ve öyle kalırlar." Bu metin dünyada pek çok anayasaya örnek olacaktır.

La monarchie constitutionnelle (1789-1792)

Meşruti monarşi (1789-1792)

Les 5 et 6 octobre 1789, des milliers de Parisiennes marchent sur Versailles pour réclamer du pain. Elles ramènent le roi, la reine et leurs enfants à Paris, au palais des Tuileries. On dit alors qu'elles ramènent « le boulanger, la boulangère et le petit mitron ».

5 ve 6 Ekim 1789'da binlerce Parisli kadın ekmek istemek için Versailles'a yürür. Kralı, kraliçeyi ve çocuklarını Paris'e, Tuileries Sarayı'na getirirler. O sıralar kadınların "fırıncıyı, fırıncı karısını ve küçük çırağı" getirdiği söylenir.

L'Assemblée constituante réorganise tout le pays. Elle crée les départements, qui existent toujours, vend les biens de l'Église pour rembourser la dette et, avec la Constitution civile du clergé, fait des prêtres des fonctionnaires élus. Cette dernière réforme divise profondément les catholiques.

Kurucu Meclis bütün ülkeyi yeniden düzenler. Bugün hâlâ var olan departmanları kurar, borçları ödemek için Kilise'nin mallarını satar ve Ruhban Sınıfının Medeni Anayasası ile rahipleri seçilmiş memurlara dönüştürür. Bu son reform Katolikleri derinden böler.

Dans la nuit du 20 au 21 juin 1791, la famille royale quitte Paris en secret, déguisée, pour rejoindre la frontière de l'Est. Reconnu en route, le roi est arrêté à Varennes et ramené à Paris. Après cette fuite, beaucoup de Français ne lui font plus confiance.

1791'de 20 Haziran'ı 21 Haziran'a bağlayan gece kraliyet ailesi kılık değiştirip gizlice Paris'ten ayrılır ve doğu sınırına doğru yola çıkar. Yolda tanınan kral Varennes'de tutuklanır ve Paris'e geri getirilir. Bu kaçış girişiminden sonra pek çok Fransız ona artık güvenmez.

La Constitution de 1791 fait de la France une monarchie constitutionnelle : le roi garde le pouvoir exécutif, mais c'est une assemblée élue qui vote les lois. Ce régime reste fragile, car le roi n'y croit pas et les républicains le jugent dépassé.

1791 Anayasası Fransa'yı meşruti bir monarşi yapar: Yürütme yetkisi kralda kalır, ama yasaları seçilmiş bir meclis çıkarır. Bu rejim kırılgan kalır, çünkü kral ona inanmaz, cumhuriyetçiler de onu modası geçmiş bulur.

La République et la Terreur (1792-1794)

Cumhuriyet ve Terör Dönemi (1792-1794)

En avril 1792, la France déclare la guerre à l'Autriche, bientôt soutenue par la Prusse. Les premières défaites font craindre une trahison du roi, et la tension monte à Paris.

Nisan 1792'de Fransa, kısa süre sonra Prusya'nın da desteklediği Avusturya'ya savaş ilan eder. İlk yenilgiler kralın ihanet ettiği korkusunu doğurur ve Paris'te gerginlik artar.

Le 10 août 1792, des Parisiens et des fédérés venus de province, dont les Marseillais, prennent d'assaut le palais des Tuileries. Le roi est suspendu, puis emprisonné avec sa famille : la monarchie est tombée.

10 Ağustos 1792'de Parisliler ve aralarında Marsilyalıların da bulunduğu taşradan gelen gönüllüler Tuileries Sarayı'na saldırır. Kral görevden uzaklaştırılır, sonra ailesiyle birlikte hapsedilir: Monarşi yıkılmıştır.

Le 21 septembre 1792, la Convention, une nouvelle assemblée élue, abolit la royauté. Dès le lendemain, les actes officiels sont datés de « l'an I de la République ».

21 Eylül 1792'de yeni seçilmiş bir meclis olan Konvansiyon krallığı kaldırır. Ertesi günden itibaren resmî belgelere "Cumhuriyet'in I. yılı" tarihi atılır.

Jugé par la Convention pour avoir conspiré contre la nation, Louis XVI est guillotiné le 21 janvier 1793 sur l'actuelle place de la Concorde. Son exécution choque les monarchies européennes.

Konvansiyon tarafından ulusa karşı komplo kurmakla yargılanan XVI. Louis, 21 Ocak 1793'te bugünkü Concorde Meydanı'nda giyotinle idam edilir. İdamı Avrupa monarşilerini sarsar.

En 1793, la République est menacée de toutes parts : guerre aux frontières, révolte en Vendée, soulèvements à Lyon et dans d'autres villes. Le Comité de salut public, dont Robespierre est le membre le plus connu, prend alors des mesures d'exception : c'est la Terreur.

1793'te Cumhuriyet her yandan tehdit altındadır: sınırlarda savaş, Vendée'de isyan, Lyon'da ve başka şehirlerde ayaklanmalar. En tanınmış üyesi Robespierre olan Kamu Selameti Komitesi bunun üzerine olağanüstü önlemler alır: Terör Dönemi başlar.

Les suspects sont arrêtés en masse et jugés par des tribunaux révolutionnaires. Environ 17 000 personnes sont condamnées à mort, dont la reine Marie-Antoinette, et beaucoup d'autres meurent en prison ou dans la guerre de Vendée.

Şüpheliler toplu hâlde tutuklanır ve devrim mahkemelerinde yargılanır. Aralarında Kraliçe Marie Antoinette'in de bulunduğu yaklaşık 17.000 kişi ölüme mahkûm edilir, pek çok kişi de hapishanelerde ya da Vendée savaşında hayatını kaybeder.

La Révolution continue pourtant à réformer. Le calendrier républicain remplace les mois traditionnels par des noms comme brumaire ou thermidor, l'esclavage est aboli dans les colonies en février 1794, et le système métrique se prépare.

Devrim yine de reformlarını sürdürür. Cumhuriyet takvimi geleneksel ayların yerine brumaire ya da thermidor gibi adlar koyar, Şubat 1794'te sömürgelerde kölelik kaldırılır ve metre sistemi hazırlanır.

Le 9 thermidor an II (27 juillet 1794), Robespierre est renversé par ses adversaires de la Convention. Il est guillotiné le lendemain, et la Terreur prend fin.

II. yılın 9 Thermidor'unda (27 Temmuz 1794) Robespierre, Konvansiyon'daki rakipleri tarafından devrilir. Ertesi gün giyotinle idam edilir ve Terör Dönemi sona erer.

Le Directoire et la fin de la Révolution (1795-1799)

Direktuvar ve Devrimin sonu (1795-1799)

La Constitution de l'an III, adoptée en 1795, confie le pouvoir exécutif à cinq directeurs et le pouvoir législatif à deux assemblées, le Conseil des Cinq-Cents et le Conseil des Anciens. Le droit de vote dépend de nouveau de l'impôt payé.

1795'te kabul edilen III. Yıl Anayasası yürütme yetkisini beş direktöre, yasama yetkisini ise Beşyüzler Meclisi ve İhtiyarlar Meclisi adlı iki meclise verir. Oy hakkı yeniden ödenen vergiye bağlanır.

Le régime est instable : complots royalistes et jacobins, corruption, monnaie qui ne vaut presque plus rien. Pour se maintenir, les directeurs font de plus en plus appel à l'armée.

Rejim istikrarsızdır: kralcıların ve Jakobenlerin komploları, yolsuzluk, neredeyse hiçbir değeri kalmamış bir para. İktidarda kalmak için direktörler giderek daha çok orduya başvurur.

Pendant ce temps, un jeune général, Napoléon Bonaparte, devient célèbre grâce à ses victoires en Italie en 1796 et 1797, puis à son expédition en Égypte.

Bu sırada genç bir general, Napolyon Bonapart, 1796 ve 1797'de İtalya'da kazandığı zaferler ve ardından Mısır seferiyle ün kazanır.

Le 18 brumaire an VIII (9 novembre 1799), il prend le pouvoir par un coup d'État et devient bientôt Premier consul. Un mois plus tard, il annonce aux Français : « La Révolution est finie. »

VIII. yılın 18 Brumaire'inde (9 Kasım 1799) bir darbeyle iktidarı ele geçirir ve kısa süre sonra Birinci Konsül olur. Bir ay sonra Fransızlara şunu duyurur: "Devrim bitmiştir."

La Révolution a imposé des idées qui sont aujourd'hui au cœur des démocraties : la souveraineté de la nation, les droits de l'homme, la séparation des pouvoirs. Au XIXe siècle, elles inspirent de nombreux mouvements pour la liberté.

Devrim, bugün demokrasilerin temelinde yatan düşünceleri kabul ettirdi: ulusal egemenlik, insan hakları ve kuvvetler ayrılığı. 19. yüzyılda bu düşünceler pek çok özgürlük hareketine ilham verir.

Elle a mis fin à la société d'ordres. Désormais, la naissance ne donne plus de privilèges : les citoyens sont égaux devant la loi et l'impôt, et chacun peut en principe accéder à tous les emplois.

Zümre toplumuna son verdi. Artık doğuştan gelen ayrıcalıklar yoktur: Yurttaşlar yasa ve vergi önünde eşittir ve ilke olarak herkes her göreve gelebilir.

Beaucoup de ses réformes ont duré : les départements, l'état civil tenu par les mairies, le mariage civil, le système métrique. Le Code civil de 1804, rédigé sous Napoléon, reprend une grande partie de ces acquis.

Reformlarının birçoğu kalıcı oldu: departmanlar, belediyelerin tuttuğu nüfus kayıtları, resmî nikâh ve metre sistemi. Napolyon döneminde hazırlanan 1804 Medeni Kanunu da bu kazanımların büyük bölümünü korudu.

Avec les guerres de la Révolution, puis de l'Empire, les idées de 1789 se répandent en Europe et nourrissent les mouvements libéraux et nationaux du XIXe siècle.

Önce Devrim'in, sonra İmparatorluğun savaşlarıyla 1789'un düşünceleri Avrupa'ya yayılır ve 19. yüzyılın liberal ve ulusal hareketlerini besler.

Mais la Révolution a aussi été très violente, de la Terreur à la guerre de Vendée. Depuis plus de deux siècles, historiens et hommes politiques débattent de la manière de juger ces violences.

Ama Devrim, Terör Dönemi'nden Vendée savaşına kadar çok kanlı da olmuştur. İki yüzyılı aşkın süredir tarihçiler ve siyasetçiler bu şiddetin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini tartışmaktadır.

En France, la Révolution divise encore : certains y voient d'abord la naissance de la démocratie, d'autres retiennent surtout ses violences.

Fransa'da Devrim hâlâ insanları bölüyor: Kimileri onda her şeyden önce demokrasinin doğuşunu görüyor, kimileri ise en çok şiddetini hatırlıyor.

Ses symboles restent bien vivants. Le 14 juillet est la fête nationale depuis 1880, la devise « Liberté, Égalité, Fraternité » figure sur les mairies et les écoles, et La Marseillaise, composée en 1792, est l'hymne national.

Simgeleri hâlâ canlı. 14 Temmuz 1880'den beri ulusal bayram, "Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik" düsturu belediye binalarında ve okullarda yazılı, 1792'de bestelenen Marseillaise de ulusal marş.

Chaque époque a écrit sa propre histoire de la Révolution. Au XIXe siècle, Jules Michelet en fait l'œuvre du peuple ; à partir des années 1970, François Furet remet en cause la lecture marxiste qui dominait jusque-là.

Her dönem kendi Devrim tarihini yazdı. 19. yüzyılda Jules Michelet Devrim'i halkın eseri olarak anlatır; 1970'lerden itibaren François Furet o zamana kadar egemen olan Marksist yorumu sorgular.

Pour le bicentenaire, le 14 juillet 1989, un immense défilé descend les Champs-Élysées. Aujourd'hui encore, les hommes politiques français invoquent souvent 1789.

İki yüzüncü yıl dönümünde, 14 Temmuz 1989'da, Champs-Élysées'de dev bir geçit töreni yapılır. Fransız siyasetçiler bugün de sık sık 1789'a gönderme yapar.

En dix ans, la Révolution française a balayé l'Ancien Régime et posé les bases de la France d'aujourd'hui.

Fransız Devrimi on yılda Eski Rejim'i silip süpürdü ve bugünkü Fransa'nın temellerini attı.

Elle a été à la fois un temps d'espoir et une période de violence, et ses idées de liberté et d'égalité ont été reprises bien au-delà des frontières françaises.

Hem bir umut zamanı hem de bir şiddet dönemi oldu; özgürlük ve eşitlik düşünceleri ise Fransa'nın sınırlarının çok ötesinde benimsendi.