Le Louvre : de la forteresse au musée

Le Louvre n'est pas seulement un musée : ses murs racontent plus de huit siècles d'histoire de France. Installé au cœur de Paris, sur la rive droite de la Seine, l'ancien palais des rois expose aujourd'hui quelque 35 000 œuvres et reçoit chaque année près de neuf millions de visiteurs. Au milieu de ses façades classiques se dresse une pyramide de verre, devenue l'une des images les plus connues de Paris.

Louvre bir müzeden çok daha fazlası: Duvarları, Fransa tarihinin sekiz yüzyılı aşkın geçmişini anlatıyor. Paris'in tam ortasında, Seine Nehri'nin sağ kıyısındaki bu eski kraliyet sarayı bugün yaklaşık 35.000 eser sergiliyor ve her yıl dokuz milyona yakın ziyaretçi ağırlıyor. Klasik cepheleri arasında yükselen cam piramit, Paris'in en tanınmış görüntülerinden biri hâline geldi.

Pourtant, le Louvre n'a pas toujours été un musée. Il a d'abord été une forteresse, puis la résidence des rois, avant d'ouvrir ses portes au public sous la Révolution. Chaque époque y a laissé sa trace, si bien que l'histoire du bâtiment suit de près celle du pays : de la monarchie à la République, des remparts aux salles d'exposition.

Ama Louvre her zaman bir müze değildi. Önce bir kale, sonra kralların konutu oldu, halka ise ancak Devrim sırasında kapılarını açtı. Her dönem burada izini bıraktı; bu yüzden binanın tarihi, ülkenin tarihini yakından izler: monarşiden Cumhuriyet'e, surlardan sergi salonlarına.

L'histoire du Louvre commence vers 1190, sous Philippe Auguste, roi de France de 1180 à 1223. Cette année-là, le roi part pour la troisième croisade. Avant son départ, il fait entourer Paris d'un rempart pour protéger la ville en son absence, en particulier contre les Anglais, alors maîtres de la Normandie toute proche.

Louvre'un hikâyesi 1190 civarında, 1180'den 1223'e kadar Fransa kralı olan Philippe Auguste döneminde başlar. O yıl kral Üçüncü Haçlı Seferi'ne çıktı. Yola çıkmadan önce, yokluğunda şehri korumak için Paris'in çevresine bir sur ördürdü; asıl amacı, o sırada komşu Normandiya'ya hâkim olan İngilizlere karşı önlem almaktı.

Le premier Louvre n'est pas un palais mais un château fort. Il est construit juste à l'extérieur du nouveau rempart, à son extrémité ouest, au bord de la Seine : de là, on surveille le fleuve, par où un ennemi pourrait arriver. Ses murs épais sont flanqués de tours et, au centre, se dresse un énorme donjon rond, la Grosse Tour, haute d'une trentaine de mètres.

İlk Louvre bir saray değil, bir kaleydi. Yeni surun hemen dışında, batı ucunda, Seine kıyısında inşa edildi: Buradan, düşmanın gelebileceği nehir gözetlenirdi. Kalın duvarları kulelerle çevriliydi ve ortada, yaklaşık otuz metre yüksekliğinde dev bir yuvarlak ana kule, Büyük Kule, yükseliyordu.

Dans le donjon, le roi garde son trésor, ses armes et ses archives. On y enferme aussi des prisonniers de marque, comme Ferrand, comte de Flandre, capturé à la bataille de Bouvines en 1214. Autour de la tour, une cour presque carrée est fermée par des murailles. Pendant plus d'un siècle, la forteresse joue pleinement son rôle militaire.

Kral hazinesini, silahlarını ve arşivlerini bu kulede saklardı. Önemli tutsaklar da burada hapsedilirdi; örneğin 1214'teki Bouvines Muharebesi'nde esir alınan Flandre Kontu Ferrand. Kulenin çevresinde, surlarla kapatılmış neredeyse kare biçiminde bir avlu vardı. Kale, yüz yılı aşkın bir süre askerî görevini eksiksiz yerine getirdi.

On ne sait toujours pas d'où vient le nom « Louvre ». Selon une hypothèse, il viendrait du latin lupara, un lieu où l'on chassait le loup. Selon une autre, il viendrait d'un ancien mot germanique qui désignait une tour ou un poste fortifié. Quoi qu'il en soit, le nom est resté.

"Louvre" adının nereden geldiği hâlâ kesin olarak bilinmiyor. Bir görüşe göre adı, kurt avlanan yer anlamına gelen Latince lupara kelimesinden geliyor. Bir başka görüşe göre ise kule ya da tahkimatlı karakol anlamındaki eski bir Cermen kelimesinden. Kökeni ne olursa olsun, ad kalıcı oldu.

Au XIVe siècle, Paris déborde de ses anciens remparts. Une nouvelle enceinte, achevée sous Charles V, roi de 1364 à 1380, passe plus à l'ouest : le Louvre se retrouve à l'intérieur de la ville et perd son rôle militaire. Charles V le transforme en résidence confortable et installe dans une des tours sa bibliothèque, riche de près de mille manuscrits.

14. yüzyılda Paris eski surlarının dışına taştı. 1364'ten 1380'e kadar hüküm süren V. Charles döneminde tamamlanan yeni sur daha batıdan geçiyordu: Louvre şehrin içinde kaldı ve askerî rolünü yitirdi. V. Charles onu konforlu bir konuta dönüştürdü ve kulelerinden birine yaklaşık bin el yazmasından oluşan kütüphanesini yerleştirdi.

Au XVIe siècle, François Ier veut un palais dans le goût de la Renaissance. En 1528, il annonce qu'il vivra désormais à Paris et fait raser la Grosse Tour. Mais les grands travaux ne commencent qu'en 1546, à la fin de son règne, sur le modèle des palais italiens.

16. yüzyılda I. François, Rönesans zevkine uygun bir saray istedi. 1528'de artık Paris'te yaşayacağını duyurdu ve Büyük Kule'yi yıktırdı. Ancak büyük inşaat çalışmaları, İtalyan sarayları örnek alınarak, saltanatının sonlarına doğru 1546'da başladı.

L'architecte Pierre Lescot et le sculpteur Jean Goujon construisent alors une nouvelle aile, dont la façade est couverte de sculptures. Elle existe toujours dans la Cour Carrée : c'est la plus ancienne façade du palais actuel.

Mimar Pierre Lescot ile heykeltıraş Jean Goujon bu dönemde, cephesi heykellerle kaplı yeni bir kanat inşa etti. Bu kanat bugün hâlâ Cour Carrée'de duruyor ve günümüzdeki sarayın en eski cephesi.

François Ier est aussi un grand amateur d'art. Il achète des tableaux italiens, dont la Joconde de Léonard de Vinci, mais il les garde surtout au château de Fontainebleau. Ces œuvres forment le cœur des collections royales, qui deviendront plus tard celles du musée.

I. François aynı zamanda büyük bir sanatseverdi. Leonardo da Vinci'nin Mona Lisa'sı da dâhil olmak üzere İtalyan tabloları satın aldı, ancak bunları çoğunlukla Fontainebleau Şatosu'nda tuttu. Bu eserler kraliyet koleksiyonlarının çekirdeğini oluşturdu ve daha sonra müzenin koleksiyonları hâline geldi.

Après François Ier, le chantier continue. En 1564, Catherine de Médicis, veuve d'Henri II, fait construire un nouveau palais un peu plus à l'ouest : les Tuileries, nommées ainsi parce qu'on fabriquait autrefois des tuiles à cet endroit.

I. François'dan sonra inşaat sürdü. 1564'te II. Henri'nin dul eşi Catherine de Médicis, biraz daha batıda yeni bir saray yaptırdı: Tuileries. Saray, adını eskiden bu bölgede bulunan kiremit atölyelerinden (tuileries) alır.

Henri IV lance le « Grand Dessein », un projet pour réunir le Louvre et les Tuileries en un seul palais. Il fait bâtir le long de la Seine la Grande Galerie, longue de plus de 400 mètres. À partir de 1608, il y loge des artistes et des artisans.

IV. Henri, Louvre ile Tuileries'yi tek bir sarayda birleştirmeyi amaçlayan "Büyük Tasarı"yı başlattı. Seine boyunca 400 metreden uzun Büyük Galeri'yi inşa ettirdi. 1608'den itibaren burada sanatçılara ve zanaatkârlara konut sağladı.

Sous Louis XIII, le cardinal de Richelieu et l'architecte Jacques Lemercier commencent à agrandir la Cour Carrée, qui doit devenir quatre fois plus grande. Ils construisent notamment le pavillon de l'Horloge, au milieu de l'aile ouest.

XIII. Louis döneminde Kardinal Richelieu ile mimar Jacques Lemercier, dört kat büyümesi planlanan Cour Carrée'yi genişletmeye başladı. Bu çalışmalar sırasında batı kanadının ortasındaki Saat Köşkü'nü (Pavillon de l'Horloge) inşa ettiler.

Louis XIV poursuit les travaux. Pour la façade est, il fait venir de Rome le célèbre Bernin, puis abandonne son projet. C'est finalement la Colonnade, attribuée à Claude Perrault, qui est construite : une longue rangée de colonnes devenue un modèle du classicisme français.

XIV. Louis çalışmaları sürdürdü. Doğu cephesi için ünlü Bernini'yi Roma'dan getirtti, ama sonra onun projesinden vazgeçti. Sonunda Claude Perrault'ya atfedilen Kolonad inşa edildi: Uzun bir sütun dizisinden oluşan bu cephe, Fransız klasisizminin örneği oldu.

En 1682, Louis XIV installe la cour à Versailles. Le palais, resté inachevé, est alors occupé par les académies, dont l'Académie française, et par des artistes qui y vivent avec leur famille.

1682'de XIV. Louis sarayı Versailles'a taşıdı. Yarım kalan Louvre'a Fransız Akademisi de dâhil olmak üzere akademiler ve aileleriyle birlikte burada yaşayan sanatçılar yerleşti.

Au XVIIIe siècle, l'Académie royale de peinture et de sculpture organise au Louvre des expositions appelées « Salons », du nom du Salon carré où elles ont lieu. Le public s'y presse, et des critiques comme Diderot en rendent compte.

18. yüzyılda Kraliyet Resim ve Heykel Akademisi, Louvre'da "Salon" adı verilen sergiler düzenlerdi; bu ad, sergilerin yapıldığı Salon Carré'den gelir. Halk akın akın gelir, Diderot gibi eleştirmenler de bu sergiler hakkında yazılar yazardı.

Beaucoup d'esprits éclairés regrettent que les tableaux du roi restent cachés et demandent qu'on les montre au public. En 1750, une partie de la collection royale est exposée au palais du Luxembourg, deux jours par semaine.

Aydınlanma düşünürlerinin çoğu, kralın tablolarının gözlerden uzak tutulmasından yakınıyor ve halka gösterilmelerini istiyordu. 1750'de kraliyet koleksiyonunun bir bölümü, haftada iki gün Lüksemburg Sarayı'nda sergilendi.

Sous Louis XVI, le comte d'Angiviller, chargé des bâtiments du roi, prépare un musée dans la Grande Galerie. Il achète des œuvres et réfléchit à l'éclairage des salles. Mais la Révolution éclate avant l'ouverture.

XVI. Louis döneminde kraliyet binalarından sorumlu Kont d'Angiviller, Büyük Galeri'de bir müze hazırladı. Eser satın aldı ve salonların aydınlatması üzerinde düşündü. Ama müze açılmadan Devrim patlak verdi.

Avec la Révolution, les biens de la couronne et de l'Église deviennent propriété de la nation, tout comme ceux des nobles émigrés. Les collections royales appartiennent désormais à tous.

Devrimle birlikte Kraliyet'in ve Kilise'nin mülkleri, yurt dışına kaçan soyluların mallarıyla birlikte ulusun malı oldu. Kraliyet koleksiyonları artık herkese aitti.

Le 10 août 1793, un an jour pour jour après la chute de la monarchie, le Muséum central des arts ouvre ses portes dans la Grande Galerie. L'entrée est gratuite.

10 Ağustos 1793'te, monarşinin yıkılışından tam bir yıl sonra, Merkezî Sanat Müzesi Büyük Galeri'de kapılarını açtı. Giriş ücretsizdi.

Au début, on peut y voir un peu plus de cinq cents tableaux et quelques objets d'art.

Başlangıçta burada beş yüzü biraz aşan tablo ve birkaç sanat eseri görülebiliyordu.

Le succès est immédiat. Pour la première fois, des œuvres réservées jusque-là au roi et à son entourage sont montrées à tous les citoyens.

Müze hemen büyük ilgi gördü. O güne kadar yalnızca kralın ve çevresinin görebildiği eserler ilk kez bütün yurttaşlara gösteriliyordu.

En 1803, le Louvre prend le nom de « Musée Napoléon ». Il doit montrer la puissance de la France et de son chef.

1803'te Louvre'un adı "Napolyon Müzesi" oldu. Müze, Fransa'nın ve liderinin gücünü göstermeliydi.

Après chaque campagne militaire, des convois d'œuvres arrivent d'Italie, d'Allemagne ou des Pays-Bas. On peut ainsi admirer à Paris le Laocoon et l'Apollon du Belvédère, enlevés au Vatican.

Her askerî seferden sonra İtalya'dan, Almanya'dan ya da Aşağı Ülkeler'den sanat eseri yüklü kafileler gelirdi. Böylece Paris'te Vatikan'dan getirilen Laokoon ile Belvedere Apollonu'nu görmek mümkün oldu.

Vivant Denon, directeur du musée à partir de 1802, classe les tableaux par écoles et par époques. Le Louvre devient le plus grand musée de son temps.

1802'den itibaren müzenin müdürü olan Vivant Denon, tabloları ekollerine ve dönemlerine göre düzenledi. Louvre, zamanının en büyük müzesi hâline geldi.

Napoléon fait aussi avancer les travaux du palais. Ses architectes, Percier et Fontaine, terminent la Cour Carrée, élèvent l'arc de triomphe du Carrousel et commencent une aile le long de la rue de Rivoli.

Napolyon sarayın inşaatını da ilerletti. Mimarları Percier ve Fontaine, Cour Carrée'yi tamamladı, Carrousel Zafer Takı'nı inşa etti ve Rivoli Caddesi boyunca bir kanadın yapımına başladı.

Après la chute de Napoléon en 1815, les pays vaincus récupèrent environ cinq mille œuvres. Certaines restent pourtant à Paris, comme Les Noces de Cana de Véronèse.

Napolyon'un 1815'te yenilmesinden sonra mağlup ülkeler yaklaşık beş bin eseri geri aldı. Ama bazıları yine de Paris'te kaldı; örneğin Veronese'nin Kana'daki Düğün tablosu.

De nouveaux départements voient le jour. En 1827, Champollion, qui a déchiffré les hiéroglyphes, organise les premières salles égyptiennes, et en 1847 ouvre le premier musée assyrien d'Europe.

Yeni bölümler açıldı. 1827'de hiyeroglifleri çözen Champollion ilk Mısır salonlarını düzenledi, 1847'de ise Avrupa'nın ilk Asur müzesi açıldı.

Sous Napoléon III, les architectes Visconti puis Lefuel achèvent en quelques années le Grand Dessein : en 1857, le Louvre et les Tuileries forment enfin un seul ensemble.

III. Napolyon döneminde mimar Visconti ve ardından Lefuel, Büyük Tasarı'yı birkaç yıl içinde tamamladı: 1857'de Louvre ile Tuileries sonunda tek bir yapı topluluğu oldu.

En mai 1871, pendant la Commune de Paris, des insurgés mettent le feu aux Tuileries. Les ruines du palais sont rasées en 1883, et depuis, le Louvre s'ouvre à l'ouest sur le jardin des Tuileries.

Mayıs 1871'de, Paris Komünü sırasında isyancılar Tuileries Sarayı'nı ateşe verdi. Sarayın kalıntıları 1883'te yıkıldı ve o zamandan beri Louvre batıda Tuileries Bahçesi'ne açılıyor.

Les collections, elles, ne cessent de grandir grâce aux fouilles, aux achats et aux dons. La Vénus de Milo arrive en 1821, puis la Victoire de Samothrace, découverte en 1863.

Koleksiyonlar ise kazılar, satın almalar ve bağışlar sayesinde büyümeye devam etti. Milo Venüsü 1821'de geldi, ardından 1863'te bulunan Semadirek Nike'si.

Au XXe siècle, le musée manque de place. Le ministère des Finances occupe toute l'aile Richelieu, et l'entrée ne suffit plus face à la foule des visiteurs.

20. yüzyılda müzenin yeri yetmez oldu. Maliye Bakanlığı Richelieu kanadının tamamını kullanıyordu ve giriş, ziyaretçi kalabalığını kaldıramıyordu.

En 1981, le président François Mitterrand lance le projet du « Grand Louvre » : le ministère doit partir et le palais entier doit revenir au musée.

1981'de Cumhurbaşkanı François Mitterrand "Büyük Louvre" projesini başlattı: Bakanlık taşınacak ve sarayın tamamı müzeye verilecekti.

Le chantier est confié à l'architecte sino-américain Ieoh Ming Pei. Celui-ci imagine une nouvelle entrée souterraine, sous une pyramide de verre haute d'environ vingt et un mètres, au centre de la cour Napoléon.

Proje Çin asıllı Amerikalı mimar Ieoh Ming Pei'ye emanet edildi. Pei, Napolyon Avlusu'nun ortasında, yaklaşık yirmi bir metre yüksekliğinde bir cam piramidin altında yeni bir yer altı girişi tasarladı.

Le projet fait scandale. Beaucoup de Parisiens jugent qu'une pyramide moderne n'a rien à faire devant un palais classique, et le débat enflamme les journaux.

Proje büyük bir skandala yol açtı. Pek çok Parisli, modern bir piramidin klasik bir sarayın önünde yeri olmadığını düşünüyordu ve tartışma gazeteleri kızıştırdı.

La pyramide est inaugurée en 1989. Peu à peu, les critiques se taisent et elle devient l'emblème du Louvre moderne.

Piramit 1989'da açıldı. Eleştiriler zamanla dindi ve piramit modern Louvre'un simgesi oldu.

En 1993, l'aile Richelieu ouvre au public. Avec le Grand Louvre, la surface d'exposition du musée a presque doublé.

1993'te Richelieu kanadı halka açıldı. Büyük Louvre projesiyle müzenin sergi alanı neredeyse iki katına çıktı.

Le Louvre est aujourd'hui le musée le plus visité au monde. En 2018, il a même dépassé les dix millions de visiteurs.

Louvre bugün dünyanın en çok ziyaret edilen müzesi. 2018'de ziyaretçi sayısı on milyonu bile aştı.

Ses collections couvrent plusieurs millénaires, des premières civilisations de Mésopotamie jusqu'au milieu du XIXe siècle et aux peintres comme Delacroix.

Koleksiyonları, Mezopotamya'nın ilk uygarlıklarından 19. yüzyılın ortasına ve Delacroix gibi ressamlara kadar binlerce yılı kapsıyor.

La Joconde, protégée par une vitre blindée, reste l'œuvre la plus demandée. La foule est si dense qu'on ne la voit souvent que quelques secondes.

Kurşun geçirmez camın arkasındaki Mona Lisa, hâlâ en çok ilgi gören eser. Kalabalık o kadar yoğun ki tablo çoğu zaman yalnızca birkaç saniye görülebiliyor.

Le Louvre s'est aussi installé hors de Paris : le Louvre-Lens a ouvert en 2012 dans le nord de la France, et le Louvre Abu Dhabi en 2017 aux Émirats arabes unis.

Louvre, Paris dışına da açıldı: Louvre-Lens 2012'de Fransa'nın kuzeyinde, Louvre Abu Dabi ise 2017'de Birleşik Arap Emirlikleri'nde açıldı.

Depuis 2021, la base de données des collections est en ligne : près d'un demi-million d'œuvres y sont présentées.

2021'den beri koleksiyonların veri tabanı internette: Burada yaklaşık yarım milyon eser tanıtılıyor.

Le musée doit aussi faire face à de vrais problèmes : salles bondées, bâtiment vieillissant, longues files d'attente. En 2025, un grand projet de rénovation a été annoncé, avec une nouvelle entrée et une salle à part pour la Joconde.

Müzenin gerçek sorunları da var: Tıklım tıklım salonlar, yaşlanan bir bina, uzun kuyruklar. 2025'te yeni bir giriş ve Mona Lisa için ayrı bir salon içeren büyük bir yenileme projesi duyuruldu.

Pour beaucoup de Français, le Louvre est un symbole national, au même titre que la tour Eiffel ou Versailles.

Pek çok Fransız için Louvre, Eyfel Kulesi ya da Versailles gibi ulusal bir simge.

Il reste fidèle à l'idée de 1793 : l'art appartient à tous. L'entrée est gratuite pour les moins de 18 ans, ainsi que pour les moins de 26 ans qui résident dans l'Union européenne.

Müze 1793'teki fikre bağlı kalıyor: Sanat herkese aittir. Giriş, 18 yaşından küçükler ve Avrupa Birliği'nde yaşayan 26 yaşından küçükler için ücretsiz.

Le Louvre sert aussi la diplomatie française : il prête des œuvres à l'étranger, forme des conservateurs et participe à des projets comme le Louvre Abu Dhabi.

Louvre, Fransız diplomasisine de hizmet ediyor: Yurt dışına eser ödünç veriyor, küratör yetiştiriyor ve Louvre Abu Dabi gibi projelerde yer alıyor.

Pour qui apprend le français, une visite est aussi une bonne occasion de pratiquer : les cartels, ces petites étiquettes placées à côté de chaque œuvre, sont d'abord rédigés en français.

Fransızca öğrenenler için bir ziyaret, pratik yapmak için de iyi bir fırsat: Her eserin yanındaki küçük tanıtım etiketleri öncelikle Fransızca yazılıyor.

Vers 1190 : Philippe Auguste fait bâtir la forteresse du Louvre.

1190 civarı: Philippe Auguste, Louvre kalesini inşa ettirir.

1546 : Pierre Lescot commence le palais Renaissance de François Ier.

1546: Pierre Lescot, I. François'nın Rönesans sarayına başlar.

10 août 1793 : ouverture du musée au public.

10 Ağustos 1793: Müze halka açılır.

1989 : inauguration de la pyramide de verre.

1989: Cam piramit açılır.

En plus de huit siècles, le Louvre a été tour à tour forteresse, palais royal et musée. Chaque roi, chaque régime y a ajouté une aile, une façade ou une collection.

Sekiz yüzyılı aşkın süre içinde Louvre sırasıyla kale, kraliyet sarayı ve müze oldu. Her kral, her rejim ona bir kanat, bir cephe ya da bir koleksiyon ekledi.

Le musée né en 1793 pour ouvrir les collections du roi à tous les citoyens accueille aujourd'hui des visiteurs venus du monde entier.

Kralın koleksiyonlarını tüm yurttaşlara açmak için 1793'te kurulan müze, bugün dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçileri ağırlıyor.