Victor Hugo et Les Misérables

Victor Hugo a traversé presque tout le XIXe siècle : il est né en 1802 et mort en 1885. Poète, romancier et auteur de théâtre, il a aussi été pair de France, député et, pendant dix-neuf ans, exilé politique. De toutes ses œuvres, la plus lue reste Les Misérables, un roman paru en 1862 et traduit depuis dans des dizaines de langues.

Victor Hugo neredeyse bütün 19. yüzyılı gördü: 1802'de doğdu, 1885'te öldü. Şair, romancı ve oyun yazarıydı; aynı zamanda Pairler Meclisi üyesi, milletvekili ve on dokuz yıl boyunca siyasi sürgündü. Tüm eserleri arasında en çok okunanı hâlâ 1862'de yayımlanan ve o günden bu yana onlarca dile çevrilen Sefiller romanıdır.

Ce livre immense est à la fois un roman d'aventures, une histoire d'amour, un récit historique et une critique sévère de la société. Hugo y a travaillé pendant plus de quinze ans, de 1845 à 1861, avec une longue interruption. On y retrouve donc ses idées, ses combats et ses doutes, et son histoire se confond en partie avec celle de son auteur.

Bu dev kitap aynı anda bir macera romanı, bir aşk hikâyesi, bir tarih anlatısı ve topluma yöneltilmiş sert bir eleştiridir. Hugo uzun bir ara vererek 1845'ten 1861'e kadar, on beş yıldan fazla bu kitap üzerinde çalıştı. Bu yüzden kitapta onun fikirleri, mücadeleleri ve şüpheleri vardır; kitabın hikâyesi bir ölçüde yazarının hikâyesiyle iç içedir.

Victor-Marie Hugo naît le 26 février 1802 à Besançon, deux ans avant que Napoléon Bonaparte ne devienne empereur. Son père, Léopold Hugo, est un officier qui deviendra général au service de l'Empire. Sa mère, Sophie Trébuchet, originaire de Nantes, est royaliste. Les parents s'entendent mal et finissent par se séparer : l'enfant grandit entre deux idées opposées de la France.

Victor-Marie Hugo, 26 Şubat 1802'de Besançon'da, Napolyon Bonapart'ın imparator olmasından iki yıl önce doğar. Babası Léopold Hugo, ileride İmparatorluğun hizmetinde general olacak bir subaydır. Nantes doğumlu annesi Sophie Trébuchet ise kralcıdır. Anne babası iyi geçinemez ve sonunda ayrılır: çocuk, Fransa'ya dair birbirine zıt iki görüş arasında büyür.

Le petit Victor suit son père au gré de ses affectations. Il vit quelque temps en Italie, puis en Espagne, où il entre en 1811 dans un collège pour jeunes nobles à Madrid. Il y découvre un pays en guerre, la peur et la violence. À Paris, il passe aussi des années heureuses avec sa mère et ses frères dans le grand jardin d'un ancien couvent, les Feuillantines. Ces contrastes nourriront plus tard son attention aux pauvres et aux persécutés.

Küçük Victor, babasının görev yerlerini takip eder. Bir süre İtalya'da, ardından İspanya'da yaşar; 1811'de Madrid'de soylu çocuklar için bir okula girer. Orada savaştaki bir ülkeyi, korkuyu ve şiddeti tanır. Paris'te ise annesi ve ağabeyleriyle eski bir manastırın, Feuillantines'in büyük bahçesinde mutlu yıllar geçirir. Bu tezatlar, ileride yoksullara ve zulüm görenlere duyduğu ilgiyi besleyecektir.

Très jeune, Hugo veut devenir écrivain. À quatorze ans, il note dans un cahier : « Je veux être Chateaubriand ou rien. » L'année suivante, en 1817, un poème qu'il envoie à un concours de l'Académie française obtient une mention. En 1822, à vingt ans, il publie son premier recueil, Odes et poésies diverses, et le roi Louis XVIII lui accorde une pension.

Hugo çok küçük yaşta yazar olmak ister. On dört yaşındayken bir deftere "Ya Chateaubriand olacağım ya hiçbir şey" diye yazar. Ertesi yıl, 1817'de, Fransız Akademisi'nin bir yarışmasına gönderdiği şiir mansiyon alır. 1822'de, yirmi yaşında, ilk şiir kitabı Odes et poésies diverses'i yayımlar ve Kral XVIII. Louis ona maaş bağlar.

La même année, il épouse Adèle Foucher, son amie d'enfance. Bientôt, de jeunes écrivains et artistes se réunissent autour de lui : c'est le Cénacle. Hugo en devient le chef. Avec eux, il veut libérer la littérature des règles classiques héritées du XVIIe siècle.

Aynı yıl çocukluk arkadaşı Adèle Foucher ile evlenir. Kısa süre sonra genç yazarlar ve sanatçılar etrafında toplanır: Cénacle adlı topluluk böyle doğar. Hugo onların lideri olur. Birlikte edebiyatı 17. yüzyıldan kalma klasik kurallardan kurtarmak isterler.

En 1827, il publie la préface de sa pièce Cromwell, qui devient le manifeste du théâtre romantique. Le 25 février 1830, la première d'Hernani à la Comédie-Française tourne à l'affrontement : pendant des semaines, partisans des classiques et jeunes romantiques sifflent et applaudissent dans la salle. On parle encore de la « bataille d'Hernani ».

1827'de Cromwell adlı oyununun önsözünü yayımlar; bu metin romantik tiyatronun manifestosu olur. 25 Şubat 1830'da Hernani'nin Comédie-Française'deki ilk gösterimi bir çatışmaya dönüşür: haftalar boyunca klasiklerin taraftarları ve genç romantikler salonda ıslık çalıp alkış tutar. Bugün hâlâ "Hernani savaşı"ndan söz edilir.

En 1831 paraît Notre-Dame de Paris, qui connaît un grand succès. À travers le sonneur bossu Quasimodo et la jeune bohémienne Esmeralda, Hugo dénonce l'intolérance, le fanatisme et une justice aveugle. Le roman attire aussi l'attention sur la cathédrale, alors en mauvais état, et contribue à sa restauration.

1831'de Notre-Dame'ın Kamburu yayımlanır ve büyük başarı kazanır. Hugo, kambur zangoç Quasimodo ve genç Çingene kızı Esmeralda aracılığıyla hoşgörüsüzlüğü, bağnazlığı ve kör adaleti eleştirir. Roman, o dönem bakımsız durumdaki katedrale de dikkat çeker ve restorasyonuna katkıda bulunur.

Le 4 septembre 1843, sa fille aînée Léopoldine, dix-neuf ans, se noie dans la Seine à Villequier avec son mari, quelques mois après leur mariage. Hugo, en voyage, apprend la nouvelle dans un journal. Ce deuil le marque pour toujours, et la souffrance humaine devient l'un des grands thèmes de son œuvre.

4 Eylül 1843'te on dokuz yaşındaki büyük kızı Léopoldine, evlendikten birkaç ay sonra kocasıyla birlikte Villequier'de Seine Nehri'nde boğulur. Yolculukta olan Hugo haberi bir gazeteden öğrenir. Bu acı onu ömür boyu etkiler ve insan acısı eserinin büyük temalarından biri hâline gelir.

En novembre 1845, Hugo commence un roman qu'il appelle d'abord Les Misères. Il observe de près la pauvreté à Paris. Un soir de janvier 1841, il avait vu la police arrêter une pauvre femme qui s'était défendue contre un jeune bourgeois, et il avait témoigné pour la faire libérer. Cette scène se retrouvera dans l'histoire de Fantine.

Hugo, Kasım 1845'te önce Les Misères ("Sefaletler") adını verdiği bir romana başlar. Paris'teki yoksulluğu yakından gözlemler. Ocak 1841'de bir akşam, genç bir burjuvaya karşı kendini savunan yoksul bir kadının polis tarafından tutuklandığını görmüş ve serbest bırakılması için tanıklık etmişti. Bu sahne daha sonra Fantine'in hikâyesinde yer alacaktır.

Il s'inspire aussi de vies réelles. Mgr de Miollis, évêque de Digne connu pour sa charité, sert de modèle à Mgr Myriel. Pour Jean Valjean, Hugo pense entre autres à Vidocq, ancien bagnard devenu chef de la police. Le roman se demande si un homme peut changer et ce que la société doit aux plus pauvres.

Gerçek hayatlardan da esinlenir. Hayırseverliğiyle tanınan Digne piskoposu Monsenyör de Miollis, Monsenyör Myriel'e model olur. Hugo, Jean Valjean için başkalarının yanında, kürek mahkûmuyken polis şefi olan Vidocq'u düşünür. Roman, bir insanın değişip değişemeyeceğini ve toplumun en yoksullara neler borçlu olduğunu sorgular.

Hugo ne veut pas raconter la vie des rois et des généraux, mais celle du peuple : ouvriers, orphelins, forçats, filles pauvres. Il rêve d'un livre qui contiendrait toute une société.

Hugo kralların ve generallerin hayatını değil, halkın hayatını anlatmak ister: işçileri, yetimleri, kürek mahkûmlarını, yoksul genç kızları. Bütün bir toplumu içine alan bir kitabın hayalini kurar.

En février 1848, la révolution éclate et Hugo abandonne son manuscrit. Élu député en juin, il siège d'abord avec les conservateurs, puis se rapproche de la gauche. En 1849, il affirme à l'Assemblée qu'on peut « détruire la misère », et il se bat contre la peine de mort.

Şubat 1848'de devrim patlar ve Hugo müsveddesini bir kenara bırakır. Haziranda milletvekili seçilir. Önce muhafazakârlarla birlikte oturur, sonra sola yaklaşır. 1849'da Meclis'te sefaletin "yok edilebileceğini" söyler ve idam cezasına karşı mücadele eder.

Après le coup d'État de Louis-Napoléon Bonaparte, le 2 décembre 1851, Hugo tente d'organiser la résistance, puis doit fuir à Bruxelles. Il s'installe ensuite à Jersey, puis à Guernesey, et ne rentre en France qu'en 1870 : dix-neuf ans d'exil. Ce sont aussi des années très fécondes, celles des Châtiments et des Contemplations.

Louis-Napoléon Bonaparte'ın 2 Aralık 1851 darbesinden sonra Hugo direniş örgütlemeye çalışır, ardından Brüksel'e kaçmak zorunda kalır. Daha sonra Jersey'e, sonra da Guernsey'ye yerleşir ve Fransa'ya ancak 1870'te döner: on dokuz yıllık bir sürgün. Bunlar aynı zamanda çok verimli yıllardır; Les Châtiments ve Les Contemplations bu dönemde yazılır.

Le 26 avril 1860, à Guernesey, Hugo ressort son manuscrit, resté douze ans dans une malle. Il le relit, le corrige et l'enrichit beaucoup. Il termine le livre en juin 1861 près de Waterloo, sur les lieux de la bataille qu'il décrit dans le roman.

26 Nisan 1860'ta Guernsey'de Hugo, on iki yıl bir sandıkta bekleyen müsveddesini çıkarır. Onu yeniden okur, düzeltir ve epey genişletir. Kitabı Haziran 1861'de Waterloo yakınında, romanda anlattığı savaşın geçtiği yerde bitirir.

Le titre a changé : ce sera Les Misérables. Le mot désigne à la fois les pauvres, les malheureux et ceux que la société rejette ou condamne.

Başlık değişmiştir: artık Les Misérables, yani Sefiller olacaktır. Bu sözcük hem yoksulları hem bahtsızları hem de toplumun dışladığı ya da mahkûm ettiği insanları anlatır.

Le roman compte cinq parties : Fantine, Cosette, Marius, L'Idylle rue Plumet et l'épopée rue Saint-Denis, et enfin Jean Valjean. Il dépasse souvent les 1 500 pages.

Roman beş bölümden oluşur: Fantine, Cosette, Marius, Plumet Sokağı İdili ve Saint-Denis Sokağı Destanı, son olarak da Jean Valjean. Çoğu zaman 1500 sayfayı aşar.

Dans la première partie, Jean Valjean sort du bagne après dix-neuf ans : il avait volé un pain, puis tenté plusieurs fois de s'évader. Rejeté de partout, il est accueilli par Mgr Myriel. L'évêque lui pardonne un vol d'argenterie et lui donne même ses chandeliers. Valjean décide alors de devenir honnête. On suit aussi Fantine, une ouvrière abandonnée qui sacrifie tout pour sa fille.

Birinci bölümde Jean Valjean on dokuz yıl sonra kürek cezasından çıkar: bir somun ekmek çalmış, ardından birkaç kez kaçmaya çalışmıştır. Her yerden kovulan Valjean'ı Monsenyör Myriel evine alır. Piskopos, gümüş takımlarını çalmasını affeder ve ona şamdanlarını da hediye eder. Valjean bunun üzerine dürüst bir insan olmaya karar verir. Okur ayrıca kızı için her şeyini feda eden, terk edilmiş bir işçi kadın olan Fantine'in hikâyesini de izler.

Dans la deuxième, Valjean arrache la petite Cosette, la fille de Fantine, aux Thénardier, des aubergistes qui l'exploitaient. L'inspecteur Javert, lui, le poursuit sans relâche.

İkinci bölümde Valjean, Fantine'in kızı küçük Cosette'i onu sömüren hancı Thénardier'lerin elinden kurtarır. Müfettiş Javert ise onu durmaksızın takip eder.

La troisième partie est consacrée à Marius, un jeune étudiant aux idées républicaines. Il fréquente un groupe de jeunes insurgés et tombe amoureux de Cosette.

Üçüncü bölüm, cumhuriyetçi fikirlere sahip genç bir öğrenci olan Marius'e ayrılmıştır. Marius bir grup genç isyancıyla arkadaşlık eder ve Cosette'e âşık olur.

Le récit culmine avec l'insurrection de juin 1832 à Paris. Le petit Gavroche est tué sur la barricade en ramassant des cartouches, et Valjean sauve Marius blessé en le portant à travers les égouts.

Hikâye, Haziran 1832'deki Paris ayaklanmasıyla doruğa ulaşır. Küçük Gavroche barikatta fişek toplarken öldürülür; Valjean ise yaralı Marius'u lağımların içinden taşıyarak kurtarır.

Jean Valjean, l'ancien forçat devenu un homme bon, montre qu'on peut changer malgré une société qui vous a condamné.

Eski bir kürek mahkûmuyken iyi bir insana dönüşen Jean Valjean, toplum sizi mahkûm etmiş olsa bile değişebileceğinizi gösterir.

Javert, policier honnête mais rigide, ne croit qu'à la loi. Quand Valjean lui laisse la vie sauve, il ne supporte pas ce geste de pitié et se jette dans la Seine.

Dürüst ama katı bir polis olan Javert yalnızca yasaya inanır. Valjean onun canını bağışlayınca bu merhameti kaldıramaz ve kendini Seine Nehri'ne atar.

Fantine incarne la souffrance des femmes pauvres, et Cosette, l'enfant sauvée, l'espoir d'une vie meilleure.

Fantine yoksul kadınların acısını, kurtarılan çocuk Cosette ise daha iyi bir hayat umudunu temsil eder.

Gavroche, gamin des rues joyeux et insolent, est devenu le symbole du peuple de Paris, courageux et sacrifié. Son nom est même entré dans la langue : un « gavroche » est un gamin de Paris.

Neşeli ve yüzsüz bir sokak çocuğu olan Gavroche, cesur ve feda edilmiş Paris halkının simgesi olmuştur. Adı Fransızcaya bile geçmiştir: "gavroche", Paris'in sokak çocuğu demektir.

Hugo dénonce une société qui fait des pauvres des criminels : la faim pousse au vol, et le bagne transforme un voleur de pain en homme dangereux.

Hugo, yoksulları suçluya dönüştüren bir toplumu eleştirir: açlık insanı hırsızlığa iter, kürek cezası da bir ekmek hırsızını tehlikeli bir adama çevirir.

Pour lui, l'instruction et la bonté peuvent sauver les hommes. Dans la préface, il écrit que des livres comme celui-ci resteront utiles tant qu'il y aura sur la terre « ignorance et misère ».

Ona göre insanları eğitim ve iyilik kurtarabilir. Önsözde, yeryüzünde "cehalet ve sefalet" olduğu sürece bu tür kitapların yararlı olmaya devam edeceğini yazar.

Le conflit entre Valjean et Javert oppose deux idées de la justice : l'une applique la loi sans pitié, l'autre fait place au pardon.

Valjean ile Javert arasındaki çatışma iki adalet anlayışını karşı karşıya getirir: biri yasayı acımasızca uygular, diğeri affa yer bırakır.

Hugo interrompt souvent son récit par de longs chapitres sur la bataille de Waterloo, la vie d'un couvent, les égouts de Paris ou l'argot. Certains lecteurs les sautent, mais elles donnent au roman sa profondeur historique.

Hugo anlatısını sık sık Waterloo Savaşı, bir manastırdaki hayat, Paris'in lağımları ya da argo üzerine uzun bölümlerle keser. Bazı okurlar bu bölümleri atlar, ama romana tarihsel derinliğini veren de onlardır.

Au printemps 1862, la première partie paraît à Bruxelles chez l'éditeur Albert Lacroix et, presque en même temps, à Paris. Les critiques sont partagés, mais le public se précipite : les exemplaires s'arrachent, et le livre est vite traduit dans toute l'Europe.

1862 baharında ilk bölüm Brüksel'de yayıncı Albert Lacroix tarafından, neredeyse aynı anda da Paris'te yayımlanır. Eleştirmenler ikiye bölünür, ama okurlar kitaba hücum eder: kitaplar kapışılır ve roman kısa sürede bütün Avrupa'da çevrilir.

Le roman a inspiré des dizaines de films, de séries et de pièces. La comédie musicale créée à Paris en 1980, puis reprise à Londres en 1985, se joue depuis dans le monde entier.

Roman onlarca filme, diziye ve oyuna ilham verdi. 1980'de Paris'te sahnelenen, ardından 1985'te Londra'da yeniden yorumlanan müzikal o günden beri dünyanın her yerinde oynanıyor.

À sa mort, en 1885, Hugo reçoit des funérailles nationales et il est inhumé au Panthéon. Les Misérables reste l'un des romans français les plus lus au monde, un grand plaidoyer pour la justice et la dignité de chaque être humain.

Hugo 1885'te öldüğünde devlet töreniyle uğurlanır ve Panthéon'a gömülür. Sefiller bugün de dünyada en çok okunan Fransız romanlarından biridir; adalet ve her insanın onuru için yapılmış büyük bir savunmadır.